Sáng 23/7, tại Tọa đàm “Lực đẩy dòng vốn mới” do Báo Tài chính – Đầu tư tổ chức, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh: “Thị trường chứng khoán Việt Nam cần được nâng tầm để bắt kịp yêu cầu phát triển mới của nền kinh tế”. Một lần nữa, yêu cầu cấp thiết về cải cách thị trường vốn lại được đặt ra trong bối cảnh dòng tiền đầu tư đang có dấu hiệu “trùng xuống”, còn niềm tin nhà đầu tư thì chưa thực sự bền vững.

Năng lực hấp thụ vốn: Tiềm năng chưa khai thác hết

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua hơn hai thập kỷ phát triển, từ những phiên giao dịch đầu tiên với chỉ vài chục tỷ đồng thanh khoản, đến nay, giá trị giao dịch trung bình đạt hàng chục nghìn tỷ mỗi phiên. Tuy nhiên, quy mô thị trường vẫn còn nhỏ nếu so sánh với các nước ASEAN như Thái Lan, Malaysia hay Indonesia.

Tính đến giữa năm 2025, tổng giá trị vốn hóa thị trường cổ phiếu mới chỉ tương đương khoảng 65% GDP – thấp hơn nhiều so với mức trung bình khu vực (trên 100%). Trong khi đó, tỷ lệ nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm ưu thế, dòng vốn tổ chức, đặc biệt là nước ngoài, vẫn chưa được khai thác hết tiềm năng do các rào cản thể chế và hạ tầng.

Nhìn vào biểu đồ, có thể thấy Việt Nam chỉ thu hút được khoảng 1,5 tỷ USD, trong khi Thái Lan và Indonesia lần lượt đạt 4,2 tỷ USD và 3,6 tỷ USD. Điều này cho thấy, dù là nền kinh tế năng động, Việt Nam vẫn chưa tạo được đủ niềm tin cho nhà đầu tư quốc tế về tính minh bạch, ổn định và khả năng bảo vệ quyền lợi cổ đông.

Minh bạch – yếu tố sống còn

Phát biểu tại Tọa đàm, nhiều chuyên gia kinh tế nhấn mạnh: để thu hút dòng vốn mới – đặc biệt là dòng vốn trung và dài hạn – thị trường cần một “cuộc cách mạng minh bạch”.

Ông Dominic Scriven, Chủ tịch Dragon Capital, nhận định: “Việc nâng hạng thị trường không thể chậm trễ hơn. Chúng ta đã hoàn thành nhiều điều kiện kỹ thuật, nhưng vẫn cần cải thiện đáng kể về khả năng tiếp cận thông tin và bảo vệ nhà đầu tư thiểu số”.

Theo thống kê từ Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HoSE), trong năm 2024 có tới 38 doanh nghiệp chậm công bố báo cáo tài chính đúng hạn. Tình trạng giao dịch nội gián, thao túng cổ phiếu tuy đã được xử lý quyết liệt hơn, nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống pháp lý, đặc biệt trong giám sát giao dịch và minh bạch sở hữu chéo.

Hướng tới mục tiêu nâng hạng

Một trong những mục tiêu quan trọng được Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh là nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ cận biên lên thị trường mới nổi. Đây là điều kiện then chốt để thu hút các quỹ ETF toàn cầu, mở rộng quy mô dòng vốn đầu tư gián tiếp.

Hiện Việt Nam vẫn đang nằm trong danh sách theo dõi nâng hạng của MSCI và FTSE Russell. Tuy nhiên, các rào cản như giới hạn sở hữu nước ngoài, quy trình đăng ký giao dịch, chuyển tiền, cũng như tính ổn định chính sách vẫn là những điểm trừ khiến quá trình nâng hạng bị kéo dài.

Theo ông Trần Văn Dũng – nguyên Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước: “Chúng ta cần một nỗ lực tổng thể – từ hành lang pháp lý, hệ thống công nghệ giao dịch cho tới chất lượng doanh nghiệp niêm yết – mới có thể tạo ra bước nhảy vọt”.

Cơ hội lớn trong chuyển đổi số và chính sách mới

Dù còn nhiều thách thức, thị trường chứng khoán Việt Nam cũng đang đứng trước cơ hội lớn từ làn sóng chuyển đổi số và các chính sách cải cách mới. Hệ thống giao dịch KRX (Hàn Quốc) dự kiến sẽ chính thức vận hành toàn diện trong năm nay, giúp rút ngắn thời gian thanh toán, đa dạng hóa sản phẩm và hạn chế nghẽn lệnh.

Cùng với đó, Luật Chứng khoán sửa đổi và các quy định liên quan đến công bố thông tin, quản trị doanh nghiệp cũng đang được hoàn thiện theo hướng tiệm cận quốc tế.

Thị trường chứng khoán không chỉ là “phong vũ biểu” của nền kinh tế mà còn là kênh dẫn vốn hiệu quả cho doanh nghiệp. Việc phát triển thị trường lên một tầm cao mới không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu. Nó đòi hỏi sự quyết liệt, phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và bản thân các doanh nghiệp niêm yết.

Đã đến lúc Việt Nam cần coi thị trường vốn – đặc biệt là chứng khoán – như một trụ cột chiến lược trong giai đoạn phát triển mới. Mọi cải cách từ đây đều phải hướng đến sự chuyên nghiệp, minh bạch và niềm tin dài hạn.