0
0
Nhu cầu nhân lực trong ngành xây dựng đang tăng vọt theo đà phục hồi của các dự án bất động sản và hạ tầng, song tình trạng thiếu lao động nghiêm trọng cùng chi phí nhân công leo thang đang trở thành rào cản lớn, đe dọa tiến độ và lợi nhuận của hàng loạt doanh nghiệp.
Thị trường xây dựng Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc với số lượng dự án triển khai đồng loạt trên cả nước. Tuy nhiên, đằng sau sự sôi động đó là một thực trạng đáng ngại khi các nhà thầu rơi vào cảnh có việc nhưng không có người làm.
Cơn khát nhân sự không còn là dự báo mà đã hiện hữu trực tiếp tại các công trường, từ nhóm lao động phổ thông cho đến đội ngũ kỹ sư điều hành cao cấp. Theo ghi nhận thực tế, nhiều doanh nghiệp dù đã chấp nhận đẩy mức lương chào mời tăng từ 15% đến 20% so với cùng kỳ năm trước vẫn không thể lấp đầy các vị trí trống trong sơ đồ vận hành.
Áp lực đứt gãy chuỗi cung ứng nhân lực tại các công trường
Sức ép về nhân sự đang đè nặng lên cả những “ông lớn” đầu ngành lẫn các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ. Một nhà thầu thuộc nhóm dẫn đầu thị trường cho biết, hiện đơn vị này đang cùng lúc vận hành hàng chục công trình, khiến nhu cầu nhân lực tăng gấp hai lần bình thường. Chỉ riêng trong quý II năm nay, doanh nghiệp cần bổ sung 500 nhân sự nhưng thực tế mới chỉ đáp ứng được khoảng 50% chỉ tiêu đề ra.
Tình trạng này không chỉ xảy ra cục bộ mà có tính hệ thống khi nhiều nhà thầu cùng lúc mở rộng quy mô. Điển hình như Newtecons, dù đang duy trì lực lượng khoảng 15.000 nhân công nhưng đơn vị này vẫn thông báo cần tuyển thêm 5.000 người để phục vụ các dự án sắp tới. Tương tự, UDIC với đội ngũ 10.000 công nhân cũng đang đối mặt với nguy cơ thiếu lao động khi khối lượng công việc dự kiến sẽ tăng gấp 1,5 đến 2 lần.
Tình hình tại các khu vực đô thị lớn như TP.HCM thậm chí còn căng thẳng hơn. Nhiều nhà thầu tại đây ghi nhận nhu cầu nhân sự tăng từ 30% đến 50%, nhưng tỷ lệ tuyển dụng thành công chỉ vỏn vẹn ở mức 10% đến 15%. Sự khan hiếm này buộc các đơn vị phải sử dụng những giải pháp tình thế như giãn tiến độ thi công, yêu cầu công nhân tăng ca liên tục hoặc chấp nhận chi trả chi phí rất cao để “mượn” thợ từ các đơn vị khác.
Hệ quả tất yếu là chi phí tài chính của doanh nghiệp bị đẩy lên mức báo động, nhất là trong bối cảnh giá nguyên vật liệu đầu vào vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Điều này tạo ra một vòng xoáy áp lực: thiếu người dẫn đến chậm tiến độ, chậm tiến độ làm phát sinh chi phí vận hành, từ đó bào mòn biên lợi nhuận vốn đã mỏng của ngành xây dựng.
Đáng chú ý, vấn đề không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở chất lượng nguồn cung. Số liệu từ Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VCCA) chỉ ra một thực trạng nhức nhối: khoảng 75% lực lượng lao động hiện nay là thời vụ và chưa qua đào tạo bài bản. Trong khi đó, mỗi năm ngành xây dựng cần bổ sung từ 400.000 đến 500.000 người để đạt quy mô 12-13 triệu lao động vào năm 2030.
Sự thiếu hụt nhóm thợ lành nghề và kỹ sư có kinh nghiệm đang trực tiếp làm giảm năng suất và chất lượng thi công tại các dự án trọng điểm. Ngay cả những tập đoàn lớn như Sun Group cũng thừa nhận các dự án phục vụ APEC 2027 đang chịu sức ép vô cùng lớn. Việc thiếu hụt này dẫn đến tình trạng “lệch pha” cung ứng: có lúc đủ vật liệu thì lại thiếu mặt bằng, đến khi mặt bằng sạch và vật liệu sẵn sàng thì nhân lực lại không đáp ứng đủ để triển khai đồng loạt các mũi thi công, khiến chi phí vận hành tăng cục bộ.
Biến động chi phí và nguy cơ thua lỗ của các nhà thầu nhỏ
Sự khan hiếm nhân sự đã đẩy giá nhân công trên thị trường lên một mặt bằng mới, tạo ra cuộc cạnh tranh khốc liệt về tài chính giữa các doanh nghiệp. Hiện nay, để duy trì đội ngũ tại các công trình trọng điểm, một số nhà thầu phải trả mức lương khoảng 15 triệu đồng mỗi tháng cho lao động phổ thông và lên tới 30 triệu đồng cho vị trí kỹ sư.
Tại những thời điểm dự án cần chạy đua tiến độ, mức thù lao cho công nhân có thể đạt ngưỡng 1 đến 1,5 triệu đồng mỗi ngày. Đây là những con số gây sốc đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ vốn có tiềm lực tài chính hạn chế. Ông Nguyễn Phúc Huy, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Thương mại và Xây dựng Tài Phú, xác nhận giá nhân công thực tế đã tăng từ 15% đến 30%, gây áp lực cực lớn lên các hợp đồng trọn gói đã ký kết trước đó mà không có điều khoản điều chỉnh đơn giá.
Việc chi phí nhân công hiện chiếm tới 30-40% tổng giá trị dự án khiến khả năng cạnh tranh của các nhà thầu nhỏ bị suy giảm nghiêm trọng. Khi không thể cạnh tranh về lương và phúc lợi với các tập đoàn lớn vốn có hệ sinh thái nhân lực ổn định, các doanh nghiệp nhỏ buộc phải phụ thuộc vào nhóm lao động thời vụ bấp bênh.
Theo ông Phan Hoàng, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Xây Nhà Tốc Độ, nguồn cung lao động hiện tại chỉ đáp ứng khoảng 60% nhu cầu thực tế và có thể rơi xuống dưới mức 50% vào những đợt cao điểm thi công. Tình trạng này khiến nhiều đơn vị phải đối mặt với nguy cơ thua lỗ nặng nề, thậm chí phải tạm dừng dự án vì không thể gánh nổi chi phí nhân sự phát sinh.
Dự báo từ Hiệp hội Bất động sản Việt Nam cho thấy từ nay đến năm 2030, số lượng dự án bất động sản có thể tăng gấp 5 đến 10 lần so với hiện tại, chưa kể các công trình hạ tầng quốc gia. Với quy mô dự án ngày càng lớn và yêu cầu kỹ thuật ngày càng cao, tình trạng thiếu lao động được dự báo sẽ còn kéo dài và trầm trọng hơn nếu không có những thay đổi căn bản về cơ chế.
Hiện tại, nhiều doanh nghiệp đang phải tìm cách đàm phán lại hợp đồng hoặc ứng dụng công nghệ để giảm bớt sự lệ thuộc vào sức người, song đây vẫn chỉ là những nỗ lực tự thân đơn lẻ. Sự chênh lệch giữa tốc độ phát triển của ngành xây dựng và tốc độ cung ứng nhân lực đang tạo ra một khoảng trống lớn, đòi hỏi những giải pháp đồng bộ về đào tạo nghề và cơ chế điều chỉnh đơn giá nhân công để đảm bảo sự ổn định cho toàn thị trường trong dài hạn.
