0
0
Hoa Kỳ và Châu Âu đang chạy đua để thu hẹp khoảng cách dẫn đầu của Trung Quốc trong các công nghệ năng lượng sạch, bằng cách ném tiền trợ cấp vào các nhà sản xuất địa phương và tăng thuế nhập khẩu đối với hàng hóa từ Trung Quốc trong một động thái bảo hộ mạnh mẽ.
Sự thống trị của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch đặt ra một nghịch lý cho các chính phủ đang cố gắng xanh hóa nền kinh tế và đạt được các mục tiêu về khí hậu đang đến gần, đồng thời bảo vệ các ngành công nghiệp và hàng ngàn công việc trước làn sóng nhập khẩu giá rẻ.
Không có xe điện (EV), pin, tua-bin gió và pin năng lượng mặt trời của Trung Quốc, việc giảm ô nhiễm gây hiệu ứng nhà kính có thể mất nhiều thời gian hơn và cuối cùng sẽ tăng chi phí cho các doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Nhưng phương Tây cần tránh lặp lại sai lầm của châu Âu khi trở nên quá phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất — Nga — cho khí đốt giá rẻ và muốn có được những phần thưởng kinh tế từ việc phát triển các công nghệ tương lai của chính mình.
“Chúng ta đã thấy kịch bản mà Trung Quốc dùng để thống trị ngành công nghiệp tấm pin năng lượng mặt trời… bằng cách trợ cấp lớn cho các nhà cung cấp trong nước, trong khi… đóng cửa thị trường trong nước cho các doanh nghiệp nước ngoài,” Trưởng ban Cạnh tranh của Liên minh châu Âu, Margrethe Vestager, đã nói vào tháng 4 khi bà thông báo về việc điều tra các nhà sản xuất tua-bin gió của Trung Quốc.
“Kết quả là ngày nay chưa đến 3% tấm pin năng lượng mặt trời được lắp đặt tại EU được sản xuất tại châu Âu.”
“Chúng ta không thể để điều tương tự xảy ra với xe điện, tua-bin gió, hoặc các chip quan trọng,” bà thêm vào. Cạnh tranh toàn cầu ngày càng tăng trong các công nghệ xanh đang làm gia tăng căng thẳng giữa Trung Quốc — nhà sản xuất lớn nhất thế giới — và các đối tác thương mại lớn của mình.
Mỹ và EU đã áp dụng lập trường cứng rắn đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, với Washington tăng thuế không chỉ đối với xe điện của Trung Quốc, mà còn đối với pin, tấm pin năng lượng mặt trời, và khoáng sản quan trọng.
“Sự cạnh tranh cho vị trí trong nền kinh tế năng lượng sạch là khốc liệt, vì nó không chỉ đơn thuần là về mối quan tâm đối với biến đổi khí hậu,” Fatih Birol, CEO của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nói với các phóng viên trong một cuộc gọi gần đây.
“Nó còn bị thúc đẩy bởi mối quan tâm về chính sách công nghiệp: ai sẽ chiếm vị trí gì trong chương tiếp theo của công nghệ công nghiệp.”
Trung Quốc: Siêu cường năng lượng sạch
Hiện tại, Trung Quốc đang dẫn đầu cuộc đua. Năm ngoái, quốc gia này chiếm ba phần tư tổng đầu tư toàn cầu vào sản xuất công nghệ sạch, mặc dù con số này đã giảm so với 85% năm 2022, theo IEA.
Năm nay, Trung Quốc dự kiến đầu tư 676 tỷ USD vào năng lượng sạch tổng thể trong bối cảnh nhu cầu mạnh mẽ về tấm pin năng lượng mặt trời, pin lithium và xe điện. Con số này cao hơn gấp đôi so với dự kiến đầu tư 315 tỷ USD của Mỹ và vượt xa con số 370 tỷ USD của EU.
Những khoản đầu tư khổng lồ này đã biến Trung Quốc trở thành nhà cung cấp lớn nhất và chi phí thấp nhất trên thế giới cho nhiều công nghệ và khoáng sản quan trọng cần thiết cho quá trình chuyển đổi năng lượng sạch.
Theo IEA, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đã sản xuất hơn một nửa số xe điện bán ra trên toàn thế giới vào năm ngoái. Năng lực sản xuất toàn cầu cho pin xe điện và công nghiệp, tua-bin gió, và tấm pin năng lượng mặt trời cũng tập trung chủ yếu ở Trung Quốc.
Một bức tranh tương tự xuất hiện khi nói đến các khoáng sản quan trọng cần thiết cho xe điện và các công nghệ xanh khác. Hơn một nửa quá trình xử lý lithium và cobalt trên toàn cầu diễn ra ở Trung Quốc, cũng như hầu hết tất cả quá trình tinh chế graphite, được sử dụng trong xe điện, và đất hiếm, rất quan trọng cho các máy phát điện trên tua-bin gió.
Sự độc quyền gần như hoàn toàn của Bắc Kinh đối với việc xử lý một số khoáng sản quan trọng mang lại rủi ro đặc biệt cho quá trình chuyển đổi xanh toàn cầu.
Năm ngoái, Trung Quốc đã áp dụng kiểm soát xuất khẩu đối với gallium và germanium — các loại đất hiếm cần thiết cho việc sản xuất chất bán dẫn — để đáp trả các hạn chế của Mỹ, Hà Lan và Nhật Bản về xuất khẩu một số thiết bị bán dẫn sang Trung Quốc.
Bắc Kinh cũng đã siết chặt nguồn cung cấp graphite, được sử dụng trong xe điện.
Làm chậm quá trình chuyển đổi
Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới không giấu giếm việc họ muốn xuất khẩu thêm nhiều sản phẩm “bộ ba mới” của mình — cụ thể là xe điện, pin lithium, và tấm pin năng lượng mặt trời.
Nhưng khi công bố tăng đáng kể thuế đối với xe điện từ Trung Quốc vào tháng 6, cơ quan hành pháp của EU cho biết: “Quá trình chuyển đổi xanh của EU không thể dựa trên nhập khẩu không công bằng (được trợ cấp) mà gây hại cho ngành công nghiệp EU.”
Mặc dù thuế quan có thể bảo vệ các nhà sản xuất địa phương, các chuyên gia cho rằng chúng có thể gây hại cho việc chuyển đổi sang năng lượng xanh, cũng như làm tăng chi phí cho doanh nghiệp.
“Không có gì nghi ngờ rằng thế giới đã trở nên quá phụ thuộc vào Trung Quốc, đặc biệt là trong các nguyên liệu thô của nền kinh tế năng lượng sạch,” các học giả David G. Victor và Michael R. Davidson viết trong một bài báo gần đây của Brookings. “Nhưng cách đúng đắn để đối phó với sự thống trị của Trung Quốc không phải là áp dụng các mức thuế lớn.”
Họ cho rằng việc áp đặt thuế “trên toàn bộ các ngành công nghiệp,” như những biện pháp mà Washington đã áp dụng, sẽ làm tăng chi phí nhập khẩu từ Trung Quốc, khiến việc sử dụng tấm pin năng lượng mặt trời hoặc pin để giảm phát thải trở nên khó khăn hơn.
Việc cố gắng chuyển đổi sang năng lượng xanh mà không có Trung Quốc “sẽ làm chậm quá trình chuyển đổi (năng lượng),” Victor, giáo sư chính sách công và đổi mới tại Đại học California San Diego, nói với CNN. “Đó là điều không tốt cho môi trường.”
Tương tự, tháng trước, nhà kinh tế trưởng của Quỹ Tiền tệ Quốc tế Pierre-Olivier Gourinchas đã cảnh báo rằng “sự gia tăng” trong thuế quan và các biện pháp bảo hộ gần đây có thể “làm cho việc phối hợp các chính sách nhằm giải quyết các thách thức toàn cầu, như quá trình chuyển đổi khí hậu, trở nên khó khăn hơn.”
Bất kỳ sự chậm trễ nào trong việc chuyển sang năng lượng sạch sẽ gây tổn hại lớn cho hành tinh.
Theo một báo cáo được công bố vào thứ Tư bởi Viện Toàn cầu McKinsey, việc triển khai các công nghệ phát thải thấp trên toàn thế giới chỉ đạt khoảng 10% mức cần thiết để đạt được mức phát thải carbon bằng không vào năm 2050 — một mục tiêu mà các nhà khoa học cho rằng thế giới phải đạt được để tránh thảm họa khí hậu.
Trong khi đó, chi phí của biến đổi khí hậu tiếp tục tăng — rõ ràng nhất là thông qua các thảm họa tự nhiên ngày càng thường xuyên và dữ dội hơn — và các quốc gia nghèo nhất đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Vượt qua thuế quan
Để bảo vệ cả môi trường và việc làm trong nước, các nhà hoạch định chính sách phương Tây nên tập trung các biện pháp của mình vào các lĩnh vực có mối quan ngại thực sự về an ninh quốc gia, theo Victor của Đại học California San Diego.
“Đó là một danh sách khá hẹp,” ông nói, đề cập đến việc sản xuất chất bán dẫn tiên tiến và một số công nghệ trí tuệ nhân tạo.
“Nó không bao gồm sản xuất nhôm, tinh chế đồng, hoặc chuỗi cung ứng lithium… Chúng ta cần giảm mạnh các yêu cầu về nội địa hóa (và bạn bè hóa) đối với các khoáng sản quan trọng,” ông nói thêm, đề cập đến các quy tắc yêu cầu hàng hóa phải được sản xuất tại địa phương hoặc từ các đồng minh.
Các chính phủ cũng nên hướng đầu tư vào đổi mới và các công nghệ mới nổi, thay vì trợ cấp cho các ngành công nghiệp đã được thiết lập, bao gồm cả năng lượng mặt trời và gió, như Đạo luật Giảm lạm phát của Hoa Kỳ đã làm, Victor nói thêm.
Khi nói đến các khoáng sản cần thiết cho các công nghệ xanh, “chúng ta nên làm như chúng ta đã làm trong tất cả các thị trường hàng hóa, đó là đa dạng hóa (nguồn cung),” ông nói.
Birol tại IEA cũng ủng hộ các chính sách thương mại đa dạng hóa chuỗi cung ứng trong khi giảm rủi ro đối với quá trình chuyển đổi năng lượng sạch.
“Hiện tại có một sự tập trung lớn vào sản xuất pin, và đây là một thách thức quan trọng đối với các quốc gia vì lý do an ninh năng lượng, vì lý do cạnh tranh và các lý do khác,” ông nói.
IEA cũng mạnh mẽ ủng hộ sự đa dạng hóa khi nói đến các nguồn năng lượng và đối tác thương mại, Birol cũng nói. “Bạn không đặt tất cả trứng vào một giỏ khi nói đến năng lượng.”
