0
0
Trước diễn biến leo thang căng thẳng tại Trung Đông, Bộ Công Thương đã phát đi văn bản khuyến nghị các hiệp hội xuất nhập khẩu và logistics theo dõi sát tình hình, rà soát hợp đồng, đa dạng hóa thị trường nhằm hạn chế tác động đến thương mại và chuỗi cung ứng của Việt Nam.
Diễn biến xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran tại khu vực Trung Đông đang tạo ra những tác động lan tỏa đáng kể tới thương mại toàn cầu. Trong bối cảnh đó, Bộ Công Thương đã có văn bản gửi các hiệp hội ngành hàng xuất nhập khẩu và hiệp hội logistics, đề nghị chủ động xây dựng phương án giảm thiểu rủi ro phát sinh từ biến động địa chính trị.
Theo cơ quan quản lý, căng thẳng quân sự tại Trung Đông đã khiến môi trường giao thương quốc tế trở nên bất ổn, đặc biệt trên các tuyến vận tải chiến lược và thị trường năng lượng. Điều này có thể gây tác động gián tiếp nhưng đa chiều đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của Việt Nam, nhất là khi chi phí vận tải và nhiên liệu có xu hướng tăng.
Rủi ro vận tải và năng lượng gia tăng
Trung Đông là khu vực có vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, khoảng một phần năm lượng dầu mỏ tiêu thụ toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Khi tuyến hàng hải này bị gián đoạn hoặc bị cảnh báo mất an toàn, các hãng tàu buộc phải điều chỉnh lộ trình, kéo dài thời gian vận chuyển và làm tăng chi phí nhiên liệu.
Thực tế, sau các cuộc không kích nhằm vào Iran, phía Tehran đã phát đi cảnh báo về mức độ an toàn đối với tàu thuyền qua lại khu vực Hormuz. Nhiều hãng tàu quốc tế ghi nhận tình trạng phải chuyển hướng hoặc tạm dừng khai thác tuyến qua vùng Vịnh. Việc thay đổi hải trình có thể khiến thời gian vận chuyển tăng thêm từ vài ngày đến cả tuần tùy tuyến, kéo theo chi phí vận hành tăng đáng kể.
Không chỉ đường biển, vận tải hàng không cũng chịu tác động. Một số quốc gia Trung Đông đã hạn chế hoặc tạm thời đóng cửa không phận vì lý do an ninh. Khi máy bay chở hàng phải bay vòng để tránh khu vực xung đột, chi phí nhiên liệu và thời gian giao hàng đều gia tăng. Trong bối cảnh chi phí nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong cấu trúc giá cước vận tải, bất kỳ biến động nào của giá dầu đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành logistics.
Theo số liệu hải quan, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và khu vực Trung Đông đạt hàng chục tỷ USD mỗi năm, tập trung ở các mặt hàng như điện thoại, linh kiện điện tử, nông sản, thủy sản, dệt may và vật liệu xây dựng. Dù không phải thị trường lớn nhất, khu vực này vẫn đóng vai trò nhất định trong cơ cấu xuất khẩu của nhiều ngành hàng. Khi tuyến vận tải bị gián đoạn hoặc chi phí tăng cao, doanh nghiệp có thể chịu sức ép về thời gian giao hàng và lợi nhuận.
Trong văn bản gửi các hiệp hội, Bộ Công Thương nhận định giá dầu và giá nhiên liệu thế giới có khả năng biến động theo chiều hướng tăng trong thời gian tới nếu xung đột kéo dài. Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vận chuyển mà còn tác động đến giá nguyên vật liệu đầu vào của nhiều ngành sản xuất trong nước.
Yêu cầu chủ động kịch bản và rà soát hợp đồng
Trước nguy cơ trên, cơ quan quản lý đề nghị các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp thành viên theo dõi sát diễn biến địa chính trị tại Trung Đông, đồng thời thường xuyên trao đổi với các đơn vị chức năng để cập nhật thông tin kịp thời.
Một trong những nội dung được nhấn mạnh là việc đa dạng hóa nguồn cung và thị trường tiêu thụ. Khi hoạt động xuất khẩu sang một số quốc gia Trung Đông gặp khó khăn do gián đoạn vận tải hoặc rủi ro thanh toán, doanh nghiệp cần tìm kiếm thị trường có nhu cầu tương tự để thay thế. Việc phân tán rủi ro thị trường được coi là giải pháp dài hạn nhằm nâng cao khả năng chống chịu của hoạt động xuất nhập khẩu.
Bộ Công Thương cũng lưu ý các doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm đến điều khoản trong hợp đồng thương mại liên quan đến vận chuyển, giao nhận và bảo hiểm. Các điều khoản về bất khả kháng, phân chia chi phí phát sinh, trách nhiệm bồi thường khi xảy ra sự cố phải được quy định rõ ràng để tránh tranh chấp. Trong bối cảnh xung đột có thể gây chậm giao hàng hoặc tăng phụ phí vận tải, việc rà soát kỹ hợp đồng giúp doanh nghiệp hạn chế tổn thất tài chính.
Ngoài ra, doanh nghiệp được khuyến nghị mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa xuất nhập khẩu, bao gồm các điều khoản bảo hiểm rủi ro chiến tranh nếu cần thiết. Khi rủi ro địa chính trị gia tăng, phí bảo hiểm hàng hải thường có xu hướng tăng theo, nhưng đây vẫn là công cụ quan trọng nhằm giảm thiểu thiệt hại trong trường hợp phát sinh sự cố.
Cục Xuất nhập khẩu, Cục Xúc tiến thương mại, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài cùng hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài được giao nhiệm vụ phối hợp cập nhật thông tin và hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm đơn hàng mới. Việc tăng cường trao đổi số liệu xuất nhập khẩu, giá cước vận tải và tình hình phụ phí được xem là cơ sở để xây dựng phương án ứng phó linh hoạt.
Bộ Công Thương cho biết các đơn vị trực thuộc sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến tại Trung Đông, đồng thời nghiên cứu tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế nhằm nâng cao năng lực dự báo và xử lý tình huống. Thông tin cập nhật sẽ được chuyển tải đến hiệp hội và doanh nghiệp để đảm bảo sự chủ động trong điều hành sản xuất và thương mại.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng phụ thuộc vào các tuyến vận tải chiến lược, bất kỳ biến động nào tại Trung Đông đều có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền. Đối với Việt Nam, việc kịp thời ban hành khuyến nghị và yêu cầu chủ động phương án ứng phó cho thấy định hướng quản lý nhằm hạn chế tối đa rủi ro, duy trì ổn định hoạt động xuất nhập khẩu trước các cú sốc địa chính trị.
