0
0
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đề xuất sửa đổi quy định về thuế thu nhập cá nhân trong hoạt động đầu tư chứng khoán, theo hướng đánh thuế 20% trên phần lãi – tức thu nhập tính thuế bằng giá bán trừ giá mua và các khoản chi phí hợp lý. Trong trường hợp không xác định được giá mua và chi phí, mức thuế 0,1% trên giá trị giao dịch vẫn được duy trì như hiện hành.
Đề xuất này lập tức nhận được sự quan tâm lớn từ giới đầu tư và chuyên gia tài chính, bởi nó thể hiện nỗ lực hướng đến công bằng thuế, song cũng dấy lên nhiều băn khoăn về tính hợp lý của mức thuế suất và cách thức thực thi.
Thuế trên lãi: Bước tiến về công bằng và phù hợp thông lệ quốc tế
Theo ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng (Đại học Nguyễn Trãi), đề xuất thay đổi phương thức tính thuế là “một nỗ lực đáng ghi nhận để tiến tới công bằng và hiệu quả”.
Hiện nay, nhà đầu tư đang phải chịu thuế 0,1% trên giá bán, bất kể có lãi hay lỗ. Điều này dẫn đến bất cập khi người thua lỗ vẫn phải nộp thuế. Việc chuyển sang đánh thuế trên phần lãi sẽ khắc phục điểm bất công này, đồng thời giúp khuyến khích những hoạt động đầu tư hiệu quả và tạo dựng sự công bằng trong môi trường tài chính.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Thế Minh – Giám đốc phân tích của Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam – nhận định phương án thuế mới phản ánh đúng bản chất đầu tư. Ông nhấn mạnh: “Nguyên tắc cơ bản là có thu nhập mới phải nộp thuế, lỗ thì không cần. Đó là sự công bằng.” Ông Minh cho rằng với các sản phẩm như hợp đồng phái sinh – nơi nhà đầu tư không nắm giữ tài sản hữu hình – việc thu thuế theo giá trị giao dịch là không hợp lý, dễ làm méo mó bản chất hoạt động đầu tư.
Ngoài ra, chính sách thuế trên phần lãi sẽ không làm giảm thanh khoản, thậm chí có thể tạo động lực mới cho thị trường chứng khoán. Nếu mỗi giao dịch đều bị đánh thuế bất kể kết quả, nhà đầu tư sẽ ngần ngại giao dịch, dẫn đến dòng tiền co lại. Ngược lại, chỉ thu thuế khi có lãi sẽ khuyến khích giao dịch và hấp dẫn cả nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường.
Thách thức trong áp dụng và những kiến nghị hoàn thiện chính sách thuế
Tuy được đánh giá cao về tính công bằng, mức thuế 20% đang là điểm gây tranh cãi. Ông Nguyễn Anh Đức – Giám đốc điều hành Môi giới tổ chức và tư vấn đầu tư của Chứng khoán SBBS – cho rằng mức thuế này cao hơn so với nhiều quốc gia, thường chỉ áp dụng từ 10% đến 15%. Việc thiếu lộ trình rõ ràng có thể tạo ra cú sốc tâm lý, khiến nhà đầu tư phản ứng tiêu cực.
Ông Đức cũng chỉ ra rằng cách tính thuế hiện tại – 0,1% trên giá trị bán – tuy không công bằng nhưng đơn giản, dễ áp dụng. Nếu chuyển sang cách tính mới, người bán có lãi 200 triệu đồng sẽ phải nộp tới 40 triệu đồng tiền thuế, so với chỉ 1,2 triệu đồng ở cách tính hiện hành. Tuy nhiên, điểm tích cực là người bị lỗ sẽ không phải nộp thuế nữa, điều mà cách cũ không giải quyết được.
Một vấn đề khác là khó khăn trong thực thi. Việc xác định “thu nhập chịu thuế” chưa rõ ràng: liệu các khoản phí môi giới, chi phí vay margin, hay lãi suất ký quỹ có được khấu trừ hay không? Nhiều nhà đầu tư có tài khoản tại nhiều công ty chứng khoán, nên việc tổng hợp giao dịch và tính lời lỗ cuối năm sẽ trở nên phức tạp. Ông Đức cảnh báo, điều này có thể làm gia tăng chi phí tuân thủ, gây khó khăn cho cả nhà đầu tư lẫn cơ quan thuế.
Ngoài ra, nguồn thu từ thuế có thể không ổn định như hiện tại. Khi thị trường tăng, nhà nước có thể thu được nhiều. Nhưng khi thị trường giảm sâu, nhà đầu tư thua lỗ và không nộp thuế, dẫn đến hụt thu ngân sách. Vì vậy, chính sách mới cần được thiết kế linh hoạt và thận trọng.
Trước những bất cập đó, nhiều chuyên gia đề xuất các giải pháp để chính sách thuế vừa công bằng vừa khả thi. Một trong những ý tưởng đáng chú ý là áp dụng thuế theo thời gian nắm giữ cổ phiếu, tức nhà đầu tư giữ dưới một năm sẽ bị đánh thuế cao hơn so với người nắm giữ dài hạn (5–10 năm). Cách làm này không chỉ khuyến khích đầu tư bền vững mà còn hạn chế đầu cơ ngắn hạn.
Ông Nguyễn Quang Huy cũng đề xuất xây dựng lộ trình 3–5 năm để chuyển dần sang đánh thuế trên phần lãi, đồng thời đầu tư vào hạ tầng dữ liệu kết nối giữa ngân hàng, sàn giao dịch và cơ quan thuế nhằm đảm bảo tính minh bạch và đồng bộ. Trong ngắn hạn, Nhà nước nên cho phép nhà đầu tư lựa chọn cách tính thuế linh hoạt và miễn giảm thuế cho cá nhân nhỏ, đầu tư dài hạn hoặc tái đầu tư trong vòng 12 tháng – từ đó tạo động lực duy trì dòng vốn trung và dài hạn vào thị trường.
Việc sửa đổi chính sách thuế trong hoạt động đầu tư chứng khoán là điều tất yếu để phù hợp với xu hướng quốc tế và đảm bảo công bằng cho nhà đầu tư.
Tuy nhiên, cần có lộ trình hợp lý, mức thuế phù hợp, và giải pháp hỗ trợ kỹ thuật để tránh tạo ra gánh nặng không đáng có, qua đó góp phần phát triển một thị trường vốn minh bạch, hiệu quả và bền vững.
