0
0
Chính phủ đề xuất áp thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng, nhằm hạn chế đầu cơ và nâng cao hiệu quả khai thác nguồn lực đất đai.
Sáng 23/10, thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã trình Quốc hội dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của ba luật về thuế, gồm Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân.
Đáng chú ý, tại Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Chính phủ đề xuất bổ sung mức thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng. Đề xuất này không áp dụng hạn mức, đồng nghĩa toàn bộ diện tích đất thuộc nhóm đối tượng được xác định theo quy định sẽ chịu cùng một thuế suất, thay vì phân chia theo các ngưỡng diện tích.
Theo cơ quan soạn thảo, chính sách được xây dựng nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW của Trung ương về nghiên cứu chính sách tài chính, thuế theo lộ trình phù hợp. Mục tiêu là khắc phục tình trạng đất bị bỏ hoang, sử dụng kém hiệu quả và hạn chế hoạt động đầu cơ, qua đó thúc đẩy nguồn lực đất đai được đưa vào khai thác.
Thuế 0,2% với đất bỏ hoang cao gần 7 lần mức thuế cơ sở đối với đất ở
Theo quy định hiện hành của Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, đất ở trong hạn mức chịu thuế suất 0,03%. Phần diện tích vượt không quá 3 lần hạn mức chịu thuế 0,07%, trong khi phần diện tích vượt trên 3 lần hạn mức chịu thuế 0,15%.
Đối với đất sử dụng không đúng mục đích, thuế suất hiện hành là 0,15%. Riêng đất lấn, chiếm đang chịu thuế suất 0,2%.
Như vậy, mức thuế suất 0,2% được Chính phủ đề xuất áp dụng với đất bỏ hoang cao gần 7 lần mức thuế cơ sở đối với đất ở trong hạn mức, đồng thời tương đương mức đang áp dụng với đất lấn, chiếm. Nếu được thông qua, đây sẽ là thay đổi đáng chú ý trong chính sách thuế đối với nhóm đất không được đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng.
Điểm khác biệt của đề xuất nằm ở việc không áp dụng hạn mức diện tích. Theo đó, chính sách không chia diện tích đất thuộc diện chịu thuế thành các ngưỡng để áp dụng những mức thuế suất khác nhau như cơ chế hiện hành đối với đất ở.
Tuy nhiên, mức thuế suất đề xuất không đồng nghĩa mọi trường hợp đất chưa được sử dụng đều mặc nhiên phải chịu thuế 0,2%. Việc áp dụng trên thực tế còn phụ thuộc vào cách xác định đối tượng chịu thuế, phạm vi đất thuộc diện điều chỉnh và các quy định pháp luật liên quan.
Đối với người sở hữu nhiều diện tích đất, cách tính không theo hạn mức có thể làm tăng chi phí nắm giữ nếu toàn bộ diện tích được xác định thuộc nhóm đất chịu mức thuế suất mới. Trong khi đó, với cơ quan quản lý, chính sách đặt ra yêu cầu phải xác định rõ tình trạng sử dụng đất và phân biệt những trường hợp không khai thác đất với các trường hợp chậm triển khai do nguyên nhân khách quan.
Theo định hướng của cơ quan soạn thảo, việc tăng chi phí nắm giữ đất không được sử dụng nhằm tạo động lực để người sử dụng đất đưa tài sản vào khai thác hiệu quả hơn. Đây cũng là một trong những hướng tiếp cận chính sách tài chính đối với tình trạng tích trữ đất nhưng không sử dụng đúng mục đích hoặc không đưa đất vào hoạt động theo yêu cầu.
Dù vậy, hiệu quả của công cụ thuế còn phụ thuộc vào mức độ rõ ràng của các quy định và khả năng thực thi. Nếu phạm vi áp dụng không được xác định cụ thể, cơ quan quản lý có thể gặp khó khăn trong việc phân loại đất, trong khi người sử dụng đất cũng khó xác định chính xác nghĩa vụ tài chính của mình.
Bên cạnh đó, cần phân biệt đề xuất áp thuế đối với đất bỏ hoang với các quy định hiện hành về đất sử dụng sai mục đích hoặc đất lấn, chiếm. Các nhóm đất này đang được áp dụng mức thuế suất riêng theo pháp luật hiện hành, còn đề xuất mới hướng đến bổ sung cơ chế đối với tình trạng đất không được đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng.
Đến thời điểm được nêu trong nội dung trình Quốc hội, mức thuế suất 0,2% vẫn là đề xuất trong dự thảo luật, chưa phải quy định đã có hiệu lực. Vì vậy, mức thuế này chưa thể được xem là nghĩa vụ áp dụng chính thức đối với mọi trường hợp đất bỏ hoang.
Làm rõ tiêu chí đất bỏ hoang là điều kiện quan trọng để áp dụng thuế
Một trong những vấn đề cần giải quyết khi xây dựng chính sách là xác định thế nào là đất bỏ hoang, đất không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng. Đây là cơ sở để cơ quan quản lý xác định đúng đối tượng chịu thuế, đồng thời hạn chế việc áp dụng thiếu thống nhất giữa các địa phương.
Trên thực tế, tình trạng đất chưa được khai thác có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Có trường hợp người sử dụng đất giữ đất nhưng không triển khai hoạt động khai thác, song cũng có những khu đất đang vướng thủ tục pháp lý, giải phóng mặt bằng hoặc điều chỉnh quy hoạch.
Nếu không có tiêu chí phân loại rõ ràng, việc áp thuế có thể dẫn đến khó khăn trong xác định nghĩa vụ tài chính. Những trường hợp chưa thể đưa đất vào sử dụng do nguyên nhân khách quan cũng cần được xem xét theo quy định pháp luật, thay vì mặc nhiên bị xếp cùng nhóm với hành vi cố tình bỏ hoang hoặc găm giữ đất.
Theo thông tin Bộ Tài chính công bố trước đó, việc xác định nhóm đất thuộc diện chịu thuế sẽ căn cứ vào quy định của pháp luật về đất đai. Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao rà soát, làm rõ khái niệm và các tiêu chí liên quan nhằm tạo cơ sở áp dụng thống nhất.
Tại dự thảo Luật Đất đai sửa đổi, khái niệm đất bỏ hoang cũng được đề cập theo hướng xác định là đất đã được Nhà nước giao hoặc cho thuê nhưng không được đưa vào sử dụng liên tục trong một khoảng thời gian nhất định. Dự thảo đồng thời đề xuất cơ chế xử lý đối với đất nông nghiệp bỏ hoang và các dự án chậm tiến độ.
Trong đó, việc thu hồi đất có thể được xem xét nếu không đáp ứng các điều kiện theo quy định. Đây là cơ chế xử lý thuộc lĩnh vực quản lý đất đai, cần được phân biệt với chính sách thuế đối với đất bỏ hoang đang được đề xuất.
Hai công cụ này có phạm vi và cách thức tác động khác nhau. Thuế làm thay đổi chi phí tài chính của việc nắm giữ đất thuộc diện chịu thuế, trong khi biện pháp thu hồi đất liên quan đến việc xử lý quyền sử dụng đất theo các điều kiện và trình tự pháp luật quy định.
Việc kết hợp chính sách tài chính với cơ chế quản lý đất đai có thể góp phần hạn chế tình trạng sử dụng đất kém hiệu quả. Tuy nhiên, để chính sách phát huy tác dụng, cơ quan quản lý cần xác định rõ thời gian đất không được sử dụng, căn cứ đánh giá tình trạng chậm đưa đất vào khai thác và trách nhiệm của các bên liên quan.
Một vấn đề khác là cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý đất đai và cơ quan thuế. Dữ liệu về mục đích sử dụng, tiến độ triển khai dự án và tình trạng thực tế của thửa đất cần được cập nhật, đối chiếu để xác định đúng đối tượng áp dụng. Nếu thiếu thông tin đồng bộ, quá trình xác định nghĩa vụ thuế có thể phát sinh vướng mắc.
Đối với các dự án đầu tư, việc xác định nguyên nhân chậm tiến độ cũng có ý nghĩa quan trọng. Những dự án gặp trở ngại về thủ tục pháp lý, giải phóng mặt bằng hoặc điều chỉnh quy hoạch có thể có tình trạng sử dụng đất khác với các trường hợp chủ động giữ đất nhưng không triển khai. Tiêu chí pháp lý cụ thể sẽ quyết định cách phân loại từng trường hợp.
Ở góc độ thị trường, đề xuất đánh thuế 0,2% có thể làm tăng chi phí nắm giữ đối với diện tích đất thuộc phạm vi điều chỉnh, qua đó tác động đến quyết định tiếp tục giữ đất hay đưa đất vào sử dụng. Tuy nhiên, mức độ tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào phạm vi đối tượng chịu thuế, phương pháp xác định nghĩa vụ tài chính và các điều kiện áp dụng sau khi văn bản pháp luật được hoàn thiện.
Hiện đề xuất vẫn đang trong quá trình xây dựng và xem xét tại Quốc hội. Trước khi có quy định chính thức, các tiêu chí xác định đất bỏ hoang, cơ chế phối hợp quản lý và cách xử lý những trường hợp chậm đưa đất vào sử dụng do nguyên nhân khách quan vẫn là những nội dung cần được làm rõ.
