0
0
Báo cáo mới nhất từ Bộ Xây dựng cho thấy biến động mạnh của thị trường xăng dầu đang tạo ra phản ứng dây chuyền lên giá vật liệu, khiến dự toán các công trình giao thông trọng điểm có nguy cơ đội vốn thêm hàng chục nghìn tỷ đồng.
Thị trường xây dựng trong nước đang đối mặt với một đợt biến động chi phí lớn nhất kể từ đầu năm 2026. Sau một giai đoạn duy trì được sự ổn định tương đối vào năm 2025, biểu đồ giá nhiên liệu đã bất ngờ chuyển sang trạng thái “nhảy vọt” kể từ tháng 3 năm nay.
Sự gia tăng đột ngột của mặt hàng dầu diesel không chỉ gây khó khăn cho các đơn vị vận tải mà còn trực tiếp tác động đến cấu trúc giá thành sản xuất của ngành công nghiệp vật liệu. Theo đánh giá từ cơ quan quản lý, nếu tình trạng này tiếp tục leo thang, ngân sách nhà nước và tiến độ của các dự án hạ tầng chiến lược sẽ phải chịu những áp lực vô cùng nặng nề.
Hệ lụy dây chuyền từ đà tăng giá nhiên liệu và vật tư đầu vào
Dẫn chứng từ số liệu giám sát của Bộ Xây dựng, tính đến thời điểm cuối tháng 3/2026, thị trường đã ghi nhận những đợt điều chỉnh giá bán mạnh mẽ của hầu hết các mặt hàng thiết yếu. Việc giá xăng dầu đi lên đã tạo ra một “áp lực kép” gồm giá thành sản xuất trực tiếp và chi phí logistics.
Cụ thể, nhựa đường là mặt hàng ghi nhận mức biến động gây sốc nhất với tỷ lệ tăng trưởng xấp xỉ 32%. Đây là thành phần cực kỳ quan trọng trong thi công mặt đường cao tốc, khiến các nhà thầu giao thông rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan khi đơn giá hợp đồng chưa kịp điều chỉnh theo thực tế.
Không dừng lại ở nhựa đường, các nhóm vật liệu cơ bản khác cũng đồng loạt thiết lập mặt bằng giá mới. Nhóm vật liệu khai thác trực tiếp như cát, đá và gạch xây ghi nhận mức tăng dao động từ 13,5% đến 23,3% tùy khu vực. Sự khan hiếm nguồn cung cục bộ kết hợp với chi phí vận chuyển tăng cao đã đẩy giá các loại vật liệu này lên mức báo động.
Bên cạnh đó, ngành sản xuất xi măng cũng thông báo mức tăng hơn 7%, trong khi gạch lát tăng gần 5% và thép xây dựng tăng hơn 2%. Những con số này cho thấy một xu hướng tăng giá toàn diện trên diện rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận của nhà thầu và khả năng giải ngân vốn đầu tư công.
Dưới góc độ kỹ thuật, dự toán xây dựng của các công trình hiện nay đã tăng từ 1,91% đến hơn 8% so với thời điểm tháng 2/2026. Trong cơ cấu các loại hình xây dựng, công trình giao thông là lĩnh vực chịu tổn thương nặng nề nhất với mức tăng dự toán lên tới 8,09%. Tiếp theo là các dự án thuộc lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn với mức tăng khoảng 4,55%.
Ngược lại, các công trình công nghiệp và dân dụng có mức độ thâm dụng máy móc và vận chuyển ít hơn nên chịu ảnh hưởng thấp hơn, lần lượt ở mức 1,91% và 2,02%. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu kịch bản giá nhiên liệu tăng gấp đôi so với đầu năm xảy ra, dự toán xây dựng cho các tuyến cao tốc có thể bị đẩy lên thêm 16%, tạo ra một lỗ hổng tài chính khổng lồ cho các dự án đang triển khai.
Thử thách giải ngân đối với danh mục 44 dự án trọng điểm quốc gia
Bối cảnh thực tế cho thấy, áp lực tài chính không chỉ dừng lại ở các dự toán trên giấy mà đang đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của ngân sách nhà nước. Hiện nay, Ban chỉ đạo các công trình trọng điểm đang trực tiếp theo dõi 44 dự án lớn, bao gồm cả các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).
Tổng quy mô đầu tư của danh mục này đạt khoảng 569.000 tỷ đồng, trong đó chi phí dành riêng cho phần xây dựng chiếm khoảng 413.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, giá trị khối lượng công việc còn lại chưa thi công vẫn còn ở mức rất lớn, khoảng 267.000 tỷ đồng. Điều này đồng nghĩa với việc phần lớn các hạng mục quan trọng nhất sẽ phải đối mặt trực tiếp với cơn bão giá vật liệu hiện tại.
Nếu đặt trong kịch bản cực đoan khi giá dầu tăng 100%, chi phí xây dựng tại các dự án giao thông trọng điểm ước tính sẽ phải bổ sung thêm khoảng 42.300 tỷ đồng. Đây là con số có khả năng làm đảo lộn các kế hoạch phân bổ vốn trung hạn và gây khó khăn cho việc cân đối ngân sách của Chính phủ.
Trước tình hình này, Bộ Xây dựng đã có những kiến nghị khẩn cấp gửi các cấp có thẩm quyền và địa phương nhằm chủ động phương án ứng phó. Nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu hiện nay là phải bảo đảm nguồn lực để hoàn thành đúng hạn các trục hạ tầng xương sống, không để tình trạng thiếu hụt vốn do trượt giá làm đình trệ công trường.
Tại các địa phương, cơ quan quản lý yêu cầu phải có sự giám sát chặt chẽ đối với các đơn vị cung ứng vật tư và kinh doanh xăng dầu. Việc kiểm soát sản lượng khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường như đất đắp, cát, đá phải được thực hiện nghiêm ngặt để loại bỏ tình trạng đầu cơ, găm hàng nhằm đẩy giá trục lợi. Đồng thời, công tác công bố giá vật liệu hàng tháng, hàng quý của các Sở Xây dựng cần đảm bảo tính cập nhật, phản ánh chính xác thực tế thị trường để làm cơ sở cho việc điều chỉnh giá hợp đồng.
Đối với các chủ đầu tư và ban quản lý dự án, việc rà soát lại toàn bộ hệ thống hợp đồng xây dựng, đặc biệt là các hợp đồng trọn gói và đơn giá cố định, trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Các đơn vị này được giao trọng trách đánh giá kỹ lưỡng các yếu tố rủi ro, phối hợp cùng nhà thầu để tìm ra phương án tháo gỡ khó khăn về dòng tiền.
Việc sử dụng chi phí dự phòng trong tổng mức đầu tư cần được tính toán khoa học và tiết kiệm, nhằm bù đắp kịp thời cho những biến động ngoài tầm kiểm soát của doanh nghiệp thi công. Chỉ khi có sự đồng bộ trong quản lý từ khâu thẩm định dự toán đến kiểm soát thị trường, ngành xây dựng mới có thể vượt qua giai đoạn biến động này mà không làm ảnh hưởng đến chiến lược phát triển hạ tầng quốc gia.
