0
0
Sự xuất hiện của cuộn thư pháp “Thảo thư văn Hàn Dũ Liễu Tông Nguyên” không chỉ gây chấn động bởi quy mô đồ sộ mà còn bởi lai lịch gắn liền với những bậc đế vương và giới tinh hoa văn hóa phương Đông suốt nhiều thế kỷ.
Trong dòng chảy của lịch sử nghệ thuật Trung Hoa, thư pháp thời Nguyên – Minh luôn chiếm giữ một vị trí đặc biệt nhờ sự kế thừa tinh hoa từ thời Đường, Tống nhưng lại mang trong mình tinh thần phóng khoáng, tự do của một thời đại đầy biến động. Tác phẩm “Thảo thư văn Hàn Dũ Liễu Tông Nguyên” của tác giả Nhiêu Giới chính là một minh chứng điển hình cho sự giao thoa này. Với tổng chiều dài lên tới 599 cm, đây được xác nhận là cuộn thư pháp dài nhất của danh sĩ họ Nhiêu còn tồn tại đến ngày nay. Tuy nhiên, giá trị của tác phẩm không chỉ nằm ở kích thước vật lý hay danh tiếng của tác giả, mà còn ở một “chứng chỉ” nghệ thuật danh giá nhất mà bất cứ nhà sưu tầm nào cũng khao khát: dấu ấn hoàng gia của vua Càn Long.
Tinh hoa bút pháp và sự cộng hưởng của những tư tưởng lớn
Nhiêu Giới là một văn nhân nổi tiếng sống vào cuối thời Nguyên đầu thời Minh, mất năm 1367. Trong cuộn thư pháp này, ông đã lựa chọn chép lại hai bài văn xuôi kinh điển của hai đại văn hào thời Đường là Hàn Dũ và Liễu Tông Nguyên. Bài thứ nhất là “Tống Mạnh Đông Dã tự” của Hàn Dũ, một văn bản mang tính phê phán sâu sắc về những bất công trong xã hội và việc những người cầm quyền không biết trọng dụng nhân tài. Bài thứ hai là “Tử nhân truyện” của Liễu Tông Nguyên, một tác phẩm bàn về đạo trị quốc thông qua hình tượng một người thợ mộc tài ba. Việc lựa chọn những nội dung mang tính triết lý và chính trị sâu sắc để thể hiện bằng lối chữ Thảo phóng khoáng cho thấy bản lĩnh và tư tưởng của Nhiêu Giới.
Toàn bộ 599 cm giấy được lấp đầy bằng những nét chữ liên mạch, uyển chuyển như rồng bay phượng múa. Các nhà chuyên môn nhận định, bút pháp của Nhiêu Giới trong tác phẩm này đạt đến độ tự nhiên cao độ, không hề có sự gượng ép dù phải viết trên một khổ giấy rất dài. Đặc biệt hơn cả, nguyên liệu để tạo nên cuộn thư pháp này không phải là loại giấy thông thường. Nó được ghép từ nhiều tờ giấy chép kinh Phật có nguồn gốc từ chùa Cảnh Đức trên núi Côn Sơn từ thời Tống. Loại giấy này vốn nổi tiếng với độ chắc chắn, bóng mịn và khả năng lưu giữ mực cực tốt, giúp cho những nét bút từ thế kỷ 14 vẫn giữ được độ sắc nét và thần thái cho đến tận ngày nay. Sự kết hợp giữa chất liệu mang đậm tính tôn giáo và nội dung văn chương chính trị đã tạo nên một tầng sâu văn hóa hiếm có cho tác phẩm.
Dấu ấn hoàng gia và hành trình bảo tồn qua các triều đại
Nếu như tài năng của Nhiêu Giới đặt nền móng cho giá trị nghệ thuật của cuộn thư pháp, thì dấu ấn hoàng gia của vua Càn Long chính là yếu tố đưa tác phẩm lên tầm bảo vật quốc gia. Vua Càn Long, một trong những nhà sưu tầm lớn nhất và có tầm ảnh hưởng nhất trong lịch sử, đã dành cho tác phẩm này sự trân trọng đặc biệt. Ngay phần mở đầu của cuộn thư pháp, vị hoàng đế này đã tự tay đề bốn chữ “Thần truyền thuần khiết” (sự truyền thừa thần diệu và tinh khiết). Đây không đơn thuần là một lời phê bình, mà là sự khẳng định vị thế của tác phẩm trong dòng chảy chính thống của lịch sử nghệ thuật cung đình.
Chưa dừng lại ở đó, vua Càn Long còn lệnh cho các triều thần chế tác phiên bản khắc đá cho 236 bức thư pháp mà ông tâm đắc nhất để lưu truyền hậu thế, và tác phẩm của Nhiêu Giới vinh dự nằm trong danh sách này. Sự hiện diện của các con dấu triện và bút tích của hoàng đế trên mặt giấy đã biến cuộn thư pháp thành một phần di sản không thể tách rời của Tử Cấm Thành thời nhà Thanh. Trước khi thuộc sở hữu của hoàng gia, tác phẩm cũng từng nằm trong phủ của nhà sưu tầm lừng danh Hạng Nguyên Biện thời nhà Minh. Việc có một hồ sơ nguồn gốc rõ ràng, xuyên suốt từ những nhà sưu tầm tư nhân lớn nhất đến tận kho tàng cung đình, đã tạo nên một giá trị lịch sử và niềm tin tuyệt đối cho giới nghiên cứu cổ vật.
Sau khi triều đại nhà Thanh suy tàn, số phận của bảo vật này cũng gắn liền với những biến động của thời cuộc. Đại thần Phổ Vĩ đã bán tác phẩm này cùng nhiều cổ vật khác để gây quỹ phục hồi triều đại, từ đó cuộn thư pháp lưu lạc sang Nhật Bản và nằm trong tay các nhà sưu tầm quốc tế trước khi trở lại tâm điểm của giới mộ điệu vào đầu năm 2025. Sự quan tâm đặc biệt từ thị trường không chỉ đến từ vẻ đẹp hình thức mà còn từ sự quý hiếm của các tác phẩm thời Nguyên có lai lịch minh bạch.
Theo các chuyên gia thư pháp cổ đại, việc hội tụ đầy đủ các yếu tố: tác giả danh tiếng, chất liệu quý, nội dung sâu sắc và đặc biệt là sự bảo chứng từ dấu ấn hoàng gia vua Càn Long đã khiến tác phẩm trở thành một hiện tượng văn hóa độc nhất vô nhị, vượt xa những món đồ cổ thông thường.
