0
0
Chỉ thị số 12/CT-TTg do Thủ tướng Phạm Minh Chính ký ban hành ngày 3/4/2026 đặt ra yêu cầu cấp bách về việc xác định giá gói thầu sát thực tế, loại bỏ tình trạng chuyển nhượng thầu trái phép và ngăn chặn các hành vi tạo cơ chế “xin – cho” trong đầu tư công.
Công tác đấu thầu trong giai đoạn vừa qua đã có những bước tiến đáng kể khi khung pháp lý liên tục được kiện toàn nhằm thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và tạo dư địa phát triển cho cả khối kinh tế tư nhân lẫn nhà nước. Hệ thống quy định hiện hành đã hướng tới việc tháo gỡ các nút thắt về thủ tục, đẩy mạnh phân cấp quản lý để các đơn vị chủ động hơn trong việc triển khai dự án.
Tuy nhiên, thực tế triển khai tại nhiều bộ, ngành và địa phương vẫn bộc lộ những mảng tối khi tính công khai, minh bạch chưa được đảm bảo đồng bộ. Những hành vi như dàn xếp, thông thầu hay việc các nhà thầu năng lực yếu kém làm chậm tiến độ dự án đã trực tiếp gây lãng phí nguồn lực quốc gia. Trước tình hình này, người đứng đầu Chính phủ yêu cầu một cuộc rà soát toàn diện, từ khâu khảo sát, lập dự toán đến khâu nghiệm thu, quyết toán, đảm bảo mỗi đồng vốn ngân sách phải được sử dụng hiệu quả và đúng pháp luật.
Chấm dứt tình trạng nâng khống giá và ưu ái nhà thầu thân hữu
Yêu cầu then chốt được đặt ra đối với các cơ quan quản lý là phải xác định giá gói thầu dựa trên nguyên tắc “tính đúng, tính đủ”, đảm bảo phản ánh chính xác biến động của thị trường. Việc xây dựng giá không được thực hiện một cách cảm tính mà phải dựa trên các dữ liệu thực tế từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia để có sự so sánh, đánh giá khách quan về giá trị hàng hóa, thiết bị và dịch vụ.
Thủ tướng chỉ đạo nghiêm cấm mọi hành vi nâng khống giá trị gói thầu ngay từ bước lập dự toán. Đây được coi là biện pháp mạnh tay để bảo vệ ngân sách, tránh việc thất thoát thông qua các hợp đồng mua sắm có mức giá chênh lệch lớn so với thị trường tự do. Đặc biệt, khâu kiểm soát giá phải được thực hiện chặt chẽ tại các Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty nhà nước – những nơi quản lý dòng vốn đầu tư công cực lớn.
Song song với việc quản lý giá, Chỉ thị 12/CT-TTg tập trung vào việc siết chặt các điều kiện áp dụng hình thức chỉ định thầu hoặc lựa chọn nhà thầu trong các trường hợp đặc biệt. Thực tế cho thấy, việc lạm dụng quy định để trao thầu cho các đơn vị “quen thuộc” hoặc có mối quan hệ “thân hữu” là nguyên nhân dẫn đến nhiều sai phạm nghiêm trọng.
Chính phủ yêu cầu các chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về năng lực thực hiện của nhà thầu được chọn, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng “trao thầu nhầm chỗ” cho những đơn vị không đủ thực lực về kỹ thuật và tài chính. Việc lựa chọn nhà thầu phải tuân thủ nghiêm ngặt trình tự pháp luật, ngăn chặn triệt để tình trạng lợi dụng kẽ hở chính sách để trục lợi hoặc tạo ra các nhóm lợi ích cục bộ trong công tác đầu tư, xây dựng và mua sắm công.
Kiểm soát chặt chẽ dự án BT và gắn trách nhiệm người đứng đầu
Đối với các dự án theo hình thức xây dựng – chuyển giao (BT), Chính phủ yêu cầu các địa phương và bộ ngành phải rà soát cực kỳ cẩn trọng, chỉ cho phép triển khai đối với những công trình thực sự cấp bách và có tính khả thi cao về kinh tế – xã hội. Những dự án có thể thực hiện thông qua các hình thức đầu tư khác như BOT, BLT hoặc thu hút vốn tư nhân thì không được đề xuất triển khai theo dạng BT.
Một điểm mới đáng chú ý là yêu cầu xác minh rõ ràng quỹ đất dùng để thanh toán cho nhà đầu tư về vị trí, diện tích và tính phù hợp với quy hoạch. Việc xác định giá trị quỹ đất này phải chính xác ngay từ khi lập dự án để tránh các tranh chấp pháp lý sau này, đồng thời hạn chế rủi ro phát sinh lãi vay chậm thanh toán, một vấn đề vốn đã gây nhiều vướng mắc cho ngân sách trong thời gian qua.
Trách nhiệm của người đứng đầu tại các Bộ, cơ quan ngang Bộ và UBND các tỉnh, thành phố được nhấn mạnh là yếu tố tiên quyết để Chỉ thị đi vào cuộc sống. Thủ tướng yêu cầu không được đùn đẩy, né tránh trách nhiệm trong công tác quản lý đấu thầu thuộc phạm vi phụ trách. Các cơ quan chức năng phải thường xuyên theo dõi, nắm bắt phản hồi và kiến nghị từ dư luận để kịp thời thanh tra, giám sát.
