Những cổ phiếu trong có vẻ tốt lại chưa chắc đã tốt, trong khi những cổ phiếu mà nhiều người sợ không dám mua thì cuối cùng lại tăng mạnh.
Vì sao nhà đầu tư nên lựa chọn cổ phiếu giá trị thời điểm hiện nay?
Ông Nguyễn Việt Đức, Giám đốc Kinh doanh Số, Công ty Cổ phần Chứng khoán VPBank (VPBankS):
Trong tuần 7-11/4, thị trường đã có nhịp phục hồi rất mạnh, tăng 12% kể từ đáy, đó là nhịp phục hồi B. Với diễn biến sáng qua, khả năng chúng ta đã kết thúc nhịp phục hồi B, hoặc ít nhất đã trải qua nhịp đầu tiên.
Khi nhìn lại các đợt suy giảm mạnh của thị trường chứng khoán, một khi VN-Index đã giảm qua đường MA200 thì tất cả các đợt phục hồi đều bị kháng cự rất mạnh bởi đường MA200, từ vùng 1.260 đến 1.280 điểm. Thực tế, lực bán đã trở lại ở ngưỡng 1.242 điểm, khi VN-Index còn chưa chạm đến đường MA200.
Ngoài ra, khi chỉ số đã thủng qua MA200 thì thường sẽ phải kiểm nghiệm lại đáy. Do đó, tôi đã có khuyến nghị NĐT nên bán ra trong nhịp phục hồi vừa rồi. Theo kịch bản, NĐT có thể chờ những vùng hỗ trợ mạnh, chẳng hạn như 1.140 điểm, để có cơ hội mua mới nếu chưa có tỷ trọng tốt.
Thứ nhất, việc doanh nghiệp đưa ra kế hoạch kinh doanh và giữ cho đến hiện nay là hợp lý, bởi chưa biết thuế quan sẽ tác động như thế nào và vĩ mô quý I vẫn đang tốt. Có thể nói, bức tranh vĩ mô cho đến quý I vẫn tốt. Do đó, không có lý do gì để doanh nghiệp hạ kế hoạch kinh doanh ngay từ thời điểm này.
Tuy nhiên, việc các doanh nghiệp đưa ra tuyên bố không giảm kết quả kinh doanh vào lúc này, không đồng nghĩa sẽ không điều chỉnh trong 1- 2 quý tới. Nếu thị trường đi xuống, điều chỉnh, vĩ mô bất ổn hơn từ thuế quan ông Trump thì tới quý III, sẽ phản ánh vào doanh nghiệp. Thường quý III là mùa điều chỉnh kế hoạch kinh doanh.
Thứ hai, đa số các ông chủ doanh nghiệp chỉ đưa ra một kịch bản kinh doanh. Trong khi đó, các doanh nghiệp cần đưa ra kịch bản tốt, kịch bản xấu. NĐT cũng rất kỳ vọng vào việc doanh nghiệp đưa ra kịch bản xấu, lợi nhuận là bao nhiêu. Trong bối cảnh thị trường đi xuống, NĐT sẽ vin vào những kỳ vọng này của doanh nghiệp để mua vào.

Khi gặp thị trường như hiện nay, NĐT buộc phải mua cổ phiếu giá trị. Nếu mua cổ phiếu có động lực thì rất khó, chẳng hạn như VIC cũng cần chờ đến điều chỉnh. Ông Warren Buffett đã nói: “Khi thị trường đổ máu thì tôi sẽ mua vào, ngay cả khi đó là máu của chính tôi”.
Tuy vậy, tỷ phú Buffett lại không chia sẻ công thức cụ thể để mua vào cổ phiếu khi thị trường đổ máu. Trong khi đó, ông Joel Greenblatt đã hiện thực hóa phương pháp đầu tư của Warren Buffett. Nếu áp dụng theo công thức này, NĐT sẽ chiến thắng thị trường trong vòng 3 – 5 năm.
Bộ “Công thức diệu kỳ” (Magic formula) của ông Greenblatt rất đơn giản, đến mức nhiều NĐT không ngờ rằng công thức này có thể thành công đến vậy. Khi mang bộ công thức này đi thử nghiệm tại thị trường Mỹ, Ấn Độ, Thụy Điển và Phần Lan, thì đều thành công.
Với trường phái đầu tư này, ông Greenblatt sẽ đánh giá cổ phiếu dựa trên “earning yield” (lợi nhuận trước lãi và thuế (EBIT) của doanh nghiệp chia cho vốn hóa + nợ doanh nghiệp). Khi đầu tư chứng khoán, NĐT thường sử dụng chỉ số P/E. Nhưng P/E có một số vấn đề, chẳng hạn như không nói được doanh nghiệp đang vay nợ bao nhiêu và lợi nhuận lại trừ đi những khoản như khấu hao, thuế và lãi suất – những khoản mà doanh nghiệp có thể rút lại được.
Do đó, ông Greenblatt đưa ra chỉ số “earning yield” thay thế. Nếu “earning yield” đánh bại được chỉ số tiết kiệm thì cổ phiếu sẽ vượt qua bài kiểm tra đầu tiên.
Sau khi đánh giá là doanh nghiệp “rẻ” thông qua “earning yield”, ông Greenblatt tiếp tục đánh giá doanh nghiệp có tốt hay không thông qua tỷ số sinh lời trên vốn đầu tư (return on capital – lợi nhuận trước lãi và thuế (EBIT) chia cho tài sản cố định ròng + vốn lưu động ròng). Doanh nghiệp có tỷ lệ càng cao thì càng tốt.
Từ hai chỉ số này, ông Greenblatt đã đưa ra chỉ báo “Magic formula”. Trong 70 năm, chỉ số này đã mang lại hiệu suất trung bình 30%/năm trong khi S&P 500 chỉ đạt hiệu suất từ 10-13%, tỷ phú Warren Buffett chỉ đạt 18 – 19%.
Tuy nhiên, bộ chỉ số này không dùng cho doanh nghiệp BĐS và ngân hàng, chỉ dùng cho nhóm phi tài chính. Trên thực tế, trung bình trong năm 2013, khi dùng bộ công cụ này, tôi đã kiếm được tỷ suất sinh lời khoảng 30%.
Chứng minh tại thị trường Thụy Điển cho thấy chỉ số SIX của nước này chỉ gấp 3 lần sau 17 năm. Nhưng nếu đầu tư theo bộ “Magic formula” thì kết quả gấp 6 lần so với chỉ số SIX.
Ngoài ra, ông Greenblatt còn đưa ra cho NĐT hai lựa chọn: thích mã nào mua mã đó hoặc mua cả danh mục theo “Magic formula”. Kết quả là, người chiến thắng là những người mua cả danh mục.
Ông Greenblatt thấy rằng những cổ phiếu trong có vẻ tốt lại chưa chắc đã tốt, trong khi những cổ phiếu mà nhiều người sợ không dám mua thì cuối cùng lại tăng mạnh. Chính vì lẽ đó, đầu tư theo danh mục tốt hơn nhiều so với việc đầu tư từng cổ phiếu. Khi lựa chọn ra được 5 hay 10 mã tốt nhất, NĐT hãy mua vào những mã này, thay vì cố gắng đánh bại thị trường bằng việc chọn một cổ phiếu tốt hay chọn thời điểm tốt.