0
0
Ngành dệt may Việt Nam đang chuyển dịch sang mô hình bền vững, tập trung vào tự chủ nguyên liệu và xanh hóa sản xuất. Đây là lộ trình tất yếu để vượt qua các rào cản thuế quan quốc tế và nâng cao giá trị xuất khẩu trong bối cảnh mới.
Thị trường xuất khẩu dệt may của Việt Nam trong giai đoạn 2024 – 2025 đang đứng trước những thay đổi mang tính cấu trúc, khi các lợi thế về chi phí nhân công thấp và quy mô sản xuất truyền thống không còn duy trì được dư địa tăng trưởng như trước. Theo dữ liệu từ các báo cáo ngành, xuất khẩu dệt may vẫn giữ vai trò chủ lực nhưng đang phải đối mặt với áp lực lớn từ biến động kinh tế toàn cầu, đặc biệt là các rào cản thuế quan mới và yêu cầu về phát triển bền vững.
Thực tế cho thấy, việc tăng trưởng dựa trên số lượng đơn hàng gia công đơn thuần đang dần bị thay thế bởi yêu cầu về giá trị gia tăng và khả năng thích ứng với các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe. Các thị trường tiêu thụ lớn như Mỹ và Liên minh Châu Âu (EU) đã bắt đầu áp dụng các quy định nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc và cơ chế điều chỉnh biên giới carbon, buộc doanh nghiệp phải thay đổi tư duy vận hành để duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Sự bão hòa về quy mô lao động và diện tích nhà xưởng đặt ngành dệt may trước yêu cầu cấp thiết về việc hiện đại hóa công nghệ sản xuất. Các số liệu phân tích chỉ ra rằng, những đơn vị tiếp tục bám trụ vào mô hình lấy công làm lãi đang gặp khó khăn khi chi phí đầu vào tăng cao và biên lợi nhuận bị thu hẹp.
Ngược lại, những doanh nghiệp bắt đầu chuyển dịch sang các phân khúc có hàm lượng công nghệ cao, ứng dụng tự động hóa vào quy trình cắt may và quản lý kho vận đang ghi nhận hiệu quả ổn định hơn. Sự chuyển đổi này không chỉ nhằm giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực cục bộ mà còn là điều kiện cần để đáp ứng các đơn đặt hàng đòi hỏi độ chính xác cao và thời gian giao hàng ngắn từ các đối tác quốc tế.
Nút thắt lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu, đặc biệt là vải và sợi. Việc phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu không chỉ gây rủi ro cho chuỗi cung ứng khi có biến động về vận tải quốc tế mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng hưởng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do (FTA).
Các quy tắc xuất xứ từ sợi hoặc từ vải trở đi đòi hỏi ngành phải có các tổ hợp công nghiệp dệt nhuộm quy mô lớn và đồng bộ. Hiện nay, nhiều dự án hạ tầng phục vụ sản xuất nguyên liệu đang được thúc đẩy nhằm giảm dần sự lệ thuộc vào nguồn hàng nhập khẩu. Đây được xem là yếu tố sống còn để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia khi các đối thủ tại khu vực cũng đang nỗ lực tối ưu hóa chuỗi giá trị nội địa của họ.
Tiêu chuẩn xanh trong sản xuất dệt may
Song song với việc tự chủ nguyên liệu, lộ trình xanh hóa đang trở thành điều kiện bắt buộc để hàng may mặc tiến vào các thị trường cao cấp. Các tiêu chuẩn về kinh tế tuần hoàn, bao gồm việc sử dụng sợi tái chế, năng lượng sạch và xử lý nước thải đạt chuẩn, không còn là những khuyến nghị tự nguyện mà đã được cụ thể hóa thành luật định tại nhiều quốc gia.
Việc đáp ứng các tiêu chuẩn này đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và hệ thống chứng nhận minh bạch. Dữ liệu thực tế cho thấy các đơn hàng đang có xu hướng dịch chuyển về những nhà máy có chứng chỉ bền vững, trong khi các cơ sở sản xuất lạc hậu dần bị loại khỏi danh sách ưu tiên của các nhãn hàng quốc tế. Sự phân hóa này dự báo sẽ ngày càng sâu sắc trong những năm tới, thúc đẩy một cuộc sàng lọc tự nhiên về trình độ sản xuất.
Ở cấp độ chính sách, các đề xuất hiện nay tập trung vào việc tạo hành lang pháp lý thuận lợi để thu hút đầu tư vào phân khúc thượng nguồn của chuỗi giá trị. Việc xây dựng các khu công nghiệp tập trung với hệ thống xử lý môi trường hiện đại được xem là giải pháp để tháo gỡ khó khăn cho khâu dệt nhuộm, mắt xích vốn cần sự đầu tư lớn về hạ tầng công nghệ.
Sự hỗ trợ trong việc đàm phán rào cản kỹ thuật và cập nhật thông tin thị trường cũng đóng vai trò quan trọng giúp doanh nghiệp chủ động phương án sản xuất. Khi các yếu tố về chi phí không còn là lợi thế tuyệt đối, khả năng làm chủ công nghệ và tuân thủ các chuẩn mực môi trường quốc tế trở thành thước đo mới cho sự ổn định của toàn hệ thống sản xuất dệt may.
Bức tranh thực tế cho thấy ngành đang trong giai đoạn chuyển đổi từ mô hình thâm dụng lao động sang mô hình bền vững và có chiều sâu kỹ thuật. Khả năng thích ứng với các biến động thuế quan và tốc độ nội địa hóa nguyên liệu sẽ quyết định sức bật trong chuỗi giá trị toàn cầu. Các chỉ số về kim ngạch xuất khẩu và tăng trưởng lợi nhuận trong giai đoạn này cung cấp dữ liệu quan trọng để đánh giá hiệu quả của các chiến lược chuyển đổi công nghiệp đang được thực thi trên phạm vi toàn ngành.
