0
0
Thanh khoản căng thẳng cuối năm gây ra khủng hoảng cục bộ, buộc nhiều ngân hàng tăng mạnh lãi suất huy động. Sự mất cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn là nguyên nhân chính đẩy mặt bằng lãi suất vào chu kỳ tạo đáy mới.
Thị trường tiền tệ trong những tháng cuối năm đang ghi nhận sự dịch chuyển rõ rệt trong mặt bằng lãi suất huy động, khi nhiều ngân hàng thương mại đồng loạt điều chỉnh tăng lãi suất. Diễn biến này không chỉ phản ánh nhu cầu vốn tăng cao theo yếu tố chu kỳ kinh doanh cuối năm mà còn là kết quả của tình trạng thanh khoản hệ thống chịu áp lực cục bộ.
Xu hướng tăng lãi suất này đã lan tỏa từ thị trường liên ngân hàng sang thị trường 1 (huy động từ dân cư và tổ chức), cho thấy sự căng thẳng về dòng tiền đang dần hình thành trong bối cảnh tốc độ tăng trưởng tín dụng vượt trội so với khả năng huy động vốn.
Sự điều chỉnh lãi suất bắt đầu được ghi nhận từ cuối quý III và trở nên phổ biến hơn trong tháng 11, với hơn chục ngân hàng thương mại thực hiện động thái tăng lãi suất, bao gồm cả nhóm ngân hàng thương mại cổ phần lớn và nhỏ. Về mặt dữ liệu, lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng bình quân của toàn khối ngân hàng thương mại đã tăng khoảng 15 điểm cơ bản so với thời điểm đầu năm, đạt mức 5,0%/năm vào cuối tháng 10.
Trong đó, nhóm ngân hàng tư nhân ghi nhận mức tăng cao hơn, đẩy lãi suất bình quân kỳ hạn 12 tháng lên 5,34%/năm, trong khi nhóm ngân hàng thương mại nhà nước vẫn duy trì sự ổn định tương đối ở mức 4,7%/năm. Đối với các kỳ hạn ngắn dưới 6 tháng, lãi suất cũng được nhiều tổ chức đẩy lên sát mức trần 4,75%/năm theo quy định.
Động thái tăng lãi suất huy động được đánh giá là hệ quả tất yếu của sự mất cân đối giữa nguồn cung và nhu cầu vốn. Theo số liệu tổng hợp trong chín tháng đầu năm, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đã đạt mức 13,4%, là một trong những mức tăng cao nhất so với cùng kỳ trong nhiều năm gần đây.
Trong khi đó, tăng trưởng huy động vốn chỉ đạt 9,7%, tạo ra một khoảng cách đáng kể và đặt ra thách thức về cân đối nguồn vốn cho hệ thống. Sự chênh lệch này trở nên cấp thiết hơn khi bước vào giai đoạn cao điểm cuối năm, nơi nhu cầu vay vốn để đẩy nhanh sản xuất, kinh doanh và “chốt sổ” các chỉ tiêu lợi nhuận tăng mạnh.
Sức ép từ thanh khoản và tỷ giá
Bên cạnh chênh lệch tốc độ tăng trưởng, áp lực thanh khoản còn được phản ánh rõ nét trên thị trường liên ngân hàng (Thị trường 2), nơi các ngân hàng vay mượn lẫn nhau để cân đối dòng tiền ngắn hạn. Lãi suất qua đêm trên thị trường này đã tăng trở lại đáng kể. Trong tháng 10, lãi suất qua đêm bình quân đạt 4,8%, tăng so với mức 4,1% của tháng 9.
Đáng chú ý hơn, vào giữa tháng 11, lãi suất qua đêm đã vượt ngưỡng 6,0%/năm, với một số thời điểm ghi nhận mức 6,01%. Các kỳ hạn dài hơn trên thị trường liên ngân hàng, bao gồm 1 tuần, 2 tuần, 1 tháng và 3 tháng, cũng đồng loạt neo quanh vùng 6%, cho thấy sự khan hiếm thanh khoản không chỉ mang tính thời điểm mà có thể kéo dài hơn.
Để đáp ứng nhu cầu vốn cho hệ thống và giảm bớt áp lực căng thẳng, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã phải chủ động can thiệp thông qua kênh thị trường mở (OMO). Trong giai đoạn cao điểm tháng 10 và đầu tháng 11, NHNN đã thực hiện bơm ròng thanh khoản với tổng giá trị hàng chục nghìn tỷ đồng, nhằm hỗ trợ các tổ chức tín dụng.
Đặc biệt, việc NHNN chào thầu các kỳ hạn siêu dài, chẳng hạn như kỳ hạn 105 ngày, cho thấy cơ quan điều hành đã đánh giá tình trạng căng thẳng thanh khoản có thể kéo dài, đòi hỏi việc bơm vốn mang tính chất ổn định và dài hơi hơn.
Một yếu tố cộng hưởng quan trọng khác là áp lực từ tỷ giá hối đoái. Khi đồng nội tệ có xu hướng mất giá trên thị trường quốc tế, vai trò của lãi suất trong nước trở nên quan trọng hơn như một công cụ hỗ trợ để duy trì sức mạnh tương đối của VND, giúp ổn định tỷ giá và quản lý kỳ vọng thị trường. Trong bối cảnh này, việc duy trì một mặt bằng lãi suất hấp dẫn hơn là cần thiết để bảo vệ đồng nội tệ khỏi sự dịch chuyển vốn sang các tài sản ngoại tệ.
Hơn nữa, dòng vốn huy động từ dân cư và tổ chức đang phải đối mặt với sự cạnh tranh trực tiếp từ các kênh đầu tư khác. Hiện tượng giá vàng tăng mạnh và sự phục hồi của các thị trường tài sản như chứng khoán và bất động sản đã khiến một bộ phận người gửi tiền cân nhắc rút tiền khỏi ngân hàng hoặc chuyển hướng đầu tư.
Điều này làm giảm tổng lượng tiền gửi vào hệ thống, tạo ra sức ép cạnh tranh giữa các ngân hàng, đặc biệt đối với các kỳ hạn trên 12 tháng (không bị giới hạn trần lãi suất), dẫn đến sự phân hóa rõ rệt trong chính sách huy động vốn.
Lãi suất tạo đáy: Cân đối nguồn vốn cuối năm
Dù phải đối mặt với áp lực tăng lãi suất huy động, các ngân hàng vẫn được yêu cầu duy trì sự ổn định hoặc thậm chí giảm lãi suất cho vay để hỗ trợ quá trình phục hồi kinh tế. Việc này đã khiến biên lãi ròng (NIM) của nhiều tổ chức tín dụng suy giảm đáng kể. Tuy nhiên, các chuyên gia và đơn vị phân tích đều có chung nhận định rằng, mặt bằng lãi suất đã bước vào giai đoạn “tạo đáy”.
Quá trình giảm lãi suất kéo dài từ đầu năm đã đạt đến giới hạn, và với tình hình kinh tế vĩ mô có dấu hiệu cải thiện rõ rệt, nhu cầu vốn cho sản xuất, tiêu dùng tăng trở lại, cùng với sức ép thanh khoản cuối năm, xu hướng tăng lãi suất huy động là khó đảo ngược. Theo các dự báo, lãi suất tiền gửi có thể tiếp tục tăng thêm từ 20 đến 50 điểm cơ bản trong nửa cuối năm so với nửa đầu năm.
Về phía lãi suất cho vay, mặc dù lãi suất huy động tăng, mặt bằng lãi suất cho vay được dự báo sẽ chỉ tăng nhẹ và vẫn giữ được xu hướng chung là hỗ trợ tăng trưởng. Sự điều hành linh hoạt của NHNN, thông qua việc bơm vốn hỗ trợ và các biện pháp chính sách khác, sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định thanh khoản hệ thống.
Qua đó kiểm soát tốc độ tăng của lãi suất cho vay, đảm bảo không làm đảo ngược định hướng nới lỏng chính sách tiền tệ đã được thiết lập. Tình hình này đòi hỏi sự theo dõi sát sao và cân bằng chính sách tiền tệ để vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa đảm bảo ổn định thị trường tài chính trong nước.
