0
0
Biến động địa chính trị tại Trung Đông đang tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu, kéo theo rủi ro lan truyền sang Việt Nam. Trước bối cảnh đó, Bộ Công Thương yêu cầu tăng cường giám sát hoạt động kinh doanh xăng dầu, đồng thời xây dựng các kịch bản điều hành nhằm bảo đảm nguồn cung và hạn chế biến động giá trong nước.
Những tuần gần đây, giá dầu thô thế giới liên tục dao động mạnh khi căng thẳng tại Trung Đông gia tăng, đặc biệt liên quan đến các tuyến vận tải năng lượng trọng yếu như eo biển Hormuz. Đây là khu vực trung chuyển khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu, tương đương hơn 17 triệu thùng mỗi ngày theo thống kê của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ. Mỗi biến động tại khu vực này đều có khả năng làm thay đổi cán cân cung – cầu và mặt bằng giá năng lượng thế giới.
Trong bối cảnh đó, thị trường xăng dầu trong nước được đặt trong trạng thái theo dõi chặt chẽ. Theo thông tin từ cơ quan quản lý, các đơn vị chức năng đã rà soát tổng nguồn cung, lượng tồn kho và năng lực sản xuất của hai nhà máy lọc dầu chủ lực nhằm đánh giá khả năng đáp ứng nhu cầu tiêu thụ nội địa.
Tăng cường giám sát hoạt động kinh doanh xăng dầu trên toàn quốc
Trước nguy cơ biến động giá lan rộng, Bộ Công Thương yêu cầu lực lượng quản lý thị trường tại các địa phương tăng cường kiểm tra hệ thống phân phối xăng dầu, đặc biệt là các doanh nghiệp đầu mối và cửa hàng bán lẻ. Trọng tâm kiểm tra là việc chấp hành quy định về niêm yết giá, bán đúng giá công bố, duy trì hoạt động kinh doanh liên tục và bảo đảm chất lượng hàng hóa.
Theo quy định hiện hành, tổng nguồn xăng dầu tối thiểu hằng năm được phân giao cho các thương nhân đầu mối phải đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước, vốn dao động quanh mức 20 – 21 triệu m³/tấn mỗi năm. Trong đó, nguồn cung từ hai nhà máy lọc dầu trong nước thường đáp ứng khoảng 70 – 75% tổng nhu cầu, phần còn lại được nhập khẩu từ các thị trường như Hàn Quốc, Singapore, Malaysia và Trung Đông.
Cơ quan quản lý nhấn mạnh việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như bán nhỏ giọt, tạm ngừng kinh doanh không lý do chính đáng, chiết khấu bất thường hoặc chậm giao hàng. Những hành vi lợi dụng tâm lý thị trường để găm hàng, tạo khan hiếm giả tạo hoặc đẩy giá cao hơn mức niêm yết sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Song song với hoạt động kiểm tra, các địa phương được yêu cầu báo cáo định kỳ về tình hình cung – cầu và diễn biến giá bán lẻ trên địa bàn. Việc tổng hợp dữ liệu theo thời gian thực nhằm phục vụ công tác điều hành giá trong các kỳ điều chỉnh định kỳ, hiện được thực hiện theo chu kỳ 7 ngày một lần.
Theo ghi nhận, nhu cầu tiêu thụ xăng dầu trong nước có xu hướng tăng vào các tháng giữa năm, trùng với cao điểm sản xuất và vận tải. Trung bình mỗi ngày, thị trường tiêu thụ khoảng 55.000 – 60.000 m³ xăng dầu các loại. Trong bối cảnh đó, bất kỳ gián đoạn nguồn cung nào cũng có thể gây tác động lan tỏa đến chi phí vận tải, logistics và sản xuất công nghiệp.
Nguồn cung trong nước và các kịch bản điều hành giá
Hiện nay, nguồn cung xăng dầu nội địa phụ thuộc lớn vào hai cơ sở lọc hóa dầu đặt tại Quảng Ngãi và Thanh Hóa. Nhà máy Lọc hóa dầu Bình Sơn có công suất thiết kế khoảng 6,5 triệu tấn/năm, tương đương hơn 30% nhu cầu trong nước. Nhà máy Lọc dầu Nghi Sơn có công suất khoảng 10 triệu tấn/năm, chiếm xấp xỉ 35 – 40% thị phần cung ứng.
Theo đánh giá từ cơ quan quản lý, Nhà máy Lọc hóa dầu Bình Sơn đang duy trì hoạt động ổn định, với nguồn dầu thô nhập khẩu chủ yếu từ Mỹ, Brazil và một số thị trường ngoài Trung Đông. Lượng nguyên liệu đã ký hợp đồng và đang trên đường vận chuyển được cho là đủ phục vụ sản xuất đến hết tháng 4. Doanh nghiệp cũng chủ động phương án tìm nguồn thay thế nếu diễn biến địa chính trị kéo dài.
Trong khi đó, Nhà máy Lọc dầu Nghi Sơn có tỷ trọng nhập khẩu dầu thô đáng kể từ Kuwait, với tuyến vận chuyển đi qua eo biển Hormuz. Trong tháng 3, ba lô hàng dầu thô đã cập cảng an toàn, bảo đảm nguyên liệu sản xuất hết tháng. Tuy nhiên, nếu tình hình khu vực Trung Đông tiếp tục leo thang và ảnh hưởng đến hoạt động vận tải biển, áp lực bổ sung nguồn cung có thể gia tăng trong các tháng tiếp theo.
Để ứng phó, Bộ Công Thương cho biết đang xây dựng nhiều kịch bản điều hành. Một trong các công cụ được tính đến là sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu nhằm hạn chế mức tăng đột biến trong nước khi giá thế giới biến động mạnh. Ngoài ra, phương án điều chỉnh thuế bảo vệ môi trường hoặc thuế nhập khẩu ưu đãi cũng có thể được xem xét nếu cần thiết, tương tự giai đoạn năm 2022 khi thuế môi trường với xăng được giảm từ 4.000 đồng xuống còn 1.000 đồng mỗi lít.
Bên cạnh chính sách giá, công tác bảo đảm nguồn ngoại tệ cho doanh nghiệp nhập khẩu cũng được đặt ra trong kịch bản xấu. Với giá dầu Brent từng có thời điểm vượt mốc 90 USD/thùng trong các đợt căng thẳng trước đây, chi phí nhập khẩu xăng dầu có thể tăng đáng kể, tạo áp lực lên cán cân thương mại và tỷ giá.
Dữ liệu từ Tổng cục Thống kê cho thấy nhóm giao thông, trong đó có xăng dầu, chiếm tỷ trọng khoảng 9,7% trong rổ tính chỉ số giá tiêu dùng. Mỗi lần giá xăng tăng 10% có thể làm CPI tăng thêm khoảng 0,3 – 0,4 điểm phần trăm. Do đó, việc kiểm soát thị trường không chỉ nhằm bảo đảm nguồn cung mà còn gắn trực tiếp với mục tiêu kiểm soát lạm phát dưới 4 – 4,5% trong năm nay.
Lãnh đạo cơ quan quản lý khẳng định nguồn cung hiện tại chưa ghi nhận tình trạng thiếu hụt trên diện rộng. Tuy nhiên, thị trường xuất hiện biểu hiện bán chậm, chiết khấu thấp tại một số khu vực. Các địa phương được yêu cầu giám sát chặt chẽ, xử lý nghiêm trường hợp cố tình đóng cửa hoặc bán không đúng quy định.
Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu nhạy cảm với rủi ro địa chính trị, việc theo dõi sát sao từng mắt xích trong chuỗi cung ứng xăng dầu từ nhập khẩu, tồn kho, sản xuất đến phân phối bán lẻ được xem là biện pháp trọng tâm nhằm duy trì ổn định thị trường hàng hóa thiết yếu này.
