0
0
Cà phê Robusta chất lượng cao trỗi dậy do biến đổi khí hậu buộc Brazil chuyển hướng sản xuất. Việt Nam, nước dẫn đầu, đối diện làn sóng Robusta đặc sản mới từ đối thủ cạnh tranh này.
Biến đổi khí hậu đang tạo ra những biến động đáng kể trong ngành nông nghiệp toàn cầu, buộc các quốc gia sản xuất phải điều chỉnh chiến lược. Thị trường cà phê, đặc biệt là phân khúc hạt Robusta, đang chứng kiến một sự trỗi dậy mạnh mẽ về chất lượng và vị thế thương mại. Hiện tượng này không chỉ là phản ứng trước điều kiện thời tiết bất lợi mà còn là sự tái định vị của Robusta trong phân khúc cao cấp, từng là sân chơi độc quyền của arabica.
Trong cơ cấu sản xuất cà phê toàn cầu, Việt Nam hiện giữ vị trí dẫn đầu tuyệt đối về sản lượng Robusta, đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp nguồn cung cho thị trường thế giới. Tuy nhiên, xu hướng dịch chuyển sản xuất từ một cường quốc cà phê khác đang báo hiệu một giai đoạn cạnh tranh mới trong lĩnh vực Robusta.
Biến đổi khí hậu thúc đẩy Brazil tái định vị cà phê Robusta
Brazil là nhà sản xuất cà phê lớn nhất thế giới, đồng thời là quốc gia đứng đầu về sản lượng cà phê arabica. Trong nhiều thập kỷ, arabica đã là tâm điểm của ngành cà phê Brazil, nhưng sự thay đổi của khí hậu đang đe dọa nghiêm trọng vị thế này.
Các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng điều kiện thời tiết khắc nghiệt, với sự gia tăng nhiệt độ và tình trạng hạn hán kéo dài, đang làm giảm khả năng sinh trưởng của cây arabica. Một nghiên cứu năm 2022 cảnh báo rằng hơn 75% diện tích đất tối ưu để trồng arabica tại Brazil có thể trở nên không phù hợp vào năm 2050.
Trước mối đe dọa sinh tồn này, Brazil đang dịch chuyển chiến lược sản xuất, tập trung mạnh mẽ vào việc phát triển Robusta chất lượng cao. Robusta vốn có khả năng chống chịu tốt hơn với khí hậu nóng và khô hơn, trở thành giải pháp thích ứng tự nhiên. Sự chuyển dịch không chỉ dừng lại ở việc thay đổi giống cây trồng, mà còn là một khoản đầu tư lớn vào quy trình sau thu hoạch nhằm nâng cao chất lượng hạt Robusta.
Tại bang Espírito Santo, vùng sản xuất Robusta lớn thứ hai thế giới, các hợp tác xã và nông dân đang áp dụng các kỹ thuật chế biến tiên tiến, vốn chỉ phổ biến với arabica, như máy sấy tiêu chuẩn hóa và quy trình phân loại nghiêm ngặt để thay thế các phương pháp cũ kém kiểm soát.
Chính quyền bang đã đặt ra một mục tiêu đầy tham vọng: sản xuất 1,5 triệu bao (loại 60 kg/bao) Robusta đặc sản mỗi năm vào năm 2032. Sự gia tăng sản lượng có định hướng chất lượng này cho thấy Brazil, một quốc gia thuộc BRICS, đang nỗ lực tái định vị Robusta để đáp ứng nhu cầu của cả thị trường nội địa và quốc tế.
Việc Robusta chất lượng cao ngày càng được công nhận, kết hợp với lợi thế năng suất tốt hơn arabica, đã khiến nhiều nông dân chuyên trồng arabica chuyển sang thử nghiệm Robusta. Xu hướng này, theo nhận định từ các quan chức phát triển nông thôn, đang diễn ra theo hướng “một chiều,” phản ánh tính kinh tế và tính bền vững của Robusta trong điều kiện khí hậu mới.
Vị thế cạnh tranh của Việt Nam trước tham vọng mới của Brazil
Sự trỗi dậy của Robusta được củng cố bởi sự thay đổi trong tiêu chuẩn đánh giá chất lượng và nhu cầu thị trường. Hiệp hội Cà phê Đặc sản (SCA) đã điều chỉnh các tiêu chí, cho phép Robusta được xếp loại trong hệ thống cà phê đặc sản. SCA cũng ghi nhận nhu cầu tăng cao đối với Robusta chất lượng, đặc biệt tại khu vực Đông Nam Á và các thị trường tiêu dùng truyền thống như châu Âu và Mỹ.
Trong bối cảnh toàn cầu, khi giá cà phê thế giới liên tục duy trì ở mức cao và mức tiêu thụ đạt kỷ lục, Robusta chất lượng cao cung cấp một giải pháp hiệu quả về chi phí cho các nhà rang xay. Việc sử dụng Robusta đặc sản để pha trộn với arabica, hoặc thậm chí sử dụng Robusta 100% trong các sản phẩm cà phê cao cấp như espresso, giúp tối ưu hóa chi phí sản xuất mà vẫn đảm bảo được trải nghiệm vị giác. Ở Brazil, một số chuỗi cà phê đã bắt đầu dán nhãn sản phẩm là “0% arabica” như một sự khẳng định về chất lượng mới của Robusta.
Việt Nam, với tư cách là quốc gia dẫn đầu về Robusta, đã và đang có những thương hiệu đưa cà phê Robusta chất lượng cao tiếp cận thành công các thị trường khó tính. Tuy nhiên, sự dịch chuyển chiến lược và tham vọng sản xuất Robusta đặc sản của Brazil đặt ra một động lực cạnh tranh mới. Điều này sẽ khiến thị trường Robusta thế giới trở nên năng động hơn.
Dữ liệu giao dịch cho thấy sự tăng trưởng giá trị rõ ràng của Robusta. Tính từ năm 2021 đến tháng 10 năm nay, giá cà phê Robusta giao kỳ hạn đã tăng hơn 80% (lên khoảng 4.370 USD/tấn), trong khi arabica giao kỳ hạn tăng khoảng 60% (lên 3,7254 USD/pound). Riêng giá Robusta đặc sản của Brazil đã vượt mức 295 USD/bao (60 kg), cao gấp đôi mức giá trung bình của năm 2021. Những con số này cho thấy Robusta không chỉ còn là lựa chọn thay thế mà đã trở thành một mặt hàng có giá trị cao, được thị trường công nhận.
Sự đầu tư của Brazil vào Robusta chất lượng cao, cùng với vị thế sản xuất ổn định của Việt Nam, đang làm phong phú thêm thị trường cà phê thế giới. Sự cạnh tranh giữa hai nhà sản xuất Robusta hàng đầu này sẽ là yếu tố chính định hình nguồn cung và chất lượng trong những năm tới. Robusta chất lượng cao đang khẳng định mình là một phân khúc độc lập, không cố gắng mô phỏng arabica, mà được đánh giá dựa trên các đặc tính hương vị riêng biệt của mình, tạo ra những lựa chọn mới cho người tiêu dùng và nhà sản xuất toàn cầu.
