0
0
Dự thảo lần thứ 14 của Nghị định về kinh doanh xăng dầu đề xuất thay đổi cơ chế định giá bán lẻ và siết điều kiện đối với thương nhân đầu mối. Những điều chỉnh này có thể tạo thêm cơ hội cho Petrolimex và PV OIL, nhưng tác động thực tế còn phụ thuộc vào quy định chính thức.
Cơ chế giá bán lẻ và điều kiện kinh doanh đầu mối có thể thay đổi
Sau hơn một thập kỷ vận hành theo cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở, thị trường xăng dầu Việt Nam đang đứng trước khả năng thay đổi đáng kể về phương thức điều hành và tổ chức hệ thống phân phối. Những nội dung được đề xuất không chỉ liên quan đến cách xác định giá bán mà còn có thể tác động đến điều kiện tham gia thị trường của các doanh nghiệp.
Ngày 30/9/2026, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị lấy ý kiến đối với dự thảo lần thứ 14 của Nghị định về kinh doanh xăng dầu. Trong bối cảnh này, Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) công bố báo cáo chuyên đề cập nhật các chính sách mới của ngành xăng dầu, trong đó phân tích những thay đổi có thể ảnh hưởng đến hoạt động của các doanh nghiệp đầu mối.
Theo đánh giá của TCBS, hai nội dung đáng chú ý là đề xuất trao quyền chủ động định giá bán lẻ cho doanh nghiệp và siết chặt các điều kiện kinh doanh đối với thương nhân đầu mối. Nếu được thông qua, những thay đổi này có thể làm thay đổi cách doanh nghiệp quản lý chi phí, xác định lợi nhuận và tổ chức hệ thống phân phối.
Theo dự thảo, doanh nghiệp có thể chủ động xác định giá bán lẻ xăng dầu dựa trên giá mua, chi phí và lợi nhuận, thay vì phụ thuộc vào mức giá cơ sở do liên Bộ công bố theo chu kỳ 7 ngày như cơ chế hiện hành. Đề xuất này đồng thời loại bỏ mức lợi nhuận định mức cố định 300 đồng/lít.
Nếu cơ chế mới được áp dụng, giá bán lẻ có thể khác nhau giữa các cửa hàng và thay đổi trong ngày. Doanh nghiệp vì thế có thêm quyền điều chỉnh giá theo tình hình đầu vào và chi phí vận hành, nhưng hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát chi phí cũng như diễn biến cạnh tranh trên thị trường.
Thay đổi thứ hai liên quan đến điều kiện kinh doanh của thương nhân đầu mối. Dự thảo đề xuất yêu cầu doanh nghiệp sở hữu kho xăng dầu có dung tích tối thiểu 15.000m³, có ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ và cảng tiếp nhận tàu từ 7.000 DWT.
Bên cạnh yêu cầu về cơ sở vật chất, doanh nghiệp còn phải đáp ứng các điều kiện về hệ thống phân phối và tổng nguồn xăng dầu tối thiểu 300.000m³/năm. Theo nội dung dự thảo được đề cập trong báo cáo, yêu cầu về tổng nguồn dự kiến áp dụng từ năm 2027.
Các điều kiện này có thể tạo ra khác biệt đáng kể giữa doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống kho cảng, cửa hàng và mạng lưới phân phối quy mô lớn với những đơn vị phụ thuộc nhiều vào hạ tầng thuê. Nhóm doanh nghiệp có sẵn cơ sở vật chất có thể thuận lợi hơn trong việc đáp ứng quy định, trong khi các đầu mối quy mô nhỏ có thể phải điều chỉnh hoạt động để duy trì điều kiện kinh doanh.
TCBS dự báo số doanh nghiệp đầu mối có thể chỉ còn khoảng 14–15. Nếu dự báo này trở thành hiện thực, thị phần có thể dịch chuyển về phía những doanh nghiệp đáp ứng được các điều kiện mới. Tuy nhiên, quy mô dịch chuyển còn phụ thuộc vào nội dung cuối cùng của nghị định và khả năng thích ứng của từng doanh nghiệp.
Dự thảo cũng đề xuất sắp xếp lại hệ thống phân phối nhiều tầng hiện nay, bao gồm tổng đại lý, đại lý và thương nhân nhận quyền, thành một nhóm thương nhân phân phối. Việc thay đổi cấu trúc này có thể ảnh hưởng đến quan hệ giữa các chủ thể trong chuỗi cung ứng, cũng như cách doanh nghiệp đầu mối tổ chức hoạt động bán hàng.
Như vậy, hai nhóm đề xuất tác động đến những khía cạnh khác nhau của thị trường. Cơ chế định giá mới liên quan trực tiếp đến cách doanh nghiệp xác định giá bán và quản lý biên lợi nhuận, trong khi việc siết điều kiện kinh doanh có thể ảnh hưởng đến số lượng doanh nghiệp tham gia và tương quan thị phần giữa các đơn vị.
Petrolimex và PV OIL: Cơ hội thị phần đi cùng những biến số lợi nhuận
Trong bối cảnh chính sách có thể thay đổi, TCBS đánh giá Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex, mã chứng khoán PLX) và Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV OIL, mã chứng khoán OIL) là hai doanh nghiệp có khả năng hưởng lợi đáng kể. Theo số liệu được công bố, Petrolimex hiện chiếm khoảng 50% thị phần xăng dầu nội địa, trong khi PV OIL nắm khoảng 23%, với sản lượng khoảng 5,8 triệu m³ mỗi năm.
Cả hai doanh nghiệp đều có quy mô hoạt động lớn và được TCBS đánh giá có khả năng đáp ứng các điều kiện kinh doanh mới được đề xuất. Dù vậy, mức độ tác động đến từng doanh nghiệp không hoàn toàn giống nhau, bởi lợi thế về hạ tầng, khả năng định giá và biên lợi nhuận hiện tại có sự khác biệt.
Đối với Petrolimex, hệ thống kho cảng, mạng lưới phân phối và cửa hàng bán lẻ rộng khắp là những lợi thế đáng chú ý. Trong trường hợp điều kiện kinh doanh đầu mối được nâng lên, doanh nghiệp đã có sẵn hạ tầng có thể thuận lợi hơn so với các đơn vị phải đầu tư bổ sung để đáp ứng quy định.
Theo TCBS, Petrolimex có thể hưởng lợi từ khả năng chủ động định giá, cải thiện hiệu quả chi phí và tiếp nhận thị phần dịch chuyển từ những đầu mối không còn đáp ứng điều kiện kinh doanh. Tuy nhiên, khả năng hiện thực hóa các lợi thế này vẫn phụ thuộc vào cách thức triển khai cơ chế giá mới và diễn biến cạnh tranh trên thị trường.
Với PV OIL, tác động được đánh giá tích cực nhưng phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng cải thiện biên lợi nhuận. Báo cáo của TCBS cho biết biên lợi nhuận gộp của doanh nghiệp thường chỉ quanh mức 2,5–3%, khiến những thay đổi nhỏ về giá bán, chi phí hoặc chiết khấu có thể ảnh hưởng đáng kể đến kết quả kinh doanh.
Một yếu tố chưa được xác định dứt điểm là quy định về nguồn hàng trong hệ thống phân phối. TCBS lưu ý dự thảo vẫn chưa chốt việc thương nhân phân phối chỉ được mua hàng từ thương nhân đầu mối hay có thể mua từ các thương nhân phân phối khác. Quy định cuối cùng về vấn đề này có thể ảnh hưởng đến quyền đàm phán, chính sách chiết khấu và khả năng kiểm soát hệ thống phân phối của các doanh nghiệp lớn.
Kết quả kinh doanh trong nửa đầu năm 2026 cho thấy doanh thu và lợi nhuận của cả Petrolimex lẫn PV OIL đều tăng mạnh. Petrolimex ghi nhận doanh thu thuần đạt 234.744 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm 2026, tăng 61,18% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận sau thuế đạt 2.390 tỷ đồng, tăng 46,18%.
PV OIL cũng ghi nhận doanh thu thuần đạt 134.867 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm 2026, tăng 88% so với nửa đầu năm trước. Lợi nhuận sau thuế đạt 499 tỷ đồng, tăng 115%.
Dù các chỉ tiêu doanh thu và lợi nhuận tăng, biên lợi nhuận gộp của hai doanh nghiệp lại thu hẹp. Petrolimex ghi nhận biên lợi nhuận gộp 4,79%, giảm từ mức 6,14% cùng kỳ; trong khi PV OIL đạt 2,58%, thấp hơn mức 2,75% của một năm trước.
Biến động giá trị hàng tồn kho tiếp tục là yếu tố ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh ngành xăng dầu. Tại Petrolimex, dự phòng giảm giá hàng tồn kho tăng từ 171 tỷ đồng vào cuối năm 2025 lên 6.512 tỷ đồng vào cuối quý I/2026, trước khi giảm xuống còn 437 tỷ đồng tại ngày 30/6/2026.
Trong khi đó, biên lợi nhuận gộp của PV OIL giảm từ 4,8% trong quý I xuống 1,5% trong quý II/2026. Những số liệu này cho thấy kết quả kinh doanh không chỉ phụ thuộc vào quy mô doanh thu mà còn chịu ảnh hưởng từ giá đầu vào, chi phí và khả năng điều chỉnh giá bán. Cơ chế giá mới có thể tạo thêm quyền chủ động cho doanh nghiệp, nhưng không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn rủi ro hàng tồn kho hoặc cạnh tranh.
Một nội dung khác trong dự thảo liên quan đến Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Theo đề xuất, số dư quỹ dương sẽ được chuyển về tài khoản của Bộ Tài chính tại Kho bạc Nhà nước, trong khi số dư âm được xem xét xử lý hoàn trả sau kiểm toán.
Tại ngày 30/6/2026, Petrolimex ghi nhận số dư Quỹ bình ổn giá dương 1.662 tỷ đồng, tương đương khoảng 26% tiền và các khoản tương đương tiền. Nếu phải chuyển số dư này theo quy định mới, lượng tiền doanh nghiệp trực tiếp nắm giữ sẽ giảm tương ứng.
Ở chiều ngược lại, PV OIL ghi nhận số dư quỹ âm 1.325 tỷ đồng, tương đương khoảng 39% tiền và các khoản tương đương tiền. Doanh nghiệp có thể được xem xét hoàn trả khoản đã chi trước sau khi thực hiện kiểm toán theo quy định.
Theo TCBS, thay đổi liên quan đến Quỹ bình ổn giá chủ yếu tác động đến dòng tiền, thay vì trực tiếp làm thay đổi lợi nhuận của doanh nghiệp. Mức độ ảnh hưởng cụ thể sẽ phụ thuộc vào cách thức xử lý số dư quỹ và quy định được ban hành chính thức.
Nhìn chung, triển vọng của Petrolimex và PV OIL trong bối cảnh sửa đổi cơ chế kinh doanh xăng dầu vẫn gắn với nhiều điều kiện. Dự thảo đã trải qua 14 phiên bản và chậm so với hai mốc dự kiến trước đó là tháng 2 và tháng 7/2026. Một số nội dung quan trọng, bao gồm điều kiện kinh doanh đầu mối, phương án nguồn hàng và cơ chế bình ổn giá, vẫn có thể tiếp tục được điều chỉnh.
TCBS nhận định triển vọng trung hạn của Petrolimex là tích cực, trong khi PV OIL cũng có khả năng hưởng lợi nhưng đi kèm những điều kiện nhất định. Khi nghị định chưa được chốt, tác động của các đề xuất đối với thị phần, biên lợi nhuận và dòng tiền của từng doanh nghiệp vẫn cần được đánh giá trên cơ sở quy định cuối cùng.
