0
0
Dữ liệu quý III/2026 cho thấy môi giới ngày càng khó kiếm tiền, trong khi cho vay ký quỹ và kinh doanh nguồn vốn trở thành trụ cột lợi nhuận của các CTCK.
Môi giới chứng khoán: Cuộc đua thị phần, khó kiếm tiền
Doanh thu môi giới lao dốc, chính sách miễn phí giao dịch bào mòn nguồn thu, trong khi chi phí nhân sự, công nghệ và vốn vẫn phải duy trì. Kết quả kinh doanh quý III/2026 cho thấy nhiều công ty chứng khoán ngày càng phụ thuộc vào cho vay ký quỹ và kinh doanh nguồn vốn để giữ lợi nhuận, đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực sự của cuộc đua giành thị phần.
Báo cáo tài chính quý III của Chứng khoán FPT (FPTS, mã FTS) gây chú ý. Trong quý III/2026, doanh nghiệp ghi nhận gần 272 tỷ đồng doanh thu hoạt động, giảm 4% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế còn gần 36 tỷ đồng, giảm 35%.
Mảng môi giới ghi nhận doanh thu và chi phí lần lượt giảm 76% và 60%, khiến FPTS lỗ gộp hơn 6 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước lãi hơn 17 tỷ đồng. Theo giải trình của doanh nghiệp, thanh khoản thị trường giảm mạnh, trong khi chính sách zero fee tiếp tục được áp dụng với nhóm khách hàng giao dịch chủ động, khiến doanh thu môi giới suy giảm.
Đây là nghịch lý của mô hình cạnh tranh bằng phí, công ty chứng khoán vẫn phải duy trì hệ thống giao dịch, đội ngũ hỗ trợ, hạ tầng công nghệ và các hoạt động chăm sóc khách hàng, nhưng nguồn thu trực tiếp từ mỗi giao dịch lại bị thu hẹp. Khi thanh khoản đi xuống, doanh thu giảm nhanh hơn khả năng điều chỉnh các chi phí cố định, hiệu quả kinh doanh lập tức chịu sức ép.
Câu chuyện không chỉ nằm ở FPTS. Báo cáo quý III của Chứng khoán SSI cho thấy doanh thu môi giới công ty mẹ đạt khoảng 349,5 tỷ đồng, giảm 62,1% so với cùng kỳ. Chi phí nghiệp vụ môi giới giảm chậm hơn, ở mức 46,8%, còn 284,1 tỷ đồng. Chênh lệch thu – chi trực tiếp theo hai khoản mục này chỉ còn khoảng 65,5 tỷ đồng, so với gần 388,8 tỷ đồng cùng kỳ.
Tại Chứng khoán Vietcap (VCI), doanh thu môi giới quý III đạt gần 187 tỷ đồng, giảm khoảng 50% so với cùng kỳ. Trong khi đó, lãi từ cho vay và các khoản phải thu đạt hơn 472 tỷ đồng, tăng 50,5%.
Diễn biến tương tự xuất hiện tại Chứng khoán ACB (ACBS). Quý III, doanh thu môi giới giảm 57%, còn gần 69 tỷ đồng, trong khi lãi từ các khoản cho vay và phải thu tăng gần 89%, lên hơn 602 tỷ đồng. Dù vậy, lợi nhuận sau thuế của ACBS vẫn giảm khoảng 58%, còn gần 167 tỷ đồng, do các khoản thu từ đầu tư và dịch vụ suy giảm, chi phí tăng lên.
Những trường hợp này cho thấy môi giới đang khó tạo ra mức lợi nhuận như trước, ngay cả khi doanh nghiệp vẫn duy trì được thị phần đáng kể.
Trong khi đó, cuộc đua thị phần chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Số liệu trên HOSE quý III/2026 cho thấy cạnh tranh tiếp tục quyết liệt. VPS đứng đầu với 11,54%, SSI xếp thứ hai với 11,09%, còn TCBS lần đầu vượt ngưỡng 10%, đạt 10,03%. Vietcap đứng thứ tư với 7,80%, tiếp theo là HSC với 6,10% và MBS với 4,84%. Tổng thị phần của 10 công ty dẫn đầu đạt 64,86%.
Thị phần của VPS giảm mạnh so với mức 17,05% cùng kỳ năm trước, trong khi TCBS tăng từ 7,75% lên 10,03%. SSI cũng thu hẹp khoảng cách với doanh nghiệp dẫn đầu. Bức tranh này cho thấy vị thế môi giới hoàn toàn có thể thay đổi, buộc các công ty phải tiếp tục đầu tư để giữ chân khách hàng và duy trì quy mô giao dịch.
Cho vay ký quỹ trở thành trụ cột lợi nhuận
Nếu môi giới đang phải đối diện với sức ép giảm giá dịch vụ, cho vay ký quỹ lại mang đến nguồn thu có tính lặp lại cao hơn, miễn là công ty duy trì được dư nợ và kiểm soát tốt rủi ro tín dụng, tài sản bảo đảm.
Tại SSI, lãi từ cho vay và các khoản phải thu trong quý III đạt hơn 1.115 tỷ đồng, tăng khoảng 11% so với cùng kỳ, trong khi doanh thu môi giới giảm hơn 62%. Cuối quý III, dư nợ cho vay ký quỹ và ứng trước tiền bán của công ty đạt khoảng 38.294 tỷ đồng.
Ở Vietcap, lãi từ cho vay và phải thu đạt 472,4 tỷ đồng, tăng 50,5%; tại ACBS, con số này đạt hơn 602 tỷ đồng, tăng gần 89%. Trong khi đó, FPTS ghi nhận gần 186 tỷ đồng doanh thu từ cho vay trong quý III, dù khoản thu này cũng giảm 4% so với cùng kỳ.
Các con số cho thấy vai trò ngày càng lớn của hoạt động cho vay trong cơ cấu doanh thu. Với những công ty có nền tảng vốn và khả năng huy động tốt, cho vay ký quỹ có thể tạo ra nguồn thu ổn định hơn so với phí môi giới vốn phụ thuộc trực tiếp vào giá trị giao dịch.
Dù vậy, đằng sau mỗi đồng lãi cho vay là chi phí huy động vốn, chi phí vận hành, chi phí dự phòng và rủi ro tài sản bảo đảm giảm giá. Khi lãi suất đầu vào tăng, biên lợi nhuận cho vay có thể bị thu hẹp ngay cả khi dư nợ tăng. FPTS là trường hợp đáng chú ý về sức ép này.
Trong quý III, doanh nghiệp ghi nhận 153 tỷ đồng chi phí dự phòng tài sản tài chính, xử lý tổn thất các khoản phải thu khó đòi, lỗ suy giảm tài sản tài chính và chi phí đi vay của các khoản cho vay, tăng 60% so với cùng kỳ. Công ty giải thích lãi suất đi vay cao hơn đã khiến chi phí của các khoản cho vay tăng theo. Dư nợ cho vay cuối quý còn 6.027 tỷ đồng, giảm 6% so với cuối quý II và giảm 27% so với đầu năm.
Tại Vietcap, chi phí tài chính quý III tăng lên 451,8 tỷ đồng, gấp 2,2 lần cùng kỳ; riêng chi phí lãi vay đạt 385,2 tỷ đồng, gấp đôi. Trong khi thu nhập cho vay tăng mạnh, áp lực vốn cũng lớn lên, khiến lợi nhuận sau thuế quý III giảm 12,6%, còn khoảng 367 tỷ đồng.
Như vậy, cho vay ký quỹ có thể là động cơ tạo doanh thu, nhưng cũng là kênh truyền dẫn rủi ro từ thị trường và lãi suất vào bảng cân đối kế toán của công ty chứng khoán.
Dữ liệu quý III từ các CTCK cho thấy, bài toán sống còn là tìm được mô hình doanh thu đa dạng, giảm phụ thuộc vào một nguồn thu duy nhất, đồng thời kiểm soát chi phí vốn và rủi ro cho vay.
Về dài hạn, cuộc cạnh tranh giữa các công ty chứng khoán không thể chỉ xoay quanh việc giảm phí và mở rộng dư nợ margin. Môi giới vẫn là hoạt động quan trọng để phát triển thị trường, mở rộng cơ sở nhà đầu tư và đưa dòng vốn đến doanh nghiệp niêm yết.
Nếu nguồn thu môi giới bị bào mòn đến mức không đủ trang trải chi phí, các công ty có thể phải cắt giảm đầu tư vào tư vấn, phân tích, chăm sóc khách hàng và quản trị rủi ro. Khi đó, người chịu tác động không chỉ là doanh nghiệp môi giới mà còn là chất lượng dịch vụ dành cho nhà đầu tư.
Rộng hơn, một thị trường chứng khoán phát triển cần các công ty chứng khoán có năng lực tư vấn, cung cấp thông tin, phân phối sản phẩm đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn, chứ không chỉ là những nền tảng cho phép mua bán cổ phiếu với chi phí thấp nhất.
