0
0
Thành phố Ánh sáng sẽ trở thành tâm điểm chú ý trong vài tuần tới khi Paris làm sân khấu trung tâm cho những màn biểu diễn và thành tích tuyệt vời của các vận động viên đến từ khắp nơi trên thế giới.
Tuy nhiên, việc đăng cai Thế vận hội và Thế vận hội Paralympic đã trở thành một kỳ tích phi thường và là một gánh nặng tài chính không bền vững.
Các sự kiện mùa hè và mùa đông diễn ra bốn năm một lần có một cái giá phải trả. Đặc biệt là trong những thập kỷ gần đây, cảnh tượng này đã bị lu mờ bởi các chi phí vượt ngân sách, nợ dài hạn, cơ sở hạ tầng lãng phí, sự di dời và gentrification (quá trình biến đổi khu phố khi người giàu đến), xung đột chính trị và thiệt hại môi trường.
Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) hy vọng sẽ điều chỉnh lại, bắt đầu từ Thế vận hội Paris: Tổ chức thể thao phi chính phủ này đang hướng đến một cách tiếp cận tiết kiệm và thân thiện với môi trường hơn so với những năm trước.
“Đây sẽ là Thế vận hội đầu tiên, kể từ Sydney, mà tổng chi phí dưới 10 tỷ USD,” Victor Matheson, một giáo sư kinh tế tại College of the Holy Cross, người đã nghiên cứu chi phí tài chính của Thế vận hội, cho biết.
“Đó là vì IOC đã hết các thành phố sẵn sàng đăng cai sự kiện này,” ông nói thêm. “Các thành phố đã nhận ra rằng – theo chế độ cũ – đây là những cuộc khủng hoảng tài chính thực sự cho các thành phố tham gia, và chi phí cực kỳ đắt đỏ với ít hy vọng kiếm lại tiền trong thời gian dài.”
Tuy nhiên, một số nhà kinh tế và nhà nghiên cứu cho rằng một Thế vận hội thực sự bền vững sẽ cần phải khác rất nhiều so với những gì chúng ta biết ngày nay.
Chuyển hướng sang sự xa hoa
Bốn mươi năm trước, Thế vận hội cũng đứng trước ngã rẽ.
Sau Thế vận hội Mexico City 1968 và Munich 1972 bị đánh dấu bởi bạo lực chết người và Thế vận hội Montreal 1976 trải qua chi phí vượt ngân sách đáng kể, gần như không có thành phố nào muốn làm chủ nhà cho Thế vận hội 1984, Andrew Zimbalist, nhà kinh tế thể thao của Smith College, người đã viết về căng thẳng kinh tế của Thế vận hội và World Cup trong cuốn sách “Circus Maximus” của mình, cho biết.
Los Angeles, thành phố duy nhất đấu thầu Thế vận hội 1984 (sau khi Tehran rút lui), đã có thể sử dụng cơ sở hạ tầng và sân vận động hiện có, ký hợp đồng tài trợ doanh nghiệp và quyền phát sóng sinh lợi, và biến sự kiện này thành một cỗ máy tiếp thị khổng lồ như ngày nay.
Điểm nhấn: Ủy ban Tổ chức LA đã kết thúc với khoản thặng dư 215 triệu USD.
“Khi thấy con đường hấp dẫn để có thể thu lợi nhuận, các thành phố và quốc gia giờ đây đã xếp hàng để có vinh dự đăng cai Thế vận hội,” Zimbalist viết trong cuốn sách của mình. “Cuộc cạnh tranh để đăng cai Thế vận hội trở nên gần như căng thẳng như cuộc thi đấu thể thao.”
Trong cuộc tranh giành Thế vận hội, một số thành phố đã chi hơn 100 triệu USD chỉ riêng cho quá trình đấu thầu, ông nói. Và khi họ đã giành được thầu, chi phí thường vượt xa so với ước tính và ngân sách ban đầu.
Chi phí vượt ngân sách
Bao gồm cả Paris, năm trong số sáu kỳ Thế vận hội gần đây (mùa hè và mùa đông) đã có chi phí vượt ngân sách điều chỉnh theo lạm phát hơn 100%, theo một nghiên cứu của Đại học Oxford công bố vào tháng 5 năm 2024.
“Tất cả các kỳ Thế vận hội, không ngoại lệ, đều có chi phí vượt ngân sách,” các nhà nghiên cứu viết. “Không có loại dự án lớn nào khác gặp phải tình trạng này, ngay cả việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân hay lưu trữ chất thải hạt nhân.”
Đó vẫn là một cách bảo thủ, các nhà nghiên cứu lưu ý, thêm rằng họ không bao gồm các chi phí vốn gián tiếp như cải thiện đường xá, đường sắt, sân bay, khách sạn và cơ sở hạ tầng khác không trực tiếp liên quan đến hoạt động của Thế vận hội.
Theo ước tính của Zimbalist (bao gồm chi phí hoạt động và chi phí cơ sở hạ tầng trực tiếp và gián tiếp), chính các kỳ Thế vận hội đã trở nên ngày càng xa hoa: Bắc Kinh đã chi hơn 40 tỷ USD cho Thế vận hội Mùa hè 2008, Sochi đã chi hơn 50 tỷ USD cho Thế vận hội Mùa đông 2014 và chi phí của Rio đã lên đến gần 20 tỷ USD cho Thế vận hội Mùa hè 2016, ông viết.
“Một trong những vấn đề lớn, dù bạn đang xem xét vấn đề thặng dư hay thâm hụt, hay một câu hỏi tài chính nào khác, là nếu bạn thực sự muốn biết bao nhiêu tiền đã được chi, và bao nhiêu tiền đã được thu vào, bạn phải bao gồm tất cả,” Zimbalist nói với CNN trong một cuộc phỏng vấn. “Bạn không thể chỉ bao gồm chi phí trong 17 ngày.”
Và khi doanh thu chỉ là một phần nhỏ của chi phí — trung bình khoảng 6 tỷ đến 8 tỷ USD kể từ năm 2005 — các con số bắt đầu trở nên khó hiểu hơn.
Ngoài ra, kế toán Thế vận hội rất dễ thay đổi và dễ bị thao túng, ông nói thêm. Ngoài các chi phí gián tiếp không được bao gồm trong ngân sách chính thức, một số chi phí hoạt động trực tiếp cũng không được ghi vào sổ sách.
Cuối năm 2019, trước khi đại dịch Covid-19 làm chấn động nền kinh tế toàn cầu và hoãn Thế vận hội 2020, Ban Kiểm toán Quốc gia Nhật Bản phát hiện rằng ước tính 12,6 tỷ USD của các nhà tổ chức Thế vận hội Tokyo không bao gồm 17 tỷ USD chi phí trực tiếp.
“Bạn đã gặp đủ khó khăn để có được các thành phố đấu thầu để đăng cai Thế vận hội, và bạn đưa ra con số như 30 tỷ USD, và sẽ chắc chắn rằng không ai muốn đăng cai Thế vận hội nữa,” Zimbalist nói.
Năm ngoái, ủy ban tổ chức Thế vận hội Bắc Kinh 2022 báo cáo thặng dư 52 triệu USD trên tổng chi tiêu 2,24 tỷ USD. Tuy nhiên, một cuộc điều tra của Business Insider cho thấy chi phí tổng thể có thể cao hơn gấp 10 lần con số đó.
Tác động ngắn hạn và dài hạn
Những gì thường được quảng cáo cùng với các sự kiện thể thao xa hoa như thế này là những tác động kinh tế ngắn hạn và dài hạn của việc chuẩn bị, hoạt động trong thời gian diễn ra sự kiện và hiệu ứng lan tỏa trong những năm tiếp theo.
Tuy nhiên, Zimbalist cho biết, hầu hết các chi phí đó cuối cùng đều bị phủ định bởi các tổn thất kinh tế gần và dài hạn và nợ nần.
Ví dụ, thời gian, lao động và tiền bạc dành cho một cơ sở lớn có thể làm gián đoạn thương mại hàng ngày, chiếm dụng bất động sản quý giá, thu hút sự chú ý và lao động khỏi các dự án cơ sở hạ tầng cần thiết, và làm cạn kiệt nguồn lực tương lai thông qua chi phí bảo trì hoặc trả nợ đang diễn ra – bao gồm cả các cơ sở “voi trắng” ít được sử dụng hoặc bị bỏ hoang.
Các tác động ngắn hạn và dài hạn cũng bao gồm các chi phí vô hình như di dời (thường là cư dân có thu nhập thấp), gentrification và thiệt hại môi trường tiềm ẩn, Zimbalist cho biết.
“Tôi nghĩ bạn có thể lập luận rằng điều đó có thể hợp lý về mặt tài chính — không phải theo cách nó sẽ biến đổi thành phố về mặt kinh tế, như những tuyên bố thường được đưa ra, ‘Bạn đang đặt thành phố của mình lên bản đồ thế giới’ và ‘Bạn sẽ nhận được tất cả khách du lịch và doanh nghiệp và đầu tư này;’ những tuyên bố như vậy là lố bịch và không chính xác”
Zimbalist nói với CNN. “Những tuyên bố đơn giản và rõ ràng hơn như, ‘Có thể chúng tôi sẽ hòa vốn’ hoặc ‘Có thể chúng tôi sẽ có một khoản thặng dư nhỏ,’ và ‘Có thể chúng tôi sẽ có một cơ sở mới sẽ được cộng đồng sử dụng’ … Nếu kế hoạch được thực hiện đúng cách và thành phố đã rất trưởng thành và phát triển, điều đó có thể xảy ra.”
Điều đó cũng phụ thuộc vào “tác động ròng”, Amanda Phalin, phó giáo sư chuyên về kinh doanh và kinh tế quốc tế tại Warrington College of Business của Đại học Florida, nói.
“Mặc dù các sự kiện thể thao, bao gồm Thế vận hội, thu hút rất nhiều người, cũng có rất nhiều người sẽ bỏ qua việc đến đó vì [sự kiện này],” bà nói với CNN.
Do sự di dời đó, tác động kinh tế của du lịch sự kiện thể thao thường kết thúc bằng một sự hòa vốn, bà nói.
Về “thành phố trên bản đồ” hoặc lợi ích du lịch dài hạn, đôi khi những điều đó đòi hỏi các khoản đầu tư bổ sung đáng kể sau khi ngọn lửa Olympic được dập tắt. Phalin lưu ý Lake Placid, New York, là một ví dụ điển hình: Kể từ khi đăng cai Thế vận hội Mùa đông năm 1980, Lake Placid đã đổ hàng trăm triệu USD vào các cơ sở Olympic của mình như một điểm đến du lịch và kinh doanh.
“Tôi đã nghĩ ra điều này, có thể sai vì tôi không phải là nhà vật lý, nhưng tôi sẽ gọi nó là Định luật Đầu tư Đầu tiên của Newton, nghĩa là một dự án thu hút nguồn vốn có xu hướng tiếp tục được tài trợ trừ khi có tác động bởi một lực không cân bằng”
Phalin nói, “Nói cách khác, một khi bạn đã bỏ ra năm hoặc 10 năm hoặc nhiều hơn để chi tiền lớn cho một sáng kiến khổng lồ có rất nhiều hỗ trợ chính trị hoặc đặc biệt, thật khó để ngắt vòi tài trợ.”
Cơ quan Phát triển Khu vực Olympic Lake Placid nói với CNN rằng các địa điểm Olympic trong khu vực đó tiếp tục thu hút du lịch, tổ chức các sự kiện vô địch lớn (bao gồm cúp thế giới đua xe đạp và thể thao tuyết), phát triển các vận động viên tương lai và chiếm tổng tác động kinh tế hàng năm là 341,8 triệu USD, theo một nghiên cứu gần đây của Tourism Economics.
Tương lai của một thành phố?
IOC và các cộng đồng đăng cai hy vọng sẽ làm cho sự kiện trở nên bền vững hơn về mặt kinh tế, môi trường và xã hội.
Đối với Thế vận hội Paris 2024, đây là Thế vận hội đầu tiên phù hợp với lộ trình Agenda 2020 của IOC gồm 40 khuyến nghị để đảm bảo khả năng tồn tại của sự kiện trong tương lai, các nhà tổ chức đã công bố một loạt sáng kiến nhằm giảm thiểu tác động của Thế vận hội.
Điều này bao gồm xây dựng chỉ một cơ sở thể thao vĩnh viễn (một trung tâm thủy sinh dựa trên carbon thấp, sinh học được thiết kế cho tương lai sử dụng bởi công chúng và các vận động viên Olympic Pháp) và thay vào đó dựa vào các cấu trúc hiện có hoặc tạm thời để giới thiệu các tượng đài nổi tiếng của thành phố trong khi đưa “thể thao ra khỏi sân vận động.
” Các nhà tổ chức Paris cũng quảng bá các nỗ lực giảm thiểu dấu chân carbon của Thế vận hội, dựa vào các hàng hóa có tác động thấp hoặc tái chế bất cứ khi nào có thể – chẳng hạn như đồ nội thất làm bằng quả cầu lông – và xác định các cuộc sống thứ hai cho các cấu trúc tạm thời và thiết bị được sử dụng cho Thế vận hội.
Ngoài ra, Làng Olympic Paris sẽ được chuyển đổi thành văn phòng và nhà ở trong một khu vực lịch sử nghèo khó. (Tuy nhiên, các nỗ lực cải tạo đã gây lo ngại về việc di dời hàng ngàn người và tác động tiêu cực của quá trình gentrification.)
Nhìn về phía Los Angeles vào năm 2028, các nỗ lực tương tự đang được thực hiện cho Thế vận hội “Không Xây dựng”. Thế vận hội LA sắp tới sẽ không chỉ dựa vào cơ sở hạ tầng hiện có mà một số sự kiện sẽ được tổ chức cách đó 1.300 dặm ở Oklahoma, nơi có cơ sở vật chất cho bóng mềm và canoe slalom.
Tuy nhiên, các nhà kinh tế cho biết, có thể cần có những bước đi quyết liệt hơn trong tương lai để Thế vận hội thực sự bền vững và hợp lý về mặt kinh tế.
Để đảm bảo tính khả thi lâu dài thực sự của Thế vận hội, Matheson, Zimbalist và Phalin cho biết có thể cần phải chỉ định một thành phố duy nhất hoặc luân phiên qua một vài thành phố để làm chủ nhà vĩnh viễn cho Thế vận hội.
“Tôi yêu Thế vận hội, và tôi yêu các sự kiện thể thao, nhưng tôi thực sự không nghĩ rằng cách Thế vận hội hoạt động hiện nay là một mô hình kinh doanh khả thi,” Phalin nói. “Nó chỉ không có ý nghĩa kinh tế khi cứ bốn năm một lần xây dựng một mạng lưới khổng lồ các cơ sở hạ tầng liên quan đến thể thao như vậy.”
Theo: CNN
