Cuộc đua thành lập sàn tài sản số: Thấy gì từ sự rút lui của Vietcap

Quyết định bất ngờ của Chứng khoán Vietcap (VCI) rút khỏi dự án sàn giao dịch tài sản số đang khiến thị trường chú ý.

Không chỉ bởi VCI là một trong những công ty chứng khoán lớn, nghiệp vụ đa dạng, nguồn lực mạnh, mà còn vì động thái này phơi bày một thực tế: cuộc đua tài sản số tại Việt Nam khốc liệt hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu. Đằng sau khung pháp lý mới tưởng như rộng mở là một “bộ lọc” cực kỳ khắt khe về vốn, công nghệ, nhân sự và an ninh mạng – những điều kiện mà không phải doanh nghiệp tài chính nào cũng đáp ứng được.

Rút lui vì vốn 10.000 tỷ – cú cảnh báo đầu tiên

Tại Đại hội cổ đông ngày 7/11/2025, lãnh đạo Vietcap cho biết dự án sàn tài sản số đã dừng từ tháng 8/2025. Dù từng lập kế hoạch tăng vốn lên mức 8.500 tỷ đồng, công ty thừa nhận vẫn không thể đáp ứng yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ theo quy định mới. Việc rút lui diễn ra trước khi thị trường chính thức bước vào giai đoạn thử nghiệm, cho thấy doanh nghiệp không muốn mạo hiểm trong một cuộc chơi có rủi ro pháp lý và chi phí đầu tư công nghệ quá lớn.

Đây là thông điệp rõ ràng: ngay cả các định chế tài chính hàng đầu, nếu không sở hữu tiềm lực vốn thực sự vượt trội, cũng buộc phải dừng lại. Khi một “tay to” như VCI rút lui, câu hỏi đặt ra là: bao nhiêu doanh nghiệp còn đủ sức đi tiếp?

Nghị quyết 05 – mở cửa thị trường với rào cản chưa từng có

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, ban hành ngày 9/9/2025, chính thức kích hoạt cơ chế thí điểm cho các sàn tài sản số trong 5 năm. Đây được xem là cú hích pháp lý lớn nhất từ trước đến nay, mở đường cho việc hợp pháp hóa một phần hoạt động giao dịch tài sản mã hóa.

Tuy nhiên, kèm theo cơ chế thí điểm là hàng loạt tiêu chí cực kỳ chặt chẽ:

• Vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng đã góp

• Ít nhất 35% vốn sở hữu đến từ tối thiểu hai tổ chức tài chính trong nhóm: ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán hoặc công ty bảo hiểm

• Chỉ tối đa 5 tổ chức được lựa chọn cấp phép trong giai đoạn đầu

• Hệ thống công nghệ, an ninh mạng, bảo mật phải đạt chuẩn cao, xử lý dữ liệu lớn và đáp ứng kiểm toán định kỳ

• Nghĩa vụ báo cáo, lưu ký, minh bạch vận hành tương đương thị trường chứng khoán truyền thống

Với các tiêu chí này, Nghị quyết 05 không giống cơ chế nới lỏng, mà là một “bộ lọc” khổng lồ, kích thích thị trường nhưng chỉ tạo cơ hội cho những doanh nghiệp có nền tảng lớn, quản trị nghiêm ngặt và tiềm lực công nghệ vượt trội.

Thực tế “đặt chỗ”: vốn nhỏ, tham vọng lớn

Trước khi Nghị quyết 05 có hiệu lực, hàng loạt doanh nghiệp tài chính liên tục thành lập pháp nhân chuyên biệt để chuẩn bị bước vào cuộc đua, như một cách “giữ chỗ” trước khi cánh cửa pháp lý mở ra hoàn toàn. Tuy nhiên, khi nhìn vào vốn điều lệ, có thể thấy khoảng cách vô cùng lớn:

• TCEX của Techcombank: 101 tỷ đồng

• CAEX của VPBankS: 25 tỷ đồng

• HDS – Sàn tài sản số HD: 25 tỷ đồng

• DNEX của HVA: vốn chủ sở hữu công ty mẹ đến 30/9/2025 chỉ 151 tỷ đồng

Những con số này cho thấy các pháp nhân mới chỉ mang tính chiến lược dài hạn, chờ môi trường pháp lý rõ ràng hơn. So với yêu cầu pháp định 10.000 tỷ, mức 25–100 tỷ chỉ như “mồi lửa nhỏ” trên một sân chơi tỷ đô. Để có thể chính thức mở sàn, các doanh nghiệp này nếu tiếp tục tham gia sẽ buộc phải tăng vốn với tốc độ chưa từng có, hoặc tìm cổ đông chiến lược mạnh hơn.

SSI Digital – động thái chuẩn bị mạnh nhất nhưng vẫn chưa đủ

Trong nhóm các đơn vị đang chuẩn bị, SSI Digital nổi lên rõ ràng hơn cả. Giữa tháng 10/2025, công ty tăng vốn từ 200 tỷ lên 1.000 tỷ đồng – ngang bằng CTCP Sàn giao dịch tài sản số VIX (VIXEX). Dù vậy, 1.000 tỷ vẫn chỉ bằng 1/10 yêu cầu tối thiểu.

Thay vì rút lui như Vietcap, việc tăng vốn cho thấy SSI Digital đang thực sự “dọn đường” để tranh suất thí điểm. Tuy nhiên, để đạt mốc 10.000 tỷ, công ty cần sự hậu thuẫn từ tập đoàn SSI, ngân hàng, hoặc các tổ chức bảo hiểm – điều hoàn toàn khả thi nhưng không hề dễ dàng.

Vốn không phải rào cản lớn nhất: công nghệ mới là “cửa tử”

Theo một báo cáo của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), với những định chế tài chính hàng đầu, 10.000 tỷ đồng không phải trở ngại lớn nhất. Các ngân hàng lớn hoàn toàn có thể tăng vốn hoặc kêu gọi cổ đông chiến lược để đủ điều kiện.

“Nút thắt” thật sự nằm ở năng lực công nghệ:

• Hạ tầng blockchain đảm bảo tốc độ giao dịch lớn

• Bảo mật đạt tiêu chuẩn cấp độ 4 – mức yêu cầu cao nhất trong khối tài chính

• Lưu ký, thanh toán, đối soát theo chuẩn quốc tế

• Hệ thống phòng chống tấn công mạng chủ động

• Đội ngũ kỹ sư blockchain, chuyên gia bảo mật, chuyên gia hệ thống

Những tiêu chuẩn này ngang hoặc vượt mức yêu cầu đối với các sàn chứng khoán truyền thống, trong khi lĩnh vực tài sản số lại chịu rủi ro gian lận, hack, giao dịch xuyên biên giới và biến động dữ liệu phức tạp hơn.

Không phải công ty chứng khoán nào cũng có sẵn năng lực công nghệ này, và việc tự xây dựng hạ tầng từ đầu có thể tiêu tốn hàng nghìn tỷ.

Cuộc đua đang phân hoá: doanh nghiệp trong nước bắt tay ông lớn quốc tế

Trước thách thức công nghệ quá lớn, xu hướng liên minh trở nên rõ ràng hơn.

• MBBank đã ký MoU với Dunamu, đơn vị vận hành sàn Upbit – top đầu Hàn Quốc, có kinh nghiệm quản lý khối giao dịch hàng chục tỷ USD.

• SSI Digital được cho là đàm phán với đối tác quốc tế có năng lực blockchain và bảo mật.

• TCEX của Techcombank được kỳ vọng có lợi thế khi Techcombank có nền tảng công nghệ phát triển nội bộ khá mạnh.

Điều này cho thấy các doanh nghiệp hiểu rằng không thể “tự bơi”. Sở hữu vốn lớn thôi chưa đủ, mà cần một công nghệ có thể chịu tải và an toàn tuyệt đối.

Thị trường trị giá 120 tỷ USD: “mỏ vàng” không dành cho số đông

Theo Chainalysis, năm 2023, tổng giá trị giao dịch tài sản số tại Việt Nam đạt khoảng 120 tỷ USD, Việt Nam nằm top 2 toàn cầu về tỷ lệ dân số sở hữu crypto. Nhu cầu là khổng lồ, dòng tiền thật sự tồn tại. Cơ hội của ngành là có thật, thậm chí mang tính chiến lược quốc gia.

Tuy nhiên, thực tế hiện tại cho thấy sự sàng lọc đã bắt đầu. Vietcap rút lui. Nhiều doanh nghiệp chỉ dừng ở mức “đặt chỗ”. Một số khác phải đốt vốn mạnh hoặc bắt buộc hợp tác quốc tế. Cơ chế pháp lý đã mở, nhưng không mở cho tất cả.

Nếu chỉ 5 suất thí điểm được cấp, cuộc đua sẽ tập trung vào những tay chơi có năng lực đủ mạnh về cả ba yếu tố: vốn – công nghệ – quản trị rủi ro. Khả năng cao, chỉ những tổ chức ngân hàng – chứng khoán hàng đầu, có hệ sinh thái công nghệ lớn, mới đủ sức đi đến đích.

Sự rút lui của Vietcap không phải là thất bại, mà là hồi chuông cảnh báo về một thị trường mới nhưng cực kỳ yêu cầu cao. Cơ hội rất lớn, nhưng rủi ro và chi phí tham gia cũng khổng lồ. Khi pháp lý trở thành “bộ lọc”, sàn giao dịch tài sản số Việt Nam có thể sẽ không chứng kiến cảnh bùng nổ hàng trăm đơn vị như giai đoạn fintech trước đây, mà sẽ hình thành một sân chơi tinh gọn, cạnh tranh khốc liệt và chỉ dành cho những doanh nghiệp mạnh nhất.

Cuộc đua chỉ mới bắt đầu – nhưng ngay từ vạch xuất phát, chúng ta đã thấy sự phân hoá.