0
0
Quy định bãi bỏ thuế khoán buộc mỗi hộ kinh doanh chủ động chuyển đổi sang phương pháp tự kê khai. Lộ trình áp dụng hóa đơn điện tử, quản lý dòng tiền minh bạch và các điều kiện pháp lý cần thiết đối với hộ kinh doanh từ năm 2026.
Hệ thống quản lý thuế đối với khu vực kinh tế hộ gia đình tại Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng khi các quy định pháp lý mới chính thức xác lập lộ trình xóa bỏ hình thức thuế khoán. Theo những điều chỉnh tại Nghị quyết của Quốc hội và các văn bản hướng dẫn thực thi từ cơ quan thuế, kể từ ngày 01/01/2026, phương pháp tính thuế khoán dựa trên mức ấn định doanh thu định kỳ sẽ không còn tồn tại.
Thay vào đó, toàn bộ hộ kinh doanh sẽ phải chuyển dịch sang phương pháp tự kê khai, nộp thuế dựa trên doanh thu và chi phí thực tế. Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là điều chỉnh phương thức thu nộp, mà còn là một cuộc cải cách toàn diện yêu cầu sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng kỹ thuật, kỹ năng quản trị và tính minh bạch trong dòng tiền của hàng triệu hộ kinh doanh trên cả nước.
Theo dữ liệu từ ngành thuế, một trong những thay đổi trọng yếu nhất là việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu chịu thuế. Nhằm phù hợp với biến động của chỉ số giá tiêu dùng và tình hình kinh tế hiện tại, mức doanh thu không chịu thuế dự kiến sẽ được nâng lên từ 100 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm. Điều này đồng nghĩa với việc các đối tượng có doanh thu dưới ngưỡng này sẽ được miễn thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân, giúp giảm bớt gánh nặng hành chính cho nhóm kinh doanh nhỏ lẻ.
Tuy nhiên, đối với những hộ kinh doanh có quy mô lớn, đặc biệt là các đơn vị có doanh thu từ 1 tỷ đồng trở lên hoặc hoạt động trong các lĩnh vực có tính đặc thù, yêu cầu về hóa đơn điện tử và sổ sách kế toán sẽ trở thành điều kiện bắt buộc từ giữa năm 2025. Việc áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền là công cụ then chốt để cơ quan quản lý giám sát doanh thu thực tế, ngăn chặn tình trạng thất thu thuế qua việc khai thấp doanh số so với thực tế phát sinh.
Yêu cầu về hóa đơn điện tử và quản lý dòng tiền đối với hộ kinh doanh
Để thích ứng với quy định mới, các hộ kinh doanh cần thực hiện quy trình rà soát và chuẩn bị các nền tảng hạ tầng cần thiết ngay trong giai đoạn hiện nay. Một trong những yêu cầu bắt buộc là việc đăng ký và sử dụng tài khoản ngân hàng riêng phục vụ cho hoạt động kinh doanh. Thay vì sử dụng chung tài khoản cá nhân cho chi tiêu gia đình và hoạt động bán hàng, việc tách bạch dòng tiền giúp cơ quan thuế dễ dàng kiểm soát qua hệ thống đối soát tự động.
Đồng thời, các chủ hộ kinh doanh phải tiến hành kiểm kê lại toàn bộ danh mục hàng hóa đang lưu kho. Khi chuyển sang phương pháp kê khai, mọi hàng hóa xuất bán đều phải có hóa đơn, chứng từ đầu vào hợp lệ để được khấu trừ chi phí. Những hàng hóa tồn kho không rõ nguồn gốc hoặc thiếu chứng từ từ giai đoạn cũ cần được xử lý và khai báo trước thời điểm chính thức chuyển đổi để tránh các rủi ro pháp lý về hàng hóa nhập lậu hoặc gian lận thương mại.
Sự phức tạp trong việc quản lý thuế còn phát sinh đối với những mô hình có nhiều điểm bán hàng đặt tại các tỉnh, thành phố khác nhau. Theo hướng dẫn từ cơ quan thuế, mỗi hộ kinh doanh có nhiều địa điểm bán hàng cần xác định rõ đơn vị chủ thể để thực hiện kê khai tập trung hoặc kê khai tại chỗ tùy theo quy mô và cấu trúc tổ chức.
Hiện nay, các ứng dụng như eTax Mobile đang được đẩy mạnh triển khai để chủ hộ kinh doanh có thể tự theo dõi nghĩa vụ thuế, tra cứu thông báo và thực hiện nộp thuế điện tử ngay trên thiết bị di động. Việc chuyển đổi từ hồ sơ giấy sang dữ liệu số không chỉ giúp giảm thời gian đi lại mà còn giúp cơ quan quản lý xây dựng được cơ sở dữ liệu dùng chung, phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra dựa trên đánh giá rủi ro.
Bên cạnh khía cạnh kỹ thuật, việc bãi bỏ thuế khoán cũng đặt ra bài toán về năng lực kế toán. Thay vì chỉ nộp một khoản tiền cố định hàng tháng như trước, mỗi hộ kinh doanh giờ đây phải thực hiện lưu trữ chứng từ, ghi chép sổ sách theo chế độ kế toán đơn giản.
Các khoản chi phí như thuê mặt bằng, nhân công, điện nước và nhập hàng phải được tập hợp đầy đủ để làm căn cứ tính thuế thu nhập. Trong trường hợp không cung cấp được đầy đủ hóa đơn đầu vào nhưng có doanh thu phát sinh trên hệ thống hóa đơn điện tử, cơ quan thuế có quyền ấn định tỷ lệ thuế dựa trên biểu thuế suất đối với từng ngành nghề cụ thể. Điều này buộc phía hộ kinh doanh phải thay đổi thói quen giao dịch, ưu tiên lựa chọn các nhà cung cấp có khả năng xuất hóa đơn để tối ưu hóa chi phí thuế hợp lệ.
Tính đến thời điểm cuối năm 2025, công tác tuyên truyền và hỗ trợ cài đặt các phần mềm kê khai đang được các cục thuế địa phương triển khai đồng bộ. Các dữ liệu về mã số thuế, số căn cước công dân và số điện thoại liên lạc của từng hộ kinh doanh đang được chuẩn hóa để đảm bảo mỗi thực thể có một danh tính số duy nhất trên hệ thống quản lý quốc gia. Lộ trình này được kỳ vọng sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh bình đẳng, nơi nghĩa vụ thuế được thực hiện dựa trên kết quả kinh doanh thực tế thay vì các mức ấn định cảm tính.
