0
0
Một chiếc bình gốm men xanh lam thời vua Càn Long (1735–1796), từng thuộc bộ sưu tập của hoàng cung nhà Thanh và mang số phận đặc biệt gắn liền với vị hoàng đế cuối cùng của Trung Hoa – Phổ Nghi, đang thu hút sự chú ý lớn từ giới sưu tầm quốc tế.
Tác phẩm này không chỉ là đỉnh cao về mỹ thuật và kỹ thuật gốm sứ, mà còn là một chứng tích phản ánh những biến động chính trị, xã hội sâu sắc của Trung Quốc cuối triều Thanh và giai đoạn đầu Dân Quốc.
Chiếc bình cao 33 cm, với đáy in dòng chữ “Chế tác thời Càn Long Đại Thanh”, được giới chuyên môn đánh giá là một trong những tác phẩm gốm sứ men lam vàng hiếm hoi còn tồn tại nguyên vẹn.
Bình gốm Càn Long: Đỉnh cao kỹ thuật và sự giao thoa nghệ thuật
Thời kỳ Càn Long, nghệ thuật gốm sứ đã đạt đến đỉnh cao về cả kỹ thuật và mỹ thuật. Hoàng đế Càn Long nổi tiếng là người sành sỏi, thường ra lệnh cho các xưởng ngự dụng chế tác những dòng men mới, vô cùng cầu kỳ và tinh xảo.
Chiếc bình này là một ví dụ tiêu biểu cho sự xa hoa và tầm nhìn cởi mở của hoàng đế. Bình được tráng men xanh lam phối vàng kim, trang trí hoa văn hoa sen và chanh dây – một họa tiết hiếm gặp trong dòng gốm cung đình. Theo các chuyên gia, sự xuất hiện của họa tiết này chịu ảnh hưởng rõ rệt từ phong cách Baroque châu Âu, thể hiện việc Càn Long sẵn sàng tiếp nhận yếu tố nghệ thuật phương Tây.
Dù gốm men là loại hình khó bảo quản, lớp men của bình vẫn giữ được độ tươi sáng và bóng mịn sau hàng trăm năm, phản ánh kỹ thuật nung tinh vi của Đường Anh – quan phụ trách sản xuất gốm sứ thời bấy giờ. Nhà vua từng ban chỉ thị cho Đường Anh tìm ra phương pháp tạo ra đồ gốm “đẹp hơn cả ngọc”, khiến dòng gốm thời Càn Long trở thành chuẩn mực xa hoa bậc nhất trong lịch sử Trung Hoa.
Về màu sắc, màu lam không phải tông màu chính của gốm cung đình, nhưng lại được ưa chuộng vì biểu trưng cho bầu trời trong sau mưa tuyết, mang ý nghĩa về sự thanh khiết và thịnh trị. Từ thời Minh đến Thanh, men lam dần trở thành màu sắc biểu trưng trong các vật phẩm cúng tế, gọi là “tế lam”. Chính Càn Long cũng thường mặc lễ phục màu lam thêu rồng vàng khi tế trời tại Thiên Đàn, thể hiện uy quyền tuyệt đối của thiên tử.
Hành trình lưu lạc gắn liền với số phận vua Phổ Nghi
Giá trị lịch sử của chiếc bình càng được nâng cao bởi hành trình lưu lạc đầy thăng trầm của nó.
Sau khi triều Thanh suy yếu và vua Phổ Nghi (1906–1967) buộc phải thoái vị vào năm 1912, ông vẫn được phép ở lại Tử Cấm Thành. Tuy nhiên, đến năm 1922, do tài chính cạn kiệt, Phổ Nghi đã phải mang nhiều cổ vật hoàng gia, trong đó có chiếc bình gốm này, đi thế chấp cho Ngân hàng Diêm nghiệp Bắc Kinh để trang trải cuộc sống. Hành động thế chấp này biến chiếc bình từ một vật phẩm ngự dụng sang một chứng cứ vật chất về sự tàn lụi của triều đại phong kiến cuối cùng tại Trung Quốc.
Sau đó, cổ vật được chính trị gia Thượng Hải Mục Tương Dao (1874–1937) mua lại. Ông không chỉ là giám đốc Sở Cảnh sát Thượng Hải mà còn là một doanh nhân tiên phong và nhà hoạt động từ thiện nổi tiếng.
Chiếc bình đã trải qua nhiều biến động khác, bao gồm việc từng bị giao cho Hội quản lý văn hóa Thượng Hải trong giai đoạn Cách mạng Văn hóa, trước khi được trao trả lại cho con cháu của Mục Tương Dao.
Tính đến nay, chiếc bình gốm men xanh lam thời Càn Long này là một trong số rất ít cổ vật cùng loại còn tồn tại nguyên vẹn và được bảo quản ở tình trạng gần như hoàn hảo. Các chuyên gia nhận định rằng, giá trị của tác phẩm không chỉ dừng lại ở kỹ thuật chế tác đỉnh cao, mà còn nằm ở hành trình lịch sử độc nhất vô nhị của nó – từ cung điện hoàng gia, qua tay vị hoàng đế cuối cùng, đến các chính trị gia và nhà sưu tầm.
