0
0
Tổng thống Donald Trump cho biết ông sẽ sa thải Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Lisa Cook – một động thái chưa từng có tiền lệ trong nỗ lực nhằm gia tăng quyền kiểm soát đối với một thể chế vốn từ lâu độc lập với chính trị thường nhật.
Ông Trump nói trong một bức thư đăng trên nền tảng Truth Social rằng ông quyết định miễn nhiệm Cook với hiệu lực ngay lập tức, với lý do bà bị cáo buộc gian lận thế chấp.
Tuy nhiên, Cook tuyên bố tối cùng ngày rằng bà sẽ không từ chức. “Tổng thống Trump cho rằng ông có thể sa thải tôi ‘vì lý do chính đáng’ nhưng thực tế không có căn cứ pháp lý nào như vậy, và ông ấy cũng không có thẩm quyền. Tôi sẽ không từ nhiệm,” bà khẳng định trong một tuyên bố gửi qua email.
Tuần trước, Bill Pulte – một quan chức do Trump bổ nhiệm vào cơ quan giám sát hai tập đoàn thế chấp khổng lồ Fannie Mae và Freddie Mac – đã đưa ra cáo buộc rằng Cook từng khai báo có hai nơi ở chính tại Ann Arbor (Michigan) và Atlanta vào năm 2021 để được hưởng ưu đãi lãi suất. Thông thường, lãi suất thế chấp cao hơn đối với nhà thứ hai hoặc bất động sản mua để cho thuê.
Động thái của Trump có khả năng châm ngòi cho một cuộc chiến pháp lý kéo dài, nhiều khả năng sẽ lên tới Tòa án Tối cao và có thể gây xáo trộn thị trường tài chính. Tối thứ Hai, hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ và đồng USD đều giảm nhẹ so với các đồng tiền chủ chốt khác.
Nếu Trump thành công trong việc loại bỏ Cook khỏi ban điều hành Fed, điều đó có thể làm xói mòn tính độc lập chính trị của ngân hàng trung ương – yếu tố then chốt để Fed có thể kiềm chế lạm phát thông qua những quyết định khó khăn như nâng lãi suất.
Nếu các nhà đầu tư trái phiếu mất niềm tin vào khả năng kiểm soát lạm phát của Fed, họ sẽ yêu cầu mức lợi suất cao hơn để nắm giữ trái phiếu, kéo chi phí vay thế chấp, vay mua ô tô và vay kinh doanh tăng lên.
Cook đã thuê luật sư nổi tiếng Abbe Lowell để bảo vệ. Lowell cho biết: “Thói quen áp đặt và bắt nạt của Trump là sai lầm, và yêu cầu của ông ấy không có bất kỳ cơ sở pháp lý nào. Chúng tôi sẽ thực hiện mọi hành động cần thiết để ngăn chặn nỗ lực vi phạm pháp luật này.”
Cook được Tổng thống Joe Biden bổ nhiệm vào ban điều hành Fed năm 2022, trở thành người phụ nữ da màu đầu tiên giữ chức vụ này. Bà từng là học giả Marshall, tốt nghiệp Đại học Oxford và Spelman College, đồng thời giảng dạy tại Đại học Bang Michigan và Trường Chính phủ Kennedy thuộc Harvard.
Đề cử của bà từng vấp phải sự phản đối của hầu hết các Thượng nghị sĩ Cộng hòa và chỉ được thông qua nhờ lá phiếu quyết định của Phó Tổng thống khi đó là Kamala Harris trong cuộc bỏ phiếu ngang ngửa 50-50.
Tranh cãi về “lý do chính đáng” để sa thải thống đốc Fed
Luật cho phép tổng thống sa thải một thống đốc Fed “vì lý do chính đáng”, thường được hiểu là do hành vi sai phạm hoặc không hoàn thành nhiệm vụ. Tổng thống không thể sa thải chỉ vì bất đồng về chính sách lãi suất.
Theo các chuyên gia pháp lý, việc miễn nhiệm “vì lý do chính đáng” thông thường cần một quy trình chính thức, cho phép Cook phản biện và đưa ra bằng chứng, điều chưa hề diễn ra trong trường hợp này.
“Đây là một quyết định miễn nhiệm sai quy trình theo quy định của luật,” Lev Menand – giáo sư luật tại Đại học Columbia, tác giả cuốn The Fed Unbound – nhận định.
Ông cũng nhấn mạnh các trường hợp miễn nhiệm thường liên quan đến sai phạm trong quá trình đương chức, thay vì những hành vi cá nhân trước khi được bổ nhiệm.
“Đây không phải là người bị kết tội hình sự. Đây cũng không phải là người không thực hiện nhiệm vụ của mình,” Menand nói thêm.
Các thống đốc Fed có quyền bỏ phiếu về chính sách lãi suất và các vấn đề quản lý tài chính. Dù được tổng thống bổ nhiệm và Thượng viện phê chuẩn, họ không giống các bộ trưởng nội các – vốn phục vụ theo ý muốn của tổng thống. Thay vào đó, họ có nhiệm kỳ 14 năm, được sắp xếp so le để bảo đảm tính độc lập trước ảnh hưởng chính trị.
Không có tiền lệ lịch sử
Trong khi các tổng thống Mỹ từng nhiều lần bất đồng với Chủ tịch Fed, chưa từng có tổng thống nào tìm cách sa thải một thống đốc Fed.
Trong nhiều thập kỷ gần đây, các tổng thống thuộc cả hai đảng đều tôn trọng tính độc lập của Fed, mặc dù Richard Nixon và Lyndon Johnson từng gây áp lực mạnh mẽ lên ngân hàng trung ương – chủ yếu phía sau cánh gà – nhằm giữ lãi suất ở mức thấp. Áp lực đó sau này bị cho là đã góp phần gây ra lạm phát bùng nổ cuối thập niên 1960 và 1970.
Năm 1951, Tổng thống Harry Truman từng buộc Chủ tịch Fed Thomas McCabe từ chức, nhưng cũng diễn ra âm thầm.
Một phán quyết gần đây của Tòa án Tối cao cho thấy các quan chức Fed được bảo vệ pháp lý mạnh mẽ hơn so với những cơ quan độc lập khác, song chưa rõ điều này có áp dụng cho trường hợp hiện tại hay không.
Menand lưu ý rằng đa số thẩm phán bảo thủ trong Tòa đã có quan điểm mở rộng đáng kể quyền lực của tổng thống. “Chúng ta đang bước vào vùng nước chưa được khai phá, rất khó dự đoán điều gì sẽ xảy ra nếu Lisa Cook đưa vụ việc ra tòa,” ông nhận xét.
Sarah Binder – chuyên gia cấp cao tại Viện Brookings – cho rằng việc Trump viện dẫn “lý do chính đáng” có thể chỉ là cái cớ che giấu mục đích thật sự. “Đây chỉ là tấm lá nho để ông ấy đạt được mục tiêu, đó là ép buộc hội đồng giảm lãi suất,” bà nói.
Cuộc chiến quanh lãi suất
Trump từng khẳng định ông sẽ chỉ bổ nhiệm những quan chức Fed ủng hộ việc hạ chi phí đi vay. Gần đây, ông bổ nhiệm Stephen Miran – một cố vấn kinh tế hàng đầu của Nhà Trắng – thay thế Thống đốc Adriana Kugler, người từ chức khoảng 5 tháng trước khi nhiệm kỳ kết thúc vào ngày 1/8.
Trong nhiệm kỳ đầu, Trump đã bổ nhiệm hai thống đốc là Christopher Waller và Michelle Bowman. Việc thay thế Cook sẽ giúp các thống đốc do Trump bổ nhiệm chiếm đa số 4-3 trong hội đồng Fed.
“Người dân Mỹ phải có niềm tin tuyệt đối vào sự liêm chính của những thành viên được giao nhiệm vụ hoạch định chính sách và giám sát Fed,” Trump viết trong thư gửi Cook, bản sao được ông đăng công khai. “Với hành vi gian dối và có khả năng phạm tội trong một vấn đề tài chính, họ không thể – và tôi cũng không thể – tin tưởng vào sự liêm chính của bà.”
Trump lập luận rằng việc sa thải Cook là phù hợp với hiến pháp. “Tôi đã xác định rằng việc thực thi đúng pháp luật đòi hỏi bà phải lập tức bị miễn nhiệm,” ông viết.
Cook sẽ phải tự mình theo đuổi vụ kiện với tư cách bên bị thiệt hại, chứ không phải Fed.
Thông báo của Trump đã vấp phải làn sóng chỉ trích gay gắt từ các nhà vận động và cựu quan chức Fed.
Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren (đảng Dân chủ, bang Massachusetts) gọi động thái của Trump là bất hợp pháp, “một ví dụ mới nhất về một tổng thống tuyệt vọng tìm kẻ thế thân để che giấu thất bại của chính mình trong việc hạ chi phí cho người dân Mỹ. Đây là một sự chiếm đoạt quyền lực mang tính độc đoán, vi phạm trắng trợn Đạo luật Cục Dự trữ Liên bang và cần bị tòa án bác bỏ.”
Trump đã nhiều lần công kích Chủ tịch Fed Jerome Powell vì không cắt giảm lãi suất ngắn hạn, thậm chí từng đe dọa sa thải ông.
Nếu buộc được Cook rời khỏi ban điều hành, Trump sẽ có cơ hội bổ nhiệm một người trung thành. Ông từng khẳng định chỉ chọn những quan chức ủng hộ cắt giảm lãi suất.
Tuần trước, Powell phát tín hiệu rằng Fed có thể sớm hạ lãi suất, dù rủi ro lạm phát vẫn ở mức vừa phải. Trong khi đó, Trump sẽ có cơ hội thay thế Powell vào tháng 5/2026 khi nhiệm kỳ của ông kết thúc.
Tuy nhiên, trong Ủy ban hoạch định chính sách lãi suất của Fed có tới 12 thành viên có quyền bỏ phiếu, nên ngay cả việc thay ghế chủ tịch cũng chưa chắc bảo đảm chính sách Fed sẽ xoay chuyển đúng theo mong muốn của Trump.
Theo: AP
