0
0
Giá dầu thế giới đã quay trở lại mốc trên 100 USD/thùng sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz. Động thái này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng Mỹ – Iran chưa hạ nhiệt và các nỗ lực đạt được một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài vẫn bế tắc, đẩy thị trường năng lượng vào trạng thái bất ổn mới.
Dầu Brent tăng 8% lên khoảng 102 USD/thùng, trong khi dầu thô Mỹ lên 104 USD/thùng. Mức giá này hiện đã cao hơn thời điểm chốt ngày 1/4, một cột mốc quan trọng trước khi ông Donald Trump có bài phát biểu giờ vàng gây tranh cãi khi không đưa ra được chiến lược rút lui rõ ràng khỏi xung đột.
Trước đó, giá dầu từng hạ nhiệt khi ông bất ngờ rút lại lời đe dọa tấn công quy mô lớn nhằm vào Iran và chuyển sang thúc đẩy đàm phán ngừng bắn.
Đòn bẩy kinh tế và chiến lược nhiều mâu thuẫn
Eo biển Hormuz hiện chưa bị đóng hoàn toàn. Theo một số thông tin đăng tải, Iran đang kiểm soát tuyến đường này theo hướng có chọn lọc: cho phép một số tàu chở dầu đi qua, đồng thời thu phí lên tới 2 triệu USD mỗi tàu. Nhờ đó, Tehran không chỉ duy trì được xuất khẩu mà còn gia tăng nguồn thu trong thời chiến.
Theo Kpler, Iran xuất khẩu trung bình 1,85 triệu thùng/ngày trong tháng 3, tăng khoảng 100.000 thùng/ngày so với ba tháng trước. Đáng chú ý, nước này còn bán dầu với giá cao hơn vài USD so với Brent, trong khi Trung Quốc vẫn là khách hàng lớn nhất.
Trong bối cảnh đó, tuyên bố của ông Donald Trump mang tính leo thang rõ rệt. Trên Fox News, ông khẳng định: “Chúng tôi sẽ không để Iran kiếm tiền bằng cách bán dầu cho những nước họ thích… sẽ là tất cả hoặc không có gì.” Trên mạng xã hội Truth Social, ông viết: “Hoa Kỳ sẽ bắt đầu quá trình PHONG TỎA tất cả tàu thuyền ra vào eo biển Hormuz.”
Tuy nhiên, chiến lược này bộc lộ sự mâu thuẫn. Trong suốt thời gian qua, Mỹ thực tế đã cho phép dầu Iran tiếp tục lưu thông nhằm tránh gây sốc nguồn cung. Washington thậm chí còn cấp phép tạm thời để Tehran bán lượng dầu tồn kho trên tàu, tương đương khoảng 140 triệu thùng – đủ đáp ứng nhu cầu toàn cầu trong khoảng 1,5 ngày.
Không chỉ vậy, Mỹ còn dỡ bỏ một phần trừng phạt đối với dầu Nga và phối hợp xả kho dự trữ dầu khẩn cấp quy mô lớn trên toàn cầu. Những động thái này cho thấy một logic rõ ràng: bất kỳ dòng dầu nào vẫn chảy ra thị trường đều giúp kiềm chế giá năng lượng.
Việc nới lỏng trừng phạt đối với Iran cũng gây tranh cãi, khi cho phép nước này bán dầu để tài trợ cho cuộc chiến chống lại chính Mỹ và các đồng minh. Tuy nhiên, nó cũng giúp mở rộng thị trường tiêu thụ sang phương Tây thay vì chỉ phụ thuộc vào Trung Quốc.
Thị trường biến động mạnh, nguy cơ đối đầu quân sự gia tăng
Phản ứng của thị trường tài chính là tức thì. Hợp đồng tương lai Dow Jones giảm 502 điểm (1,04%), S&P 500 giảm 1%, còn Nasdaq futures mất 1,15%, phản ánh lo ngại về một cú sốc năng lượng mới.
Kế hoạch phong tỏa dự kiến có hiệu lực từ 10 giờ sáng thứ Hai (giờ ET), theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ. Nếu được triển khai, đây sẽ là một trong những bước đi mạnh tay nhất nhằm vào tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới.
Ở chiều ngược lại, Iran phát đi cảnh báo cứng rắn. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo tuyên bố mọi tàu quân sự tiếp cận eo biển sẽ bị “đối phó mạnh mẽ và dứt khoát”, làm gia tăng nguy cơ đối đầu trực tiếp trên biển.
Đây cũng là lý do vì sao trước đó Hải quân Mỹ vẫn cho phép các tàu chở dầu Iran đi qua: bất kỳ sự gián đoạn nào tại Hormuz đều có thể đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt.
Áp lực lạm phát và hệ lụy lan rộng
Tác động đã bắt đầu lan sang nền kinh tế thực. Tại Mỹ, giá xăng trung bình đạt 4,12 USD/gallon, tăng 38% so với thời điểm bắt đầu xung đột.
Theo bà Karen Young từ Middle East Institute, giá năng lượng cao sẽ kéo theo chi phí thực phẩm do ảnh hưởng đến phân bón, vận chuyển và bao bì. “Áp lực lạm phát sẽ sớm xuất hiện trở lại… hãy nghĩ đến mọi thứ bạn mua trong các cửa hàng bán lẻ,” bà nhận định, đồng thời cảnh báo có thể mất “một thời gian dài” trước khi giá dầu hạ nhiệt.
Trong bối cảnh đó, quyết định của ông Donald Trump đặt ra một bài toán khó: càng siết chặt Iran, rủi ro giá năng lượng và lạm phát càng tăng; nhưng nếu nới lỏng, nguồn tài chính của Tehran lại tiếp tục được củng cố.
Về ngắn hạn, phong tỏa eo biển Hormuz có thể giúp Mỹ gia tăng đòn bẩy đàm phán. Tuy nhiên, về dài hạn, đây là một canh bạc lớn. Bất kỳ gián đoạn nào tại tuyến vận tải này đều có thể gây hiệu ứng dây chuyền lên toàn bộ nền kinh tế toàn cầu – từ giá năng lượng, lạm phát cho đến tăng trưởng.
Câu hỏi đặt ra là liệu chiến lược gây sức ép tối đa của ông Donald Trump có buộc Iran xuống thang, hay sẽ khiến chính thị trường toàn cầu phải trả giá trước.
