0
0
Việc rà soát và thu hồi một số căn hộ nhà ở xã hội sau nhiều năm sử dụng đang làm dấy lên nhiều tranh luận về tiêu chí thu nhập và cách quản lý chính sách. Trong bối cảnh giá nhà tại các đô thị lớn tăng nhanh, câu chuyện này cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa thu nhập của người lao động và khả năng tiếp cận nhà ở.
Trong gần một thập kỷ qua, chính sách phát triển nhà ở xã hội được xem là một trong những công cụ quan trọng nhằm hỗ trợ người thu nhập thấp tại đô thị tiếp cận nơi ở ổn định. Tuy nhiên, khi các địa phương bắt đầu rà soát lại những dự án đã triển khai từ nhiều năm trước, nhiều trường hợp bị yêu cầu trả lại căn hộ vì hồ sơ ban đầu được xác định không đúng đối tượng theo tiêu chí thu nhập.
Một số hộ gia đình cho biết họ đã sinh sống ổn định tại các khu nhà ở xã hội gần mười năm. Con cái học tại các trường trong khu vực, công việc gắn bó với địa bàn cư trú, đời sống sinh hoạt đã hình thành một cộng đồng cư dân tương đối ổn định. Tuy nhiên, sau khi cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra lại hồ sơ, những căn hộ này bị xem xét thu hồi với lý do người mua không thuộc nhóm thu nhập thấp tại thời điểm nộp hồ sơ.
Việc xử lý dựa trên các quy định pháp lý hiện hành được cho là có cơ sở, bởi nhà ở xã hội được thiết kế dành cho nhóm đối tượng nhất định. Tuy vậy, nhiều chuyên gia cho rằng câu chuyện đặt ra vấn đề lớn hơn liên quan đến sự thay đổi của nền kinh tế và mức thu nhập của người lao động trong suốt một thập kỷ.
Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, thu nhập bình quân của người lao động năm 2025 đạt khoảng 8,4 triệu đồng mỗi tháng. Tại khu vực thành thị, mức thu nhập bình quân vào khoảng 10,1 triệu đồng. Những con số này phản ánh phần lớn người lao động vẫn nằm trong nhóm có khả năng tài chính hạn chế khi tiếp cận thị trường nhà ở thương mại.
Trong khi đó, giá bất động sản tại các đô thị lớn tăng mạnh trong nhiều năm qua. Tại Hà Nội và TP.HCM, giá bán căn hộ mới ở nhiều dự án đã dao động từ 60 đến hơn 100 triệu đồng mỗi mét vuông, thậm chí có dự án vượt mốc 120 triệu đồng mỗi mét vuông. Với mức giá này, một căn hộ diện tích 60 m² có thể có giá từ 3,6 đến hơn 6 tỷ đồng, vượt xa khả năng chi trả của đa số người lao động.
Khoảng cách giữa giá nhà và thu nhập vì thế ngày càng rõ rệt. Một người có mức thu nhập 15–20 triệu đồng mỗi tháng, nếu dành toàn bộ thu nhập để tiết kiệm, cũng cần nhiều năm mới có thể tích lũy đủ tiền cho khoản thanh toán ban đầu khi mua nhà.
Tiêu chí thu nhập và những thay đổi trong chính sách
Chính sách phát triển nhà ở xã hội tại Việt Nam được thiết kế dựa trên nguyên tắc hỗ trợ người có thu nhập thấp hoặc trung bình thấp tại đô thị. Để đạt được mục tiêu này, Nhà nước áp dụng nhiều cơ chế ưu đãi đối với các dự án thuộc chương trình.
Các ưu đãi này bao gồm miễn hoặc giảm tiền sử dụng đất cho chủ đầu tư, ưu đãi thuế, hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn tín dụng và dành một phần quỹ đất trong các dự án phát triển đô thị cho nhà ở xã hội. Người mua nhà cũng có thể tiếp cận các khoản vay ưu đãi với lãi suất thấp hơn so với thị trường.
Những chính sách hỗ trợ này đồng nghĩa với việc mỗi căn hộ nhà ở xã hội đều có sự tham gia của nguồn lực công, thông qua ngân sách hoặc các ưu đãi tài chính. Chính vì vậy, việc xác định đúng đối tượng thụ hưởng luôn được coi là yêu cầu quan trọng trong quá trình xét duyệt.
Cuối năm 2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 34 nhằm tăng cường kiểm tra và xử lý các hành vi gian lận trong việc mua bán nhà ở xã hội. Chỉ thị yêu cầu các địa phương rà soát hiện tượng “chạy suất”, môi giới trái phép hoặc kê khai không trung thực về thu nhập để đủ điều kiện mua nhà. Việc siết chặt quản lý được xem là cần thiết để đảm bảo chính sách đến đúng đối tượng. Tuy nhiên, quá trình rà soát cũng đặt ra nhiều tình huống phức tạp khi các trường hợp vi phạm được phát hiện sau nhiều năm cư trú.
Trong bối cảnh đó, một số đề xuất chính sách mới đang được nghiên cứu nhằm điều chỉnh tiêu chí thu nhập của người mua nhà ở xã hội. Theo các đề xuất này, nhóm người có thu nhập khoảng 25–27 triệu đồng mỗi tháng tại đô thị cũng có thể được xem xét tiếp cận loại hình nhà ở này.
Đề xuất xuất phát từ thực tế rằng ngay cả những người có thu nhập ổn định ở mức trung bình khá cũng gặp khó khăn khi mua nhà thương mại tại các thành phố lớn. Khi giá bất động sản tăng nhanh hơn tốc độ tăng thu nhập, phạm vi đối tượng cần hỗ trợ có xu hướng mở rộng.
Khoảng cách giữa giá nhà và thu nhập tại đô thị
Sự thay đổi của thị trường bất động sản trong nhiều năm qua đang tạo ra áp lực lớn đối với nhu cầu nhà ở của người lao động. Tại Hà Nội, theo báo cáo của một số đơn vị nghiên cứu thị trường, giá căn hộ trung bình đã tăng khoảng 20–30% chỉ trong giai đoạn 2022–2024. TP.HCM cũng ghi nhận xu hướng tương tự khi nguồn cung căn hộ giá thấp ngày càng hạn chế.
Trong khi giá nhà tăng nhanh, tốc độ tăng thu nhập của người lao động lại diễn ra chậm hơn. Theo các khảo sát lao động, thu nhập bình quân của người làm công ăn lương trong nhiều năm qua chỉ tăng vài phần trăm mỗi năm, thấp hơn nhiều so với mức tăng của giá bất động sản.
Sự chênh lệch này khiến việc sở hữu nhà ở trở thành mục tiêu khó đạt được đối với nhiều gia đình trẻ tại đô thị. Một số nghiên cứu về khả năng chi trả nhà ở cho thấy tỷ lệ giá nhà so với thu nhập tại các thành phố lớn của Việt Nam đang ở mức cao trong khu vực.
Chính vì vậy, nhà ở xã hội được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm duy trì khả năng tiếp cận nhà ở của nhóm người có thu nhập trung bình và thấp. Theo chương trình phát triển nhà ở quốc gia, mục tiêu đặt ra là xây dựng ít nhất một triệu căn nhà ở xã hội trong giai đoạn đến năm 2030 nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng tại các đô thị và khu công nghiệp.
Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy việc phát triển quỹ nhà này vẫn gặp nhiều thách thức. Nguồn cung dự án còn hạn chế, trong khi nhu cầu đăng ký mua tại nhiều địa phương cao hơn nhiều so với số lượng căn hộ được phân bổ. Cùng với đó, câu chuyện xác định tiêu chí thu nhập và đối tượng thụ hưởng tiếp tục là vấn đề được thảo luận trong quá trình hoàn thiện chính sách. Khi nền kinh tế thay đổi và mức sống của người dân tăng lên, các tiêu chí từng phù hợp trong giai đoạn trước có thể cần được điều chỉnh để phản ánh đúng thực tế.
Những cuộc rà soát gần đây vì thế không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra hồ sơ của các dự án đã triển khai, mà còn mở ra các thảo luận rộng hơn về cách thiết kế chính sách nhà ở xã hội trong bối cảnh thị trường bất động sản và thu nhập của người lao động đang biến động.
