0
0
Trong một động thái được xem là mang tính bước ngoặt, Trung Quốc đã chính thức tuyên bố từ bỏ địa vị nước đang phát triển trong Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).
Thông tin này do Thủ tướng Lý Cường công bố hôm 23/09, trong khuôn khổ một diễn đàn phát triển được tổ chức bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York.
Quyết định này diễn ra trong bối cảnh hệ thống thương mại toàn cầu đang phải đối mặt với nhiều biến động và thách thức. Việc từ bỏ quy chế đặc biệt này là một tín hiệu mạnh mẽ từ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, tác động sâu sắc đến cơ chế vận hành và cải cách của WTO.
Theo các quy định hiện hành, các quốc gia đang phát triển được hưởng một loạt các ưu đãi đặc biệt (Special and Differential Treatment – S&DT), bao gồm: Thời gian thực hiện cam kết dài hơn so với các nước phát triển; Khả năng duy trì thuế nhập khẩu cao và áp dụng các rào cản thương mại nhất định để bảo vệ và thúc đẩy tăng trưởng các ngành công nghiệp non trẻ; Các biện pháp hỗ trợ thương mại khác; Có thêm thời gian chuẩn bị cho việc mở cửa thị trường.
Trong nhiều năm, quy chế này đã trở thành điểm nóng gây tranh cãi, đặc biệt là từ các nước phát triển như Hoa Kỳ. Lập luận cốt lõi là một nền kinh tế có quy mô và sức ảnh hưởng toàn cầu như Trung Quốc không còn phù hợp để tiếp tục hưởng những đặc quyền vốn dành cho các quốc gia còn nhiều khó khăn.
Hạ viện Mỹ thậm chí đã bỏ phiếu vào năm 2023, bày tỏ sự không đồng tình với việc Trung Quốc giữ vị trí này. Tổng Giám đốc WTO, Ngozi Okonjo-Iweala, đã gọi quyết định của Trung Quốc là “tin lớn, then chốt” và là một thành quả quan trọng sau nhiều năm nỗ lực cải cách WTO.
Trung Quốc tự đặt mình vào vị thế mới
Việc Bắc Kinh quyết định từ bỏ đặc quyền thương mại này được giới phân tích xem là một thông điệp về cam kết hành xử công bằng hơn và trách nhiệm cao hơn trong quan hệ thương mại quốc tế.
Hành động này được kỳ vọng sẽ củng cố niềm tin của các đối tác thương mại vào sự ổn định và minh bạch của luật chơi toàn cầu.
Tuy nhiên, dù từ bỏ quy chế ưu đãi tại WTO, Bắc Kinh vẫn giữ vững lập trường rằng về mặt kinh tế, nước này vẫn là một quốc gia có thu nhập trung bình và thuộc nhóm đang phát triển.
Bộ Thương mại Trung Quốc khẳng định bước đi này nhằm mục đích củng cố hệ thống thương mại toàn cầu đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ các biện pháp bảo hộ và tranh chấp thương mại. Họ nhấn mạnh Trung Quốc đang hành xử như một quốc gia có trách nhiệm.
Sự khác biệt về quan điểm thể hiện rõ qua dữ liệu kinh tế: GDP bình quân đầu người của Trung Quốc năm 2024, theo Ngân hàng Thế giới, là 13.303 USD. Con số này còn kém xa mức 85.800 USD của Hoa Kỳ, minh chứng cho lập luận rằng nền kinh tế này chưa đạt đến các tiêu chí của một nước phát triển toàn diện.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng từng phản bác các cáo buộc, khẳng định Bắc Kinh chưa bao giờ lợi dụng địa vị “kinh tế lai” (vừa là nước lớn vừa có các đặc điểm của nước đang phát triển) để né tránh các nghĩa vụ quốc tế hay tìm kiếm các quyền lợi đặc biệt.
Quyết định của Trung Quốc được kỳ vọng sẽ tạo ra những tác động tích cực đáng kể đối với thương mại toàn cầu và đặc biệt là cải cách WTO. Quyết định này có thể tạo ra động lực mới cho các cuộc đàm phán và cải cách tại WTO, vốn đang bị đình trệ nghiêm trọng.
Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO, được coi là “tòa án tối cao” của thương mại quốc tế, đã bị tê liệt từ cuối năm 2019 sau khi Mỹ ngừng bổ nhiệm thẩm phán cho Cơ quan Phúc thẩm. Hành động tự nguyện từ bỏ ưu đãi của Trung Quốc có thể là chất xúc tác để khôi phục và cải thiện hệ thống này.
Việc Trung Quốc tự đặt mình ở vị thế tương đương các nền kinh tế phát triển mở ra những triển vọng mới cho các nước xuất khẩu vào thị trường đông dân nhất thế giới.
Trung Quốc cam kết cải cách thủ tục hải quan và thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại, giúp hàng hóa và dịch vụ nước ngoài tiếp cận thị trường dễ dàng hơn.
Chiến lược phát triển nội địa của Trung Quốc đang có sự dịch chuyển mạnh mẽ: từ mô hình tăng trưởng chủ yếu dựa vào sản xuất và xuất khẩu sang nâng cao chất lượng tiêu dùng.
Sự dịch chuyển này mở ra một khoảng trống lớn cho hàng hóa xuất khẩu quốc tế, từ nông sản, thực phẩm chế biến, đến công nghệ xanh và sản phẩm công nghiệp hiện đại.
Đối với Việt Nam và các nước ASEAN, cơ hội trở nên rõ rệt hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang có xu hướng dịch chuyển, các linh kiện và bán thành phẩm từ khu vực Đông Nam Á đang trở thành nguồn nhập khẩu quan trọng, phục vụ trực tiếp cho sản xuất tại Trung Quốc. Việc Trung Quốc cam kết một luật chơi công bằng hơn sẽ củng cố niềm tin và sự ổn định cho các đối tác trong khu vực.
Song song với quyết định thương mại này, Trung Quốc cũng đang gia tăng các hoạt động hỗ trợ phát triển thông qua vốn vay và kỹ thuật cho nhiều quốc gia khác, tập trung vào các dự án hạ tầng quy mô lớn như đường sắt, đường bộ hay đập thủy điện, phần lớn do các tập đoàn nhà nước đảm trách. Điều này cho thấy vai trò của Trung Quốc trên trường quốc tế ngày càng đa dạng và phức tạp.
Tuyên bố từ bỏ quy chế nước đang phát triển của Trung Quốc tại WTO không chỉ là một thay đổi về mặt thủ tục mà là một sự kiện chính trị-kinh tế mang tính biểu tượng, mở ra một chương mới cho các cuộc đàm phán thương mại quốc tế và định hình lại vai trò, trách nhiệm của các cường quốc kinh tế trong một thế giới ngày càng kết nối và đầy thách thức.
