20
0
Cổ phiếu thưởng không tạo ra thu nhập thực: Đánh thuế là bất hợp lý
Hiệp hội Các Nhà đầu tư Tài chính Việt Nam (VAFI) mới đây đã gửi văn bản kiến nghị tới Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính, Văn phòng Chính phủ và Cục Thuế, góp ý cho Dự thảo sửa đổi, bổ sung Nghị định số 126/2020/NĐ-CP. Trong đó, VAFI bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ trước quy định đánh thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với cổ phiếu thưởng và đưa ra hàng loạt luận điểm để chứng minh tính bất hợp lý, thiếu thực tiễn của chính sách này.
Theo Dự thảo, các cá nhân nhận cổ phiếu thưởng từ công ty đại chúng sẽ phải lập tờ khai và nộp thuế TNCN ngay tại thời điểm nhận thưởng, đồng thời các công ty phát hành cũng phải lập danh sách cổ đông và nộp thuế thay cho họ. Tuy nhiên, VAFI cho rằng, bản chất cổ phiếu thưởng không hề tạo ra dòng tiền thực, không làm tăng giá trị thực tế cho nhà đầu tư và doanh nghiệp. Đây đơn thuần là hành động chia tách mệnh giá cổ phần, không mang lại thu nhập.
Để minh họa rõ hơn cho tính bất hợp lý này, VAFI đưa ra một ví dụ cụ thể:
Giả sử một nhà đầu tư đang nắm giữ 10.000 cổ phiếu của doanh nghiệp X với giá 30.000 đồng/cp. Doanh nghiệp X quyết định phát hành cổ phiếu thưởng tỷ lệ 1:1, tức nhà đầu tư sẽ nhận thêm 10.000 cổ phiếu thưởng. Tuy nhiên, sau ngày chốt quyền, giá cổ phiếu X trên thị trường có thể giảm xuống 15.000 đồng/cp (do pha loãng), nhà đầu tư không có thêm giá trị gì – tổng giá trị cổ phiếu vẫn là 300 triệu đồng.
Nếu theo quy định mới, nhà đầu tư sẽ bị tính thuế TNCN 5% trên phần cổ phiếu thưởng, tương đương:
10.000 cổ phiếu x 10.000 đồng/cp x 5% = 5 triệu đồng tiền thuế.
Điều nghịch lý là nhà đầu tư không hề nhận được đồng tiền nào, thậm chí nếu giá cổ phiếu tiếp tục giảm về 12.000 đồng/cp, nhà đầu tư còn bị lỗ trên thị trường, nhưng vẫn phải nộp thuế trên một khoản “thu nhập giả định” chưa bao giờ tồn tại.\
Gánh nặng hành chính, nguy cơ rút vốn và đề xuất cải cách từ VAFI
VAFI nhấn mạnh rằng việc đánh thuế TNCN với cổ phiếu thưởng không chỉ bất hợp lý về bản chất tài chính mà còn gây ra hệ lụy nghiêm trọng về hành chính và thị trường. Hàng triệu nhà đầu tư sẽ bị buộc phải lập tờ khai thuế chỉ vì nhận thêm vài trăm đến vài nghìn cổ phiếu thưởng – trong khi giá trị thực chưa chắc đã tăng. Điều này gây áp lực lớn lên cơ quan thuế và bản thân các nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ, có thể khiến họ e ngại đầu tư vào thị trường chứng khoán.
Mặt khác, nếu yêu cầu các công ty chứng khoán hay tổ chức lưu ký nộp thuế thay nhà đầu tư, hệ thống tài chính sẽ phải gánh thêm chi phí và thủ tục hành chính, không tương thích với chủ trương cải cách của Chính phủ.
Đặc biệt, VAFI lưu ý rằng không có quốc gia nào trên thế giới đánh thuế TNCN trên cổ phiếu thưởng. Ngay cả tại các thị trường phát triển như Mỹ, Anh, Nhật Bản hay Singapore, chỉ khi nhà đầu tư bán cổ phiếu và có lãi thực mới bị tính thuế thu nhập từ đầu tư (capital gains tax). Việc Việt Nam áp dụng cách tính thuế “ngay tại thời điểm nhận thưởng” đi ngược với thông lệ quốc tế và có thể làm giảm sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài.
Trên cơ sở đó, VAFI kiến nghị rằng nếu vẫn áp dụng thuế thì cần sửa đổi triệt để theo hướng:
-
Chỉ tính thuế khi nhà đầu tư bán cổ phiếu và có lợi nhuận thực.
-
Giá tính thuế cần dựa vào giá giao dịch thực tế thay vì mệnh giá.
-
Nếu bán cổ phiếu thưởng lỗ, thì không đánh thuế TNCN.
-
Bỏ yêu cầu lập tờ khai thuế ngay khi nhận cổ phiếu thưởng.
-
Không yêu cầu doanh nghiệp hoặc công ty chứng khoán nộp thay nhà đầu tư.
Về dài hạn, VAFI đề xuất Bộ Tài chính nên áp dụng cơ chế Capital Gain Tax – đánh thuế lãi vốn trên chênh lệch giá khi bán cổ phiếu, như mô hình nhiều nước đã áp dụng hiệu quả. Điều này giúp đảm bảo công bằng, tính hợp lý trong quản lý thuế, đồng thời khuyến khích đầu tư dài hạn và giúp thị trường phát triển bền vững.
Việc đánh thuế thu nhập cá nhân đối với cổ phiếu thưởng, theo phản biện của VAFI, là không phù hợp với thực tiễn thị trường, gây rủi ro cho nhà đầu tư, gia tăng gánh nặng hành chính và làm giảm sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán Việt Nam. VAFI kiến nghị cần thay đổi toàn diện cách tiếp cận về thuế đối với cổ phiếu thưởng, theo hướng chỉ đánh thuế khi có lãi thực và áp dụng cơ chế capital gains như thông lệ quốc tế. Những đóng góp này cần được các cơ quan chức năng xem xét một cách nghiêm túc trong quá trình hoàn thiện chính sách tài chính.
