0
0
Lạm phát dai dẳng, chi phí năng lượng tăng và làn sóng đầu tư AI khiến Fed đứng trước lựa chọn khó khăn giữa kiểm soát giá cả và bảo vệ tăng trưởng kinh tế Mỹ.
Nền kinh tế Mỹ đang phát đi những tín hiệu trái chiều. Chi tiêu tiêu dùng vẫn mạnh dù tâm lý người dân suy yếu; lợi suất trái phiếu ở mức cao nhất nhiều thập kỷ nhưng thị trường cổ phiếu vẫn tăng mạnh. Trong khi đó, cú sốc năng lượng chưa chấm dứt, còn tăng trưởng kinh tế tiếp tục tăng tốc.
Thị trường lao động cũng có những diễn biến phức tạp. Tỷ lệ thất nghiệp vẫn thấp theo tiêu chuẩn lịch sử, nhưng chiến dịch siết nhập cư đã hạn chế nguồn cung lao động, trong khi tốc độ tăng lương chậm lại. Lạm phát hạ nhiệt ở một số lĩnh vực nhưng tiếp tục tăng tại những lĩnh vực khác.
Những yếu tố này khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) khó xác định thời điểm và mức độ điều chỉnh lãi suất. Nếu hành động chậm, Fed có nguy cơ để lạm phát kéo dài. Ngược lại, tăng lãi suất quá nhanh có thể gây tổn hại cho doanh nghiệp và hộ gia đình đang chịu áp lực từ chi phí sinh hoạt cao.
Lạm phát dai dẳng tạo sức ép tăng lãi suất
Những người ủng hộ chính sách thắt chặt cho rằng Fed cần nâng chi phí vay lên mức đủ cao để làm chậm chi tiêu và nhu cầu trong nền kinh tế. Mức lãi suất cần thiết vẫn chưa rõ ràng, nhưng theo quan điểm này, lãi suất có thể cần vượt vùng hiện tại từ 3,75% đến 4%.
Việc tăng lãi suất cũng có thể phát đi tín hiệu Fed quyết tâm kiểm soát giá cả, qua đó góp phần làm dịu đà tăng lợi suất trái phiếu. Động thái này đồng thời thể hiện tính độc lập của ngân hàng trung ương trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump tiếp tục kêu gọi giảm chi phí vay.
Đợt tăng lãi suất hồi tháng 9 là lần tăng đầu tiên sau ba năm. Ông Trump đã nhiều lần chỉ trích Fed và làm sống lại nỗ lực sa thải Thống đốc Lisa Cook với cáo buộc gian lận thế chấp. Những diễn biến này khiến quyết định lãi suất tiếp theo không chỉ liên quan đến kinh tế mà còn đặt ra vấn đề về tính độc lập của Fed.
Áp lực lạm phát vẫn hiện hữu. Số liệu giá tiêu dùng và giá sản xuất tháng 9 cho thấy giá tăng trên diện rộng khi hộ gia đình và doanh nghiệp phải trả nhiều tiền hơn cho hàng hóa, dịch vụ. Fed đã không đạt mục tiêu lạm phát 2% trong hơn năm năm, sau giai đoạn từng đánh giá lạm phát thời đại dịch chỉ mang tính tạm thời.
Từ cuối năm 2019, giá thực phẩm tạp hóa tại Mỹ đã tăng khoảng 30%, giá điện tăng 43%, còn bảo hiểm ô tô cao hơn gần 50%. Những mức tăng này tiếp tục gây sức ép lên chi phí sinh hoạt của người dân.
Yếu tố địa chính trị khiến triển vọng giá cả thêm bất định. Trong năm nay, giá diesel tăng khoảng 70% và giá xăng tăng khoảng 50% kể từ khi chiến tranh Iran bắt đầu hồi tháng 2. Bên cạnh đó, thuế quan hàng hóa vẫn ở mức cao nhất nhiều thập kỷ, trong khi giá đồ chơi tháng 9 ghi nhận mức tăng hằng năm lớn nhất kể từ năm 1988.
Tuy nhiên, phe thận trọng cho rằng lạm phát có thể giảm mạnh trong năm tới khi tác động từ cú sốc năng lượng năm 2026 suy yếu. Lợi suất trái phiếu tăng và chi phí vay cao đang gây thêm áp lực lên hoạt động kinh tế, đặc biệt với người lao động thu nhập thấp và doanh nghiệp nhỏ sử dụng khoản vay mua ô tô có lãi suất thả nổi hoặc thẻ tín dụng.
Chính sách tiền tệ cần tới 18 tháng để phát huy tác động đầy đủ. Vì vậy, tăng lãi suất vào thời điểm hiện tại có thể khiến sức ép lên nền kinh tế trở nên rõ rệt hơn trong tương lai. Trước quyết định tháng 10, quan điểm của các quan chức Fed vẫn chưa thống nhất, trong khi nhà đầu tư đặt cược động thái tiếp theo có thể diễn ra vào tháng 12.
Làn sóng AI và cú sốc nguồn cung làm khó Fed
Bên cạnh năng lượng, làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm thách thức cho chính sách tiền tệ. Công nghệ này được kỳ vọng cải thiện năng suất và góp phần kiềm chế lạm phát trong dài hạn, nhưng quá trình xây dựng hạ tầng hiện đòi hỏi lượng vốn lớn, đồng thời đẩy chi phí vay và giá thiết bị tăng lên.
Hồi tháng 6, Apple đã tăng giá Mac, iPad, thiết bị gia đình và kính Vision Pro để bù đắp chi phí tăng do tình trạng thiếu hụt chip nhớ và lưu trữ. Diễn biến này cho thấy đầu tư công nghệ có thể tạo áp lực giá trong ngắn hạn, ngay cả khi lợi ích năng suất được kỳ vọng xuất hiện trong tương lai.
Ngoài ra, lãi suất cao hơn khó có thể trực tiếp giải quyết các nút thắt nguồn cung như chi phí vận chuyển qua eo biển Hormuz do chiến tranh Iran hay tình trạng thiếu chip nhớ. Những yếu tố này có thể khiến lạm phát tiếp tục dai dẳng ngay cả khi Fed thắt chặt chính sách.
Tại cuộc họp thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế trong tháng này, ông Kevin Warsh nhận định thế giới đang thay đổi nhanh hơn bất kỳ thời điểm nào trong cuộc đời trưởng thành của ông. Trong khi đó, ông Maurice Obstfeld, cựu kinh tế trưởng Quỹ Tiền tệ Quốc tế, ví việc chống lạm phát như một liệu trình kháng sinh: Fed có thể cần duy trì chính sách thắt chặt cho đến khi có đủ cơ sở xác định áp lực giá đã được kiểm soát.
Như vậy, Fed phải cân nhắc giữa nguy cơ lạm phát kéo dài và tổn thất kinh tế do chi phí vay cao. Lãi suất vẫn là công cụ chủ chốt trong tay ngân hàng trung ương Mỹ, nhưng khả năng xử lý những cú sốc từ năng lượng, địa chính trị và đầu tư AI vẫn có giới hạn.
