0
0
Nông nghiệp Việt Nam chỉ còn quỹ thời gian 500 ngày để chinh phục cột mốc xuất khẩu lịch sử 100 tỷ USD vào năm 2027. Tuy nhiên, bài toán thiếu hụt tín dụng, khan hiếm lao động và rào cản chất lượng đang thử thách bản lĩnh của toàn ngành.
Áp lực 500 ngày đêm và bài toán khát vốn của doanh nghiệp thủy sản
Để hiện thực hóa khát vọng đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản cán mốc 100 tỷ USD vào năm 2027, ngành nông nghiệp Việt Nam đang bước vào một cuộc đua “500 ngày đêm” mang tính sống còn. Tại tọa đàm “Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?” do Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức mới đây, bức tranh toàn cảnh về những cơ hội và điểm nghẽn của nền kinh tế nông nghiệp đã được mổ xẻ một cách trực diện.
Số liệu từ cơ quan hải quan cho thấy một thực tế đáng quan ngại: Dù đã đóng góp 20 tỷ USD xuất siêu với tổng kim ngạch trên 70 tỷ USD vào năm 2025, đà tăng trưởng của ngành đang có dấu hiệu chững lại. Nếu giai đoạn 2021-2025, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt mức 10-12%/năm, thì bước sang 6 tháng đầu năm 2026, con số này tụt xuống chỉ còn 6% (đạt 35,88 tỷ USD).
Theo ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, sự suy giảm này là hệ quả tất yếu từ bức tranh kinh tế toàn cầu ảm đạm, xu hướng bảo hộ thương mại leo thang, cùng với chi phí logistics và biến động tỷ giá khó lường. Hơn thế nữa, các thị trường trọng điểm như Mỹ, EU, Nhật Bản và Hàn Quốc đang dựng lên những rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải carbon.
Trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra cho ngành thủy sản – một trong những trụ cột xuất khẩu – lại càng trở nên hóc búa. Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), chỉ ra một nghịch lý cay đắng đang trói chân các doanh nghiệp. Để đạt được chỉ tiêu 16 tỷ USD riêng cho ngành thủy sản trong quỹ thời gian hạn hẹp, doanh nghiệp buộc phải mở rộng quy mô. Tuy nhiên, họ lại vấp phải bức tường thành mang tên “quản trị rủi ro” từ phía hệ thống ngân hàng.
“Nguồn vốn để vận hành 100 container/tháng hoàn toàn khác với bài toán tài chính cho 200 container/tháng,” ông Nam trăn trở. Câu hỏi nhức nhối là liệu các tổ chức tín dụng có chịu nới lỏng hầu bao, chia sẻ chung tầm nhìn 100 tỷ USD với doanh nghiệp, hay vẫn cố thủ trong vùng an toàn định mức cũ? Kèm theo đó là cơn khát lao động trầm trọng tại Đồng bằng sông Cửu Long, khiến các nhà máy dù được trang bị công nghệ hiện đại vẫn không thể vận hành hết 100% công suất để đáp ứng các đơn hàng quy mô lớn.
Đặc biệt, với những mặt hàng chiến lược như con tôm (đang mang về 4 tỷ USD/năm), sự bủa vây của các đạo luật khắt khe từ thị trường Hoa Kỳ càng đòi hỏi một nguồn lực đầu tư khổng lồ mà bản thân doanh nghiệp không thể tự mình xoay xở.
Thoát bẫy sản lượng và nâng tầm chất lượng bằng công nghệ số
Nếu như ngành thủy sản “khát” vốn và nhân lực, thì ngành rau quả lại đang đối diện với một rào cản nội tại nguy hiểm không kém: “bẫy” sản lượng và tư duy canh tác lỗi thời. Dù sở hữu lợi thế địa lý tuyệt đối khi nằm cạnh thị trường tiêu thụ nông sản lớn nhất thế giới là Trung Quốc, cùng hệ thống logistics đa phương thức linh hoạt, sự phát triển của ngành vẫn mang tính tự phát và thiếu bền vững.
Dẫn chứng từ thực tế, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), thẳng thắn chỉ ra rằng tập quán sản xuất nhỏ lẻ, dựa dẫm vào thói quen của nông dân đang là một lực cản lớn. Lỗ hổng này càng lộ rõ khi năng lực kiểm định của các cơ quan quản lý nhà nước chưa thể theo kịp tốc độ phình to của diện tích canh tác. Trường hợp của cây sầu riêng là một minh chứng điển hình.
Với diện tích bùng nổ lên tới 170.000 héc-ta, dự kiến sản lượng năm 2026 sẽ chạm ngưỡng 1,8-2 triệu tấn, chính thức soán ngôi Thái Lan. Thế nhưng, phía sau sự tăng trưởng nóng về những con số vĩ mô ấy, chất lượng sầu riêng Việt Nam lại đang phát đi những tín hiệu báo động đỏ.
Sự từ chối từ các đối tác quốc tế không còn là lời đe dọa suông nếu chuỗi cung ứng không chịu thay đổi. Các chuyên gia đồng thuận rằng, chiếc chìa khóa duy nhất để Việt Nam bước qua cánh cửa 100 tỷ USD không phải là tiếp tục mở rộng diện tích, mà là tái cấu trúc hoàn toàn chuỗi giá trị dựa trên nền tảng khoa học công nghệ. Việc đưa các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm chuẩn quốc tế vào tận gốc rễ của quá trình gieo trồng là mệnh lệnh bắt buộc.
Bên cạnh đó, việc số hóa toàn diện quy trình quản lý cũng được xem là “vaccine” tăng sức đề kháng cho nông sản Việt. Đại diện Cục Hải quan nhấn mạnh, chuyển đổi số không đơn thuần là câu chuyện rút ngắn thời gian thông quan. Quan trọng hơn, khi hệ thống dữ liệu giữa cơ quan quản lý trong nước và đối tác quốc tế được liên thông minh bạch, doanh nghiệp sẽ cắt giảm được tối đa chi phí tuân thủ.
Đồng thời, đây cũng là tấm lưới thép để ngăn chặn gian lận thương mại, tạo dựng một hệ sinh thái xuất khẩu minh bạch, chuyên nghiệp, đủ sức đưa con tàu nông sản Việt Nam cán mốc 100 tỷ USD trong 500 ngày tới.
