Bức tranh thị trường chứng khoán trong thời kỳ bơm tiền

Chứng khoán bùng nổ mạnh mẽ được cho là ảnh hưởng trong giai đoạn bơm tiền, cả về kênh tiền tệ cũng như tài khoá.

Con số gợi chính sách bơm tiền

Tính đến phiên 24/7, NHNN đang ở trạng thái bơm ròng 187.282,3 tỷ đồng cho hệ thống ngân hàng – mức cao nhất kể từ cuối tháng 1/2017. Còn về chính sách tài khoá, tổng kế hoạch giao năm 2025 lên tới 969 nghìn tỷ VND. Giải ngân đầu tư công 6T đạt 268 nghìn tỷ VND (+42.5% YoY, đạt 29.6% kế hoạch-theo số liệu của Bộ Tài chính), cao hơn so kết quả cùng kỳ 6T 2024

Vậy bơm tiền là gì? Bơm tiền (monetary easing) là các biện pháp mà ngân hàng trung ương sử dụng để tăng thanh khoản trong nền kinh tế, bao gồm: Hạ lãi suất điều hành, Mua tài sản (QE – Quantitative Easing): thường là trái phiếu chính phủ hoặc trái phiếu doanh nghiệp, Bơm tiền qua các công cụ thị trường mở, tái cấp vốn, hỗ trợ thanh khoản cho ngân hàng

Diễn biến thường thấy trên thị trường chứng khoán khi có bơm tiền

Giai đoạn 1: Kỳ vọng – Thị trường bật tăng sớm

Chứng khoán thường tăng trước khi chính sách bơm tiền chính thức triển khai, khi có tín hiệu như: lạm phát hạ nhiệt, tăng trưởng suy yếu, các quan chức phát biểu “xoay trục chính sách”.

Cổ phiếu tăng mạnh, đặc biệt là nhóm đầu cơ, công nghệ, bất động sản, tài chính – do kỳ vọng chi phí vốn rẻ hơn và dòng tiền sẽ quay trở lại thị trường.

Thị trường thường dẫn trước chính sách khoảng 3–6 tháng.

Giai đoạn 2: Thị trường tăng mạnh khi bơm tiền bắt đầu

Khi các ngân hàng trung ương bắt đầu giảm lãi suất / triển khai QE, thị trường chứng khoán thường tăng mạnh do: Thanh khoản dồi dào, dòng tiền rẻ, tâm lý “Fear of Missing Out” (FOMO); Kỳ vọng lợi nhuận doanh nghiệp sẽ cải thiện sau độ trễ 6–12 tháng

Ví dụ: Năm 2020, khi Fed hạ lãi suất về 0% và bơm hơn 4.000 tỷ USD QE, chỉ số S&P 500 tăng hơn 100% trong vòng 18 tháng.

Giai đoạn 3: Rủi ro bong bóng hoặc phân hóa. Nếu bơm tiền kéo dài quá lâu, thị trường sẽ: Tăng mạnh vượt xa nền tảng cơ bản, Xuất hiện các “bong bóng tài sản” – cổ phiếu tăng phi lý, Phân hóa mạnh: cổ phiếu vốn hóa lớn, hưởng lợi từ dòng tiền được định giá cao; cổ phiếu yếu kém bị bỏ rơi

Giai đoạn 4: Ngân hàng trung ương cảnh báo & thị trường điều chỉnh, Khi lạm phát có dấu hiệu tăng trở lại hoặc nền kinh tế phục hồi, ngân hàng trung ương sẽ: Cảnh báo kết thúc QE, chuẩn bị tăng lãi suất dẫn đến thị trường điều chỉnh sớm, thường gọi là “Taper tantrum”. Thanh khoản bắt đầu rút bớt, nhà đầu tư chuyển sang tài sản an toàn

Độ trễ của dòng tiền với nền kinh tế thực và lợi nhuận doanh nghiệp: Bơm tiền sẽ giúp thị trường tài chính phục hồi rất nhanh (0–3 tháng) nhưng tác động đến kinh tế thực và lợi nhuận doanh nghiệp thường có độ trễ 6–12 tháng

Do đó, giai đoạn đầu của bơm tiền là cơ hội lớn nhất để đầu tư cổ phiếu, còn giai đoạn sau cần chọn lọc kỹ và đề phòng điều chỉnh.

 Chu kỳ bơm tiền – Chứng khoán phản ứng ra sao?

Nhìn lại các chu kỳ bơm tiền gần đây

Chu kỳ bơm tiền 2008–2012: Khủng hoảng tài chính toàn cầu & QE1–QE3

Bối cảnh:

• Khủng hoảng tài chính 2008 khiến hệ thống ngân hàng Mỹ và toàn cầu gần như sụp đổ.
• Fed cắt lãi suất từ 5,25% xuống 0–0,25%, triển khai gói QE1 (2008), QE2 (2010) và QE3 (2012) để bơm tiền mua trái phiếu.

Thị trường chứng khoán phản ứng:

• Tháng 3/2009, khi QE1 bắt đầu có hiệu lực, S&P 500 lập đáy ở ~666 điểm, sau đó tăng gấp 2 lần trong 2 năm.
• Mỗi lần Fed tung QE mới, thị trường lại có một đợt tăng mạnh, dù xen kẽ là các điều chỉnh ngắn hạn.
• Tính từ đáy 2009 đến hết QE3 (2014): S&P 500 tăng ~180%, chỉ số Dow Jones tăng gần 130%.

Đặc điểm:

• Tăng trưởng kéo dài, nhưng hồi phục chậm về mặt kinh tế thực.
• Thị trường tài chính phục hồi trước nền kinh tế gần 1 năm.

Chu kỳ bơm tiền 2020–2022: Đại dịch COVID-19 & QE khổng lồ

Bối cảnh:

• COVID-19 bùng phát, toàn cầu phong tỏa, chuỗi cung ứng đứt gãy.
• Fed hạ lãi suất về 0%, triển khai QE không giới hạn (mua 120 tỷ USD/tháng).
• Chính phủ Mỹ bơm thêm khoảng 6.000 tỷ USD kích thích tài khóa, tạo ra lượng tiền kỷ lục.

Thị trường chứng khoán phản ứng:

• Tháng 3/2020, S&P 500 giảm 35% trong 1 tháng, nhưng sau đó bật tăng mạnh mẽ.
• Từ đáy tháng 3/2020 đến đỉnh cuối 2021:
  • S&P 500 tăng 114%
  • NASDAQ tăng 140%
  • VN-Index tăng từ 660 lên hơn 1.500 điểm (gần +130%)

Đặc điểm:

• Tăng rất nhanh, rất mạnh – mọi loại tài sản đều tăng (cổ phiếu, crypto, hàng hóa…).
• Nhiều cổ phiếu tăng gấp 3–5 lần chỉ trong 1 năm.
• Nhưng sau khi Fed cảnh báo thắt chặt (cuối 2021), thị trường bắt đầu điều chỉnh mạnh trong 2022.

Chu kỳ 2023–2025: Hậu lạm phát – kỳ vọng xoay trục chính sách

Bối cảnh:

• Sau đợt bơm tiền 2020, lạm phát toàn cầu tăng vọt, Fed và ECB buộc phải siết tiền rất nhanh (2022–2023):
  • Fed tăng lãi suất từ 0% lên 5,5% chỉ trong 16 tháng – nhanh nhất lịch sử.
• Từ giữa 2023: lạm phát hạ nhiệt, tăng trưởng suy yếu, thị trường bắt đầu kỳ vọng Fed sẽ xoay trục trong 2024–2025.

Thị trường chứng khoán phản ứng:

• Cuối 2023 – đầu 2024, chỉ số chứng khoán toàn cầu phục hồi mạnh:
  • S&P 500 lập đỉnh lịch sử mới (trên 5.600 điểm vào tháng 7/2024)
  • VN-Index hồi phục từ đáy 1.000 điểm cuối 2022 lên >1.300 giữa 2024 và vượt 1.500 điểm vào giữa 2025.
• Nhóm cổ phiếu nhạy cảm với lãi suất như bất động sản, chứng khoán, ngân hàng tăng mạnh.

Đặc điểm:

• Là chu kỳ “kỳ vọng xoay trục” – thị trường tăng chủ yếu nhờ dự báo tương lai sẽ nới lỏng, chứ chưa có hành động cụ thể.
• Dòng tiền nội chiếm ưu thế (như ở Việt Nam), trong khi dòng vốn ngoại còn chờ tín hiệu rõ ràng hơn từ Fed.