0
0
Quốc hội thông qua cơ chế đặc thù cho dự án điện hạt nhân Ninh Thuận
Sáng ngày 19/2/2025, với hơn 96% đại biểu tán thành, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Dự án bao gồm hai nhà máy đặt tại xã Phước Hải và Vĩnh Hải, dự kiến nhà máy đầu tiên sẽ vận hành vào năm 2030, chậm nhất là cuối năm 2031, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.
Theo Nghị quyết, Thủ tướng Chính phủ được quyền giao chủ đầu tư thực hiện dự án. Chính phủ cũng được phép áp dụng hình thức chỉ định thầu hợp đồng “chìa khóa trao tay” cho việc xây dựng nhà máy chính với các nhà thầu được xác định trong các điều ước quốc tế.
Hợp đồng này bao gồm các công việc từ lập hồ sơ phê duyệt địa điểm, dự án đầu tư, thiết kế, cung cấp thiết bị công nghệ, thi công xây dựng, mua bảo hiểm, cung cấp nhiên liệu hạt nhân, đến vận hành và bảo dưỡng nhà máy trong 5 năm kể từ khi nghiệm thu và đưa vào sử dụng.
Quy trình chỉ định thầu rút gọn sẽ được áp dụng cho các gói thầu tư vấn trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, như lập và thẩm tra báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, hồ sơ phê duyệt địa điểm, báo cáo nghiên cứu khả thi, cũng như tư vấn cho chủ đầu tư trong việc đàm phán, ký kết và quản lý hợp đồng “chìa khóa trao tay” và giám sát thi công. Việc thẩm định công nghệ, an toàn và an ninh trong các giai đoạn đầu tư của dự án cũng sẽ được thực hiện thông qua hình thức chỉ định thầu.
Cơ chế tài chính và hỗ trợ cho tỉnh Ninh Thuận
Về phương án tài chính và thu xếp vốn, Chính phủ được phép đàm phán với các chính phủ đối tác để huy động vốn theo nhu cầu và cam kết của các nhà tài trợ nước ngoài.
Chủ đầu tư được phép thu xếp vốn đối ứng từ các nguồn vay và phát hành trái phiếu, đồng thời được vay và vay lại theo các điều kiện ưu đãi mà không phải chịu rủi ro tín dụng hoặc lập đề xuất chương trình, dự án sử dụng vốn ODA hoặc vay ưu đãi. Việc sử dụng nguồn tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách và các nguồn vốn khác cho dự án sẽ do Thủ tướng quyết định.
Các ngân hàng được phép cho vay vượt giới hạn đối với phần vốn đối ứng của dự án, và khoản vay này sẽ không được tính vào tổng dư nợ tín dụng của ngân hàng đối với chủ đầu tư, nhằm tránh ảnh hưởng đến việc thu xếp vốn cho các dự án khác.
Khoản dư nợ vay và trái phiếu cũng sẽ không được tính vào tỷ lệ nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu của chủ đầu tư, giúp tránh ảnh hưởng đến việc thu xếp vốn cho các dự án khác. Thủ tướng sẽ phê duyệt chủ trương tăng vốn điều lệ của chủ đầu tư từ nguồn đánh giá lại tài sản của các nhà máy thủy điện đa mục tiêu và các dự án BOT.
Để hỗ trợ tỉnh Ninh Thuận, nơi đặt hai nhà máy điện hạt nhân đầu tiên, Quốc hội đồng ý rằng hàng năm ngân sách trung ương sẽ bổ sung có mục tiêu cho tỉnh 70% nguồn tăng thu từ việc triển khai dự án, nhưng không vượt quá tổng số tăng thu ngân sách trung ương trên địa bàn so với thực hiện thu năm trước và ngân sách trung ương không bị hụt thu.
Tỉnh cũng được phép vay lại vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài với tổng dư nợ tối đa bằng 90% số thu ngân sách địa phương được hưởng theo phân cấp. Tổng mức vay và bội chi của tỉnh hàng năm sẽ do Quốc hội quyết định.
Ngoài ra, tỉnh Ninh Thuận được áp dụng một số cơ chế đặc thù trong việc cấp phép khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng phục vụ cho dự án điện hạt nhân. Tỉnh cũng được áp dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi thu hồi đất để xây dựng dự án ở mức cao nhất theo quy định, nhân với hệ số 1,5.
Việc bồi thường và tái định cư sẽ được thực hiện đồng thời với việc điều chỉnh dự án đầu tư và dự án di dân, tái định cư, nhằm đảm bảo tiến độ và quyền lợi của người dân bị ảnh hưởng.
Yêu cầu về an toàn, công nghệ và giám sát dự án
Quốc hội nhấn mạnh rằng các quy chuẩn, tiêu chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật do đối tác đề xuất áp dụng cho dự án phải tuân thủ theo hướng dẫn của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và không được thấp hơn các tiêu chuẩn và điều kiện của Việt Nam. Chủ đầu tư không phải trình cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước phê duyệt các nội dung liên quan đến dự án, phương án huy động vốn hoặc thế chấp vay vốn.
Do dự án điện hạt nhân Ninh Thuận có quy mô rất lớn, lần đầu tiên được thực hiện tại Việt Nam và đòi hỏi nguồn lực đáng kể, Quốc hội yêu cầu cần có cơ chế và chính sách đảm bảo phòng, chống tham nhũng và lãng phí. Chính phủ phải thành lập tổ công tác để giám sát việc thực hiện dự án.
Chủ đầu tư của các nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2 phải gửi dự thảo hợp đồng “chìa khóa trao tay” xây dựng nhà máy chính cho Kiểm toán Nhà nước. Cơ quan kiểm toán có trách nhiệm gửi lại kết quả kiểm toán cho cấp có thẩm quyền ký hợp đồng này trong thời gian tối đa 30 ngày.
Quốc hội cũng yêu cầu tổng thầu và các nhà thầu ưu tiên sử dụng các sản phẩm, hànghóa và dịch vụ trong nước, đặc biệt là các thiết bị, vật liệu xây dựng đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng. Điều này nhằm tăng cường khả năng nội địa hóa, hỗ trợ ngành công nghiệp trong nước phát triển và giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài.
Bên cạnh đó, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan để xây dựng lộ trình đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và phát triển năng lực quản lý, vận hành nhà máy điện hạt nhân. Chương trình đào tạo sẽ bao gồm việc gửi chuyên gia, kỹ sư và công nhân kỹ thuật sang các quốc gia có nền công nghệ hạt nhân tiên tiến để học hỏi kinh nghiệm, đảm bảo Việt Nam có đủ năng lực quản lý và vận hành nhà máy một cách an toàn và hiệu quả.
Việc triển khai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận với loạt cơ chế đặc thù cho thấy quyết tâm của Chính phủ và Quốc hội trong việc đảm bảo nguồn cung năng lượng bền vững cho tương lai.
Các cơ chế hỗ trợ về tài chính, đầu tư, công nghệ và nhân sự không chỉ giúp đẩy nhanh tiến độ dự án mà còn tạo tiền đề cho Việt Nam phát triển ngành công nghiệp điện hạt nhân hiện đại. Với sự giám sát chặt chẽ từ nhiều cơ quan chức năng, dự án được kỳ vọng sẽ được thực hiện minh bạch, an toàn và hiệu quả, góp phần quan trọng vào an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn tới.
