0
0
Giá dầu đảo chiều mạnh, rủi ro nguồn cung vẫn chi phối thị trường
Chứng khoán toàn cầu và thị trường năng lượng toàn cầu đang trải qua những biến động hiếm thấy khi xung đột Mỹ–Iran bước vào giai đoạn “ngừng bắn mong manh”. Sau khi lao dốc kỷ lục, giá dầu nhanh chóng bật tăng trở lại, phản ánh tâm lý giằng co mạnh của nhà đầu tư.
Trong phiên giảm sâu trước đó, dầu thô WTI – chuẩn của Mỹ – lao dốc 16,41% xuống 94,41 USD/thùng, trong khi dầu Brent – chuẩn toàn cầu – giảm 13,29% xuống 94,75 USD/thùng, mức thấp nhất kể từ ngày 11/3. Đây là mức giảm trong một ngày mạnh nhất của cả hai loại dầu kể từ tháng 4/2020.
Tuy nhiên, ngay sau đó, giá dầu đảo chiều tăng trở lại. Dầu Brent tăng 2,4% lên 97,02 USD/thùng, còn dầu WTI tăng 3,3% lên 97,50 USD/thùng. Dù biến động mạnh, giá dầu hiện vẫn cao hơn đáng kể so với trước chiến tranh, khi WTI chỉ ở mức khoảng 67 USD/thùng và Brent khoảng 73 USD/thùng vào ngày 27/2.
Tâm điểm của mọi biến động là eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Việc Iran nhiều lần đóng – mở tuyến đường này, cùng các tuyên bố trái ngược giữa Mỹ và Iran, khiến thị trường không thể xác định rõ tình trạng nguồn cung thực tế.
Cuộc chiến tại Trung Đông đã gây ra cú sốc nguồn cung lớn nhất từng được ghi nhận, làm gián đoạn khoảng 12–15 triệu thùng dầu/ngày.
Dù Nhà Trắng cho biết Iran đã đảm bảo cho phép tàu thuyền lưu thông qua eo biển, các tín hiệu thực tế vẫn mâu thuẫn. Theo Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group: “Thị trường đang rất cần tin tốt, nhưng vẫn chưa rõ eo biển Hormuz có thực sự được mở hoàn toàn hay không. Đây là vấn đề cốt lõi, và hiện Washington và Tehran dường như vẫn chưa cùng quan điểm.”
Một yếu tố rủi ro mới là khả năng áp phí quá cảnh. Truyền thông Iran cho biết Tehran và Oman đang cân nhắc thu 1–2 triệu USD mỗi tàu, thậm chí Iran đã áp dụng mức phí khoảng 2 triệu USD với một số doanh nghiệp vận tải trong thời gian gần đây.
Theo ước tính, mức phí này có thể làm tăng chi phí vận chuyển thêm khoảng 1 USD/thùng, đồng thời làm dấy lên lo ngại về việc kiểm soát tuyến hàng hải mang tính “bán quốc hữu hóa”, đặc biệt nếu dòng tiền liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Chứng khoán toàn cầu “bùng nổ rồi hạ nhiệt” theo kỳ vọng ngừng bắn
Thị trường chứng khoán toàn cầu phản ứng cực kỳ nhạy với thông tin về lệnh ngừng bắn.
Tại Mỹ, ngay sau khi thỏa thuận được công bố, Phố Wall có phiên tăng mạnh nhất trong một năm. Chỉ số Dow Jones tăng 1.325 điểm (+2,85%), S&P 500 tăng 2,51% lên 6.782,81 điểm, còn Nasdaq Composite tăng 2,8% lên 22.635,00 điểm. Chỉ số biến động VIX – thước đo nỗi sợ hãi của thị trường – giảm 22%, quay về gần mức trước chiến tranh.
Đà hưng phấn lan rộng toàn cầu. Tại châu Á, Kospi của Hàn Quốc tăng 6,87%, Nikkei 225 của Nhật Bản tăng 5,39% (phiên tốt nhất kể từ tháng 4 năm ngoái), còn Hang Seng của Hong Kong tăng 3,09%. Tại châu Âu, DAX của Đức tăng 5,06% và CAC 40 của Pháp tăng 4,49%, đều ghi nhận phiên tăng mạnh nhất kể từ tháng 3/2022.
Tuy nhiên, sự lạc quan nhanh chóng suy yếu. Trong phiên kế tiếp, khi nghi ngờ về tính bền vững của lệnh ngừng bắn gia tăng, chứng khoán châu Á quay đầu giảm: Nikkei 225 giảm 0,9%, Kospi giảm 1,6%, Hang Seng giảm 0,4%, còn Shanghai Composite giảm 0,7%.
Nhóm cổ phiếu nhạy cảm với giá nhiên liệu biến động mạnh nhất. Cổ phiếu United Airlines tăng 7,9%, American Airlines tăng 5,6%, trong khi hãng du thuyền Carnival tăng 11,2%, nhờ kỳ vọng chi phí nhiên liệu hạ nhiệt.
Ở các thị trường khác, tài sản trú ẩn suy yếu khi tâm lý rủi ro cải thiện tạm thời. Giá vàng giảm 0,7% xuống 4.743,20 USD/ounce, trong khi giá bạc giảm 1,6% xuống 74,18 USD/ounce. Đồng USD tăng nhẹ lên 158,66 yên Nhật, còn euro giao dịch ở mức 1,1668 USD.
Tắc nghẽn nguồn cung, đàm phán địa chính trị và triển vọng bất định
Bất chấp tín hiệu tích cực ban đầu, thị trường vẫn đối mặt với nhiều ẩn số lớn.
Tính đến đầu tuần, vẫn còn 187 tàu chở dầu với tổng cộng khoảng 172 triệu thùng dầu bị mắc kẹt trong khu vực Vịnh. Dù đã xuất hiện “những dấu hiệu ban đầu” khi một số tàu (bao gồm tàu Hy Lạp và tàu treo cờ Liberia) bắt đầu đi qua eo biển Hormuz, tình trạng ùn tắc này khó có thể giải quyết trong ngắn hạn.
Các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột lâu dài dự kiến có thể diễn ra sớm nhất tại Pakistan, với Phó Tổng thống Mỹ JD Vance dẫn đầu phái đoàn Mỹ. Trước đó, Tổng thống Donald Trump cho biết Washington đã nhận được một đề xuất 10 điểm từ Iran, coi đây là cơ sở để đàm phán, với điều kiện then chốt là mở lại eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, Iran khẳng định lệnh ngừng bắn chỉ mang tính tạm thời. Theo tuyên bố chính thức, nước này sẽ tiếp tục kiểm soát hoạt động lưu thông qua eo biển, qua đó củng cố “vị thế kinh tế và địa chính trị đặc biệt”.
Tác động đã lan tới người tiêu dùng. Tại Mỹ, giá xăng trung bình đã tăng 1,18 USD/gallon (tương đương 40%) lên 4,16 USD/gallon kể từ khi chiến tranh bắt đầu.
Theo ước tính, cần 1–2 tuần để giá giảm xuống dưới 4 USD và có thể mất vài tháng để quay lại mức trước chiến tranh dưới 3 USD/gallon. Như chuyên gia Andy Lipow nhận định: “Giá dầu vẫn cao hơn khoảng 30 USD/thùng so với trước xung đột, và sẽ cần nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, để khôi phục hoàn toàn nguồn cung.”
Về dài hạn, các chuyên gia cảnh báo rủi ro vẫn ở mức cao. Karl Schamotta từ Corpay nhận định Iran đã cho thấy khả năng “đưa thị trường dầu khí toàn cầu vào thế tê liệt”. Trong bối cảnh đó, triển vọng thị trường sẽ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào diễn biến địa chính trị, đặc biệt là tình trạng thực tế của eo biển Hormuz – yếu tố then chốt quyết định dòng chảy năng lượng toàn cầu.
