0
0
Đề xuất trả khoảng 5.000 USD cho mỗi công dân Mỹ trưởng thành có thể tiêu tốn khoảng 1.200 tỷ USD, làm dấy lên câu hỏi về tính hợp lý khi ngân sách liên bang vẫn thâm hụt và nền kinh tế cần nguồn vốn đầu tư lớn.
Khoản chi 1.200 tỷ USD trong bối cảnh ngân sách thâm hụt
Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục sử dụng phép so sánh nền kinh tế Mỹ với một doanh nghiệp khi đề xuất trả một khoản “cổ tức” khoảng 5.000 USD cho mỗi công dân trưởng thành nếu đảng của ông giành chiến thắng trong cuộc bầu cử.
Theo Financial Times, nếu áp dụng cách nhìn nước Mỹ như một doanh nghiệp, đề xuất này đặt ra một vấn đề tài chính đáng kể. Tổng chi phí có thể lên tới khoảng 1.200 tỷ USD, trong khi Chính phủ Mỹ không có lượng tiền mặt dư thừa để thực hiện khoản chi.
Chính phủ được dự báo chi vượt thu khoảng 1.800 tỷ USD trong năm tới. Dù doanh thu ngân sách Mỹ đã đạt mức kỷ lục 5.200 tỷ USD vào năm ngoái, con số này không đồng nghĩa với việc ngân sách có lợi nhuận. Mỹ đã liên tục thâm hụt ngân sách kể từ năm 2001.
Điều đó có nghĩa khoản “cổ tức” nếu được triển khai sẽ không được lấy từ nguồn tiền dư thừa, mà nhiều khả năng phải dựa vào đi vay, qua đó làm tăng thêm nợ công.
Trong lĩnh vực doanh nghiệp, việc trả cổ tức khi dòng tiền tự do âm không phải hiện tượng hiếm. Dữ liệu của S&P Capital IQ cho thấy trong số 47 công ty thuộc S&P 500 có dòng tiền tự do âm trong năm ngoái, 40 doanh nghiệp vẫn trả cổ tức.
Meta Platforms, công ty mẹ của Facebook, là một trường hợp. Theo LSEG, doanh nghiệp này dự kiến hoàn lại 15 tỷ USD cho cổ đông vào năm tới dù dòng tiền được dự báo âm khoảng 22 tỷ USD.
Một số doanh nghiệp thuộc sở hữu của các quỹ đầu tư tư nhân thậm chí vay thêm tiền để trả cổ tức cho chủ sở hữu. Dù nước Mỹ không đứng trước rủi ro phá sản theo cách của một doanh nghiệp, các trường hợp này cho thấy việc phân phối tiền vẫn có thể diễn ra ngay cả khi tổ chức không sở hữu nguồn tiền nhàn rỗi.
Ở chiều ngược lại, trả tiền cho cổ đông có thể hợp lý nếu doanh nghiệp không tìm được cơ hội đầu tư hấp dẫn hơn. Microsoft từng chi cổ tức đặc biệt 32 tỷ USD năm 2004, Vodafone chi 24 tỷ USD năm 2014 và BHP trả 5,2 tỷ USD năm 2019. Các khoản chi này được thực hiện sau khi các tập đoàn thu về lượng tiền mặt lớn từ những thương vụ thoái vốn.
Nhu cầu đầu tư khiến phép so sánh với doanh nghiệp trở nên hạn chế
Việc chuyển tiền trực tiếp cho người dân có một lợi thế rõ ràng: mỗi cá nhân có thể tự quyết định sử dụng khoản tiền vào tiêu dùng, tiết kiệm hoặc trả nợ.
Nhu cầu tài chính của nhiều hộ gia đình Mỹ cũng tương đối lớn. Theo dữ liệu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, gần 40% người Mỹ không có đủ tiền mặt để trang trải một khoản chi khẩn cấp trị giá 400 USD. Trong khi đó, dư nợ thẻ tín dụng trung bình của một người Mỹ vào khoảng 6.600 USD.
Tuy nhiên, khác với một doanh nghiệp có thể hoàn tiền cho cổ đông khi không còn dự án đủ hấp dẫn, nước Mỹ vẫn có nhiều lĩnh vực cần vốn đầu tư. Cơ sở hạ tầng đang xuống cấp, trong khi hệ thống chăm sóc sức khỏe còn tụt hậu so với nhiều nền kinh tế phát triển khác.
Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc chính phủ có đủ khả năng chi 1.200 tỷ USD hay không, mà còn ở chi phí cơ hội của khoản tiền này. Câu hỏi quan trọng là liệu nguồn lực tương đương có thể được sử dụng để tạo ra giá trị kinh tế và xã hội lớn hơn trong tương lai hay không.
Quyết định của chính phủ cũng phức tạp hơn lựa chọn đầu tư của doanh nghiệp. Một công ty có thể ưu tiên dự án mang lại lợi nhuận cao nhất cho cổ đông, trong khi đầu tư công luôn tạo ra các nhóm hưởng lợi ở những mức độ khác nhau và chịu ảnh hưởng của nhiều mục tiêu kinh tế, xã hội.
Đề xuất “cổ tức” còn đặt ra rủi ro về tính lâu dài. Trong doanh nghiệp, nhà đầu tư thường nhanh chóng coi cổ tức hoặc mua lại cổ phiếu là quyền lợi thường xuyên. Một khi khoản chi này bị cắt giảm, giá cổ phiếu có thể chịu sức ép.
Cơ chế tương tự có thể xuất hiện trong chính trị. Khi cử tri đã quen với việc nhận tiền trực tiếp từ chính phủ, việc ngừng hoặc giảm khoản hỗ trợ sau đó có thể trở thành một quyết định khó khăn về mặt chính trị.
Vì vậy, khoản chi 5.000 USD nếu được thực hiện không chỉ tạo thêm áp lực lên ngân sách trong ngắn hạn. Nó còn có thể hình thành một kỳ vọng mới đối với chính phủ, khiến một chính sách ban đầu được thiết kế như khoản thanh toán một lần trở nên khó đảo ngược trong tương lai.
