0
0
Dưới sự chỉ đạo xuyên suốt của Đảng và Chính phủ, Việt Nam đã thiết lập một chiến lược bình ổn thị trường giá xăng dầu đa tầng, kết hợp linh hoạt giữa công cụ tài khóa và cơ chế điều hành năng động.
Việc lần đầu tiên tạm ứng ngân sách 8.000 tỷ đồng cho Quỹ Bình ổn giá cùng hàng loạt chính sách thuế về 0% đã tạo ra lá chắn hiệu quả, giúp giá nhiên liệu trong nước hạ nhiệt nhanh chóng và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong bối cảnh thị trường quốc tế biến động.
Chiến lược bình ổn đa tầng và bước đi quyết liệt từ cơ chế điều hành
Ngay từ những ngày đầu quý I/2026, khi thị trường năng lượng thế giới bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu khủng hoảng do xung đột địa chính trị, hệ thống chính trị Việt Nam đã kích hoạt trạng thái ứng phó ở mức cao nhất. Tầm nhìn chiến lược này được định hình rõ nét thông qua Nghị quyết 70-NQ/TW do Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành, khẳng định nguyên tắc năng lượng phải luôn đi trước một bước để làm nền tảng cho sự phát triển.
Tiếp nối tinh thần đó, Kết luận 14-KL/TW của Bộ Chính trị vào cuối tháng 3/2026 đã trở thành kim chỉ nam để các cơ quan quản lý nhà nước triển khai các giải pháp tình huống khẩn cấp, kiên quyết không để xảy ra tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng xăng dầu vốn được coi là huyết mạch của nền kinh tế.
Sự linh hoạt trong điều hành của Chính phủ được thể hiện qua việc liên tục ban hành các Nghị quyết 36/NQ-CP và 55/NQ-CP nhằm tháo gỡ nút thắt cho các doanh nghiệp đầu mối. Thay vì cơ chế cứng nhắc, Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đã được trao quyền chủ động hơn trong việc mua bán và nhập khẩu dầu thô. Đặc biệt, việc thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng theo Quyết định 385/QĐ-TTg đã tạo ra một cơ chế phối hợp liên ngành chưa từng có, giúp các quyết định từ Bộ Công Thương, Bộ Tài chính đến các nhà máy lọc dầu như Nghi Sơn, Bình Sơn được thực thi đồng bộ và nhanh chóng.
Bám sát các chỉ đạo này, Bộ Công Thương đã cụ thể hóa bằng những công cụ điều hành trực tiếp. Quyền Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng đã liên tục phát đi các chỉ thị yêu cầu lực lượng quản lý thị trường trực chiến 24/7, đồng thời làm việc trực tiếp với các đơn vị sản xuất để duy trì công suất vận hành ở mức cao nhất. Việc áp dụng cơ chế điều chỉnh giá ngay khi biến động vượt ngưỡng 7% hoặc 15% mà không cần chờ hết chu kỳ 7 ngày như trước đây đã giúp thị trường trong nước phản ứng tức thời với giá thế giới, triệt tiêu động cơ đầu cơ hoặc găm hàng của các đơn vị phân phối nhỏ lẻ.
Sức mạnh từ đòn bẩy tài chính và hiệu quả của mô hình cân bằng tương đối
Điểm nhấn mang tính lịch sử trong đợt bình ổn lần này chính là việc kích hoạt Quỹ Bình ổn giá xăng dầu với một quy mô và phương thức hoàn toàn mới. Trong vòng vỏn vẹn một tháng, liên bộ Công Thương Tài chính đã thực hiện 9 lần chi quỹ với tổng số tiền lên tới 5.300 tỷ đồng. Đáng chú ý nhất là Quyết định 483/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ cho phép tạm ứng 8.000 tỷ đồng từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025 để tiếp sức cho Quỹ Bình ổn. Đây là bước đi đột phá, thể hiện sự cam kết mạnh mẽ của Nhà nước trong việc chia sẻ khó khăn với người dân và doanh nghiệp, giúp giá nhiên liệu không bị nhảy múa theo biểu đồ dựng đứng của thị trường quốc tế.
Song song với Quỹ Bình ổn, các công cụ tài khóa cũng được sử dụng đến mức tối đa. Từ ngày 9/3/2026, thuế nhập khẩu đối với mặt hàng xăng dầu đã được đưa về mức 0%. Kế đó, các loại thuế bảo vệ môi trường và thuế tiêu thụ đặc biệt vốn đang ở mức 8% đến 10% cũng đồng loạt được bãi bỏ trong giai đoạn cao điểm.
Sự kết hợp này đã tạo ra một cú sốc ngược tích cực khi chỉ sau vài ngày áp dụng, giá xăng E5RON92 đã giảm mạnh xuống còn 23.326 đồng/lít vào ngày 26/3, thấp hơn đỉnh điểm trước đó tới 6.788 đồng mỗi lít. Theo tính toán của cơ quan chức năng, nếu không có sự can thiệp quyết liệt này, giá xăng trong nước có thể đã chạm ngưỡng 33.700 đồng/lít đối với RON95-III và gần 39.000 đồng/lít đối với dầu hỏa, gây áp lực cực lớn lên chỉ số giá tiêu dùng.
Hiệu quả của mô hình điều hành tại Việt Nam càng trở nên rõ nét khi đặt trong tương quan so sánh với các quốc gia trong khu vực. Theo dữ liệu từ seasia.stats, trong khi nhiều quốc gia lân cận phải đối mặt với mức tăng giá từ 50% đến 80%, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm có mức biến động trung bình thấp.
Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long và Tiến sỹ Lê Quốc Phương đều thống nhất cho rằng việc duy trì được một mô hình cân bằng tương đối là bài học kinh nghiệm quý giá cho công tác điều hành năng lượng trong tương lai. Sự chủ động trong việc xây dựng kịch bản ứng phó và nâng cao năng lực dự trữ quốc gia chính là chìa khóa để Việt Nam tiếp tục giữ vững an ninh năng lượng trước những biến động khó lường của kinh tế toàn cầu.
