0
0
Đề xuất trở lại phương pháp tính thuế dựa trên thu nhập thực
Bộ Tài chính vừa công bố Dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (Thuế TNCN) sửa đổi, trong đó đưa ra một số thay đổi đáng chú ý liên quan đến cách tính thuế đối với thu nhập từ hoạt động chuyển nhượng chứng khoán và chuyển nhượng vốn. Điểm nổi bật trong dự thảo lần này là việc đề xuất áp dụng thuế suất 20% trên phần lãi ròng (thu nhập sau khi trừ giá vốn và chi phí hợp lý), thay vì chỉ áp dụng mức thuế cố định 0,1% trên giá bán như hiện nay.
Cụ thể, đối với thu nhập từ chuyển nhượng vốn, Bộ Tài chính đề xuất thuế TNCN được tính bằng thu nhập tính thuế nhân với thuế suất 20%. Trong trường hợp người nộp thuế không xác định được giá mua hoặc các chi phí liên quan, thì thuế sẽ được tính bằng 2% trên giá bán từng lần giao dịch.
Đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán, thuế TNCN sẽ được tính theo công thức: (giá bán – giá mua – chi phí hợp lý) × 20%, áp dụng theo kỳ tính thuế hàng năm. Nếu nhà đầu tư không thể xác định rõ giá vốn và chi phí, thì áp dụng cách tính 0,1% trên giá trị giao dịch từng lần, tương tự cách tính đang được áp dụng từ năm 2015 đến nay.
Theo Bộ Tài chính, đề xuất này nhằm khôi phục tính công bằng và minh bạch trong chính sách thuế, bởi phương pháp đánh thuế hiện hành (0,1% trên doanh thu) khiến người đầu tư chịu thuế ngay cả khi lỗ. Nhiều ý kiến cho rằng việc chỉ căn cứ vào giá trị giao dịch mà bỏ qua yếu tố lãi/lỗ là chưa phù hợp trong bối cảnh thị trường ngày càng phát triển và phức tạp.
Kinh nghiệm quốc tế và đặc thù của chứng khoán phái sinh
Dự thảo Luật mới cũng nêu rõ sự khác biệt trong phương pháp đánh thuế với chứng khoán phái sinh (CKPS) – loại hình sản phẩm đầu tư ngày càng phổ biến tại Việt Nam. Theo Bộ Tài chính, chứng khoán phái sinh có tính chất rất đặc biệt so với chứng khoán cơ sở: không có giá trị nội tại riêng, giá trị phụ thuộc vào tài sản cơ sở, không chuyển giao tài sản vật chất, và nhà đầu tư không có các quyền cổ đông như cổ tức hay tham dự đại hội.
Thực tế, ở nhiều quốc gia như Anh, Pháp, Mỹ, Nhật Bản hay Thái Lan, thuế đối với chứng khoán phái sinh thường được tính trên phần thu nhập ròng (lãi/lỗ thực tế), thay vì áp dụng mức thuế trên tổng giá trị giao dịch. Một số nước như Ấn Độ, Đài Loan vẫn áp dụng cách đánh thuế theo giá trị giao dịch, nhưng với thuế suất rất thấp, chỉ bằng 1/150 đến 1/600 lần so với thị trường cơ sở.
Bộ Tài chính cho rằng Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế này để xây dựng chính sách thuế linh hoạt, sát thực tế và phù hợp với từng sản phẩm tài chính. Điều này đặc biệt cần thiết trong bối cảnh thị trường tài chính trong nước đang mở rộng nhanh, lượng nhà đầu tư cá nhân tăng mạnh, và các sản phẩm phái sinh ngày càng đa dạng.
Hướng tới cải cách thủ tục hành chính và minh bạch chính sách thuế
Trước đây, Luật Thuế TNCN năm 2007 đã từng cho phép nhà đầu tư lựa chọn giữa hai phương pháp tính thuế: một là 20% trên thu nhập thực (nếu chứng minh được giá vốn và chi phí); hai là 0,1% trên giá bán từng lần (không cần quyết toán). Tuy nhiên, từ năm 2015, theo Luật số 71/2014/QH13, phương pháp thu thuế đã được đơn giản hóa, chỉ còn áp dụng duy nhất 0,1% trên giá trị chuyển nhượng từng lần, giúp giảm thủ tục hành chính.
Tuy vậy, trong thực tiễn áp dụng, không ít nhà đầu tư bức xúc khi bị tính thuế dù hoạt động đầu tư thua lỗ. Điều này làm dấy lên yêu cầu phải xem xét lại phương pháp thu, để bảo đảm người có thu nhập thực mới phải nộp thuế, đúng tinh thần công bằng và phù hợp với bản chất thuế thu nhập cá nhân.
Bộ Tài chính cho biết, với dự thảo mới, cá nhân nếu không có chứng từ xác định giá vốn vẫn có thể nộp thuế 0,1% như cũ. Nhưng nếu có đầy đủ chứng từ và mong muốn quyết toán để giảm số thuế phải nộp, thì hoàn toàn có thể chọn phương pháp tính thuế 20% trên lãi thực tế.
Đề xuất này nếu được thông qua sẽ đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cải cách chính sách thuế TNCN, hướng tới minh bạch, linh hoạt và công bằng hơn cho các nhà đầu tư cá nhân trên thị trường tài chính Việt Nam.
