0
0
Dưới áp lực cộng hưởng từ sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, biến động giá nguyên liệu và đà tăng mạnh của chi phí vốn, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang bước vào một giai đoạn vận hành đầy khắc nghiệt.
Không còn là những dao động mang tính chu kỳ, thị trường hiện đang thiết lập một nền tảng giá mới, buộc các nhà điều hành phải từ bỏ tư duy ứng phó tạm thời để chuyển sang chiến lược sinh tồn dựa trên hiệu suất và quản trị rủi ro.
Thị trường thép Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026 trở thành một ví dụ điển hình cho trạng thái tiến thoái lưỡng nan của các đơn vị sản xuất. Theo dữ liệu từ Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) công bố vào trung tuần tháng 4/2026, ngành công nghiệp nặng này đang chứng kiến một bức tranh đầy tương phản. Trong khi nhu cầu tiêu thụ vẫn đang nỗ lực phục hồi, gánh nặng logistics lại trở thành rào cản lớn nhất. Chi phí vận tải thực tế đã nhảy vọt từ 15% đến 30% so với những dự tính thận trọng đầu năm.
Sự lệch pha này không chỉ nằm ở những con số tuyệt đối mà còn lộ rõ trong những rủi ro về cấu trúc hợp đồng. Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu sau khi chốt giá theo điều kiện FOB (giao hàng lên tàu) đã rơi vào cảnh trở tay không kịp khi cước vận chuyển biển liên tục leo thang trước thời điểm giao hàng thực tế. Hệ quả là giá trị thực nhận từ các đơn hàng xuất khẩu đôi khi thấp hơn cả giá bán tại thị trường nội địa, trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận và đẩy doanh nghiệp vào tình thế khó khăn về dòng tiền. Lúc này, logistics không còn là một biến số phụ trợ mà đã trở thành yếu tố mang tính quyết định đến sự sống còn của doanh nghiệp Việt Nam.
Thách thức từ biến động giá nguyên liệu và áp lực kẹt kép
Nếu logistics là áp lực từ bên ngoài thì sự biến động giá nguyên liệu chính là cú đánh trực diện vào cấu trúc giá thành sản xuất. Câu chuyện của Công ty Cổ phần Nhựa Thiếu niên Tiền Phong (NTP) là một minh chứng cụ thể cho sức ép này. Trong báo cáo trình Đại hội cổ đông thường niên năm 2026, ban lãnh đạo doanh nghiệp đã đưa ra một con số đáng chú ý khi kế hoạch lợi nhuận dự kiến giảm tới 21% so với cùng kỳ. Nguyên nhân cốt yếu không nằm ở năng lực bán hàng mà nằm ở sự đảo chiều đột ngột của thị trường hạt nhựa thế giới.
Dữ liệu thực tế cho thấy, kể từ cuối tháng 3/2026, giá các loại nguyên liệu chính như nhựa PVC đã tăng vọt hơn 65% so với mức bình quân của năm 2025. Không dừng lại ở đó, hạt nhựa HDPE và PPR cũng ghi nhận mức tăng lần lượt là 69% và 57%.
Đáng lo ngại hơn, bên cạnh câu chuyện giá cả, tình trạng khan hiếm nguồn cung khiến việc tiếp cận nguyên liệu trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Đối với một doanh nghiệp mà chi phí nguyên vật liệu chiếm tới 74,6% tổng chi phí vận hành như Nhựa Tiền Phong, việc điều chỉnh giá bán đầu ra dường như chưa thể bù đắp được sức nóng của thị trường đầu vào, bởi tốc độ thay đổi bảng giá hàng bán luôn có độ trễ nhất định so với đà phi mã của nguyên liệu.
Cùng lúc đó, chi phí vốn lại trở thành gọng kìm thứ hai siết chặt sức chịu đựng của doanh nghiệp. Tại nhiều đơn vị, chi phí đi vay đã ghi nhận mức tăng khoảng 50% so với năm trước. Sự thiếu hụt cung tiền cục bộ so với nhu cầu thực tế của nền kinh tế đã đẩy lãi suất thực tế lên cao, trực tiếp làm suy yếu khả năng tái đầu tư.
Khi giá xăng dầu điều chỉnh tăng từ tháng 3/2026, hệ thống phân phối cũng lập tức chịu tác động dây chuyền, khiến doanh nghiệp rơi vào trạng thái kẹt kép: vừa thiếu vốn để mở rộng, vừa chịu áp lực thanh khoản từ sự sụt giảm lợi nhuận. Bài toán dòng tiền lúc này buộc các nhà quản trị phải lựa chọn giữa hai phương án đầy rủi ro: chấp nhận duy trì tồn kho lớn để giữ giá hay cắt giảm nhập hàng và đối mặt với nguy cơ đứt gãy cung ứng nếu thị trường khởi sắc trở lại.
Cuộc đua thích ứng và chiến lược giữ nhịp trong kỷ nguyên mới
Trong bối cảnh chi phí đầu vào khó dự báo, ngành dệt may cũng đang phải gồng mình tìm lời giải. Giá bông thế giới sau một thời gian ổn định đã bất ngờ vượt ngưỡng 70 cent/lb vào cuối tháng 3/2026, xác lập mức cao nhất kể từ đầu năm. Nguyên nhân được xác định từ sự cộng hưởng của thời tiết bất lợi, căng thẳng địa chính trị và giá năng lượng tăng cao. Đồng thời, giá xơ polyester cũng biến động không ngừng theo đồ thị của giá dầu thô, khiến chi phí sản xuất mỗi sản phẩm may mặc bị đội lên đáng kể.
Ở khía cạnh logistics, chi phí vận chuyển một container 40 feet cho ngành dệt may hiện đã dao động trong khoảng 4.500-5.200 USD, tương đương mức tăng gần 30%. Để duy trì sự hiện diện tại các thị trường quốc tế, đa số doanh nghiệp đang phải chấp nhận một thực tế nghiệt ngã là giữ nguyên giá bán để bảo vệ đơn hàng và chấp nhận hy sinh biên lợi nhuận. Những biện pháp giữ nhịp như chia nhỏ các đợt mua nguyên liệu theo nhu cầu thực tế, kiểm soát chặt chẽ tồn kho sợi và vải đang được triển khai ráo riết nhằm giảm thiểu rủi ro khi giá bông và xơ biến động theo hướng bất lợi.
Theo các chuyên gia kinh tế từ Đại học RMIT, những biến động hiện nay không còn đơn thuần là những cú sốc tạm thời mà phản ánh một sự dịch chuyển sâu sắc trong cấu trúc kinh tế toàn cầu, nơi an ninh năng lượng và hiệu quả tài nguyên trở thành nền tảng của sự ổn định vĩ mô. Việc tối ưu hóa quy trình thông qua công nghệ, nâng cao năng suất lao động để bù đắp cho sự gia tăng của giá điện và xăng dầu đã trở thành yêu cầu bắt buộc.
Thực tế cho thấy, cộng đồng kinh doanh đang đứng trước một ngưỡng cửa mới. Việc đa dạng hóa nguồn cung và xây dựng các kịch bản ứng phó linh hoạt với biến động giá cả không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tiên quyết để tồn tại.
Những chính sách hỗ trợ như tín dụng xanh hay các lộ trình điều chỉnh giá năng lượng không gây sốc cũng đang được kỳ vọng sẽ trở thành bệ đỡ giúp các đơn vị sản xuất vượt qua giai đoạn chuyển giao đầy thử thách.
