0
0
Bộ Công Thương đề xuất trao quyền quyết định giá bán lẻ xăng dầu cho doanh nghiệp thay vì điều hành theo chu kỳ như hiện nay.
Giá xăng dầu sẽ được giám sát qua hệ thống dữ liệu
Tại họp báo thường kỳ quý III chiều 7.10, Bộ Công Thương thông tin về dự thảo Nghị định thay thế các Nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu. Theo cơ quan này, mục tiêu xuyên suốt của dự thảo là đưa giá xăng dầu vận hành sát hơn với cơ chế thị trường nhưng vẫn đặt dưới sự kiểm soát của Nhà nước.
Theo đề xuất, doanh nghiệp sẽ được trao quyền quyết định giá bán dựa trên công thức do Nhà nước quy định. Thay vì Nhà nước định giá theo tuần, doanh nghiệp có thể căn cứ vào chi phí thực tế của các lô hàng mua, bán để xác định giá và chủ động điều chỉnh theo hoạt động kinh doanh.
Tuy nhiên, quyền tự quyết không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được tùy ý đưa ra mức giá. Khi thay đổi giá, doanh nghiệp phải kê khai với Nhà nước, trong đó thể hiện công thức tính, các yếu tố cấu thành giá và giải trình những biến động dẫn tới việc điều chỉnh giá.
Theo đó, doanh nghiệp phải kê khai công thức tính, các yếu tố cấu thành giá và giải trình với cơ quan quản lý Nhà nước về những biến động khi thay đổi giá. Việc kê khai sẽ được thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công Thương xây dựng, hoàn thiện và áp dụng trên phạm vi cả nước.
Hệ thống này được thiết kế để theo dõi diễn biến giá và đưa ra cảnh báo đối với những yếu tố bất thường. Từ các cảnh báo, cơ quan quản lý Nhà nước, trong đó có Bộ Công Thương, sẽ thực hiện kiểm tra, giám sát khi doanh nghiệp quyết định hoặc thay đổi giá bán.
Bên cạnh đó, hệ thống cũng có thể đưa ra cảnh báo tới các Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường. Qua đó, cơ quan quản lý có thể xác định những doanh nghiệp đã thực hiện kê khai nhưng không giải trình đầy đủ các yếu tố biến động làm tăng hoặc giảm mức giá.
Theo bà Hiền, đây là công cụ được Bộ Công Thương xác định xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự thảo. Đối với tần suất hoặc biên độ thay đổi giá, doanh nghiệp khi điều chỉnh giá vẫn phải có những căn cứ nhất định.
Điểm khác biệt trong cơ chế được đề xuất là Nhà nước sẽ không còn định giá theo tuần. Doanh nghiệp sẽ căn cứ vào chi phí thực tế của các lô hàng mua, bán thực tế để xác định giá. Các doanh nghiệp có thể thay đổi giá theo hoạt động kinh doanh của mình nhưng phải thực hiện kê khai với Nhà nước khi thay đổi.
Cách tiếp cận này được Bộ Công Thương đặt trong mục tiêu để giá xăng dầu bám sát hơn tín hiệu thị trường. Đồng thời, cơ chế giám sát thông qua kê khai và hệ thống dữ liệu được kỳ vọng giúp cơ quan quản lý theo dõi những biến động bất thường trong quá trình hình thành giá.
Theo phân tích của đại diện Bộ Công Thương, khi xăng dầu được mua về và đưa vào kho, doanh nghiệp có thể chưa bán hết một lô hàng trước khi tiếp tục mua lô tiếp theo. Các lô hàng với mức giá khác nhau có thể được đưa vào cùng một kho, khiến việc quy định cứng nhắc giá bán theo từng lô không dễ thực hiện.
Trong suốt thời gian nắm giữ hàng hóa, giá bán cũng không nhất thiết phải vận động theo từng lô hàng. Vì vậy, cơ chế giá cần được thiết kế theo hướng thị trường hơn, trong đó doanh nghiệp chủ động quyết định và chịu trách nhiệm về mức giá của mình.
Hơn 10.500 doanh nghiệp có thể tham gia quyết định giá
Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là việc thiết kế lại hệ thống phân phối xăng dầu theo hướng giảm tầng nấc trung gian. Theo Bộ Công Thương, hệ thống phân phối, bán lẻ dự kiến giảm xuống còn 2 tầng nấc so với 3 tầng nấc trước đây.
Cùng với đó, dự thảo được thiết kế theo hướng không chỉ thương nhân đầu mối mà cả những thương nhân phân phối hoạt động độc lập cũng được quyết định giá. Điều này được kỳ vọng tạo ra cạnh tranh về giá giữa các thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối độc lập.
Theo phương án đang được xây dựng, thương nhân đầu mối và những thương nhân phân phối hoạt động độc lập đều có quyền quyết định giá. Khi giảm tầng nấc trung gian trong hệ thống phân phối, thị trường sẽ có thêm số lượng lớn doanh nghiệp tham gia vào quá trình quyết định giá bán.
Bộ Công Thương dự kiến, với mô hình mới, nếu các doanh nghiệp thực hiện ngay theo quy định và chuyển đổi, có thể có hơn 10.500 doanh nghiệp, thương nhân phân phối. Những doanh nghiệp mong muốn hoạt động theo mô hình này có thể chuyển đổi và được quyết định giá. Số lượng doanh nghiệp được quyền quyết định giá lớn hơn cũng đồng nghĩa mức độ cạnh tranh trên thị trường được dự báo sẽ tăng.
Đặc biệt, tại các vùng sâu, vùng xa, những thương nhân phân phối hoạt động trực tiếp trên địa bàn có thể tạo ra áp lực cạnh tranh đối với thương nhân đầu mối. Vì vậy, theo đánh giá của đại diện Bộ Công Thương, với cách thiết kế hiện nay của dự thảo, khó xảy ra khả năng một nhóm thương nhân đầu mối có thể chi phối hoàn toàn giá bán.
Cơ chế mới cũng đặt trách nhiệm lớn hơn lên doanh nghiệp trong việc xác định giá. Doanh nghiệp được chủ động hơn nhưng đồng thời phải bảo đảm các nguyên tắc về minh bạch, bám sát thị trường và cạnh tranh.
Mục tiêu của việc điều hành giá là để giá bán của doanh nghiệp bám sát tín hiệu thị trường, đồng thời bảo đảm nguồn cung và an ninh năng lượng. Đây cũng là những yếu tố được đặt cùng với cơ chế tự quyết giá trong quá trình hoàn thiện dự thảo Nghị định.
Như vậy, nếu được áp dụng, cơ chế mới sẽ thay đổi cách hình thành và điều chỉnh giá xăng dầu trên thị trường. Nhà nước chuyển từ việc trực tiếp điều hành giá theo chu kỳ sang xây dựng nguyên tắc, công cụ giám sát và yêu cầu doanh nghiệp kê khai, giải trình khi có biến động.
Trong khi đó, doanh nghiệp sẽ có thêm quyền chủ động trong quyết định giá nhưng phải chịu trách nhiệm đối với mức giá đưa ra. Cùng với việc giảm tầng nấc phân phối, Bộ Công Thương kỳ vọng cơ chế này tạo môi trường cạnh tranh hơn giữa các thương nhân trên thị trường.
