0
0
Những mô hình kinh doanh mới với định giá được xây dựng nhiều hơn trên kỳ vọng tương lai là điểm mới trong các đợt IPO gần đây.
Chỉ trong nửa đầu năm 2026, ba thương vụ IPO gồm Điện Máy Xanh, Chứng khoán LPBank và Nông nghiệp Hòa Phát đã huy động tổng cộng khoảng 18.828 tỷ đồng. Trong đó, riêng Điện Máy Xanh chiếm hơn 70% tổng giá trị huy động.
Điểm đáng chú ý là cấu trúc của những doanh nghiệp bước lên thị trường hiện nay đã thay đổi đáng kể so với nhiều đợt IPO trước đây. Một phần đáng kể của làn sóng IPO trước đây gắn với quá trình cổ phần hóa, thoái vốn doanh nghiệp nhà nước, nơi nhà đầu tư có thể nhìn thấy những nhà máy, khu đất, hệ thống phân phối, thương hiệu, thị phần và lịch sử kinh doanh hàng chục năm, thế hệ IPO mới đang xuất hiện ngày càng nhiều doanh nghiệp được định giá dựa trên khả năng tăng trưởng tương lai, nền tảng công nghệ, hệ sinh thái, dữ liệu, thương hiệu hoặc tài sản trí tuệ.
DatVietVAC là trường hợp để nhìn vào sự thay đổi này. Doanh nghiệp chào bán 11,15 triệu cổ phiếu với giá 54.800 đồng/cổ phiếu, huy động khoảng 611 tỷ đồng và dự kiến đạt vốn hóa khoảng 6.106 tỷ đồng sau IPO. Mức giá này tương ứng P/E dự phóng 2026 khoảng 13 lần.
Giá trị sổ sách của DatVietVAC cuối năm 2025 chỉ khoảng 11.800 đồng/cổ phiếu, thấp hơn rất nhiều so với giá IPO 54.800 đồng. Tài sản quan trọng của doanh nghiệp nằm nhiều ở IP, bản quyền, thương hiệu, hệ thống nội dung, nghệ sĩ, dữ liệu khán giả và khả năng khai thác thương mại, những loại tài sản vốn khó thể hiện đầy đủ trên bảng cân đối kế toán. Chính doanh nghiệp cũng thừa nhận đặc trưng tài sản tạo giá trị của mình là các tài sản vô hình như quyền sở hữu trí tuệ đối với kịch bản, âm nhạc, bản ghi hình và hợp đồng nghệ sĩ.
Nhà đầu tư cần lưu ý, tài sản vô hình có giá trị không đồng nghĩa với việc mọi mức định giá dành cho nó đều hợp lý. Một nhà máy, một khu đất hay một hệ thống cảng có thể được kiểm kê, thẩm định, thế chấp và chuyển nhượng tương đối rõ ràng.
Với IP giải trí, giá trị của nó phụ thuộc vào lượng khán giả, khả năng giữ chân người hâm mộ, sức mạnh thương hiệu, khả năng tạo ra doanh thu từ bản quyền, concert, merchandise, quảng cáo, licensing… và quan trọng nhất là khả năng duy trì sức hút trong tương lai.
Thực tế cho thấy, có những chương trình có thể trở thành hiện tượng nhưng sau đó nhanh chóng mất sức hút. Sức ảnh hưởng của nghệ sĩ cũng có thể thay đổi. Doanh thu của sản phẩm văn hoá khó cam kết có thể lặp lại trong bao nhiêu năm và với biên lợi nhuận bao nhiêu?
DatVietVAC đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt khoảng 5.000 tỷ đồng doanh thu và 780 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế. Chiến lược của doanh nghiệp khá rõ: mở rộng từ sản xuất nội dung sang sở hữu và khai thác IP trên nhiều lớp, từ concert, nghệ sĩ, D2C, merchandise đến licensing và quốc tế hóa. Doanh nghiệp còn định hướng phát triển nền tảng công nghệ, dữ liệu và AI để tăng hiệu quả đầu tư nội dung.
Nhưng những gì doanh nghiệp làm được có thể chuyển thành bao nhiêu dòng tiền cho cổ đông mới là điều quan trọng. Chẳng hạn, mục tiêu phát triển 500 nghệ sĩ trong đó bao nhiêu nghệ sĩ có khả năng tạo doanh thu lớn, tỷ lệ doanh thu mà DatVietVAC thực sự giữ lại là bao nhiêu và chi phí để phát triển hệ thống này là bao nhiêu.
Tương tự, 270 triệu lượt theo dõi là một tài sản truyền thông rất đáng kể. Nhưng lượt theo dõi không phải tiền mặt và nền tảng có thể ảnh hưởng lớn đến tài sản này, có thể biến mất trong 1 ngày, như câu chuyện của Yeah 1 với Youtube trước đây là bài học tham khảo.
Khi P/B cao, nhà đầu tư phải chứng minh được rằng khả năng tạo lợi nhuận trên vốn của doanh nghiệp đủ cao và đủ bền vững để bù đắp khoảng cách đó. Nếu một doanh nghiệp có giá trị sổ sách 10.000 đồng nhưng được thị trường định giá 50.000 đồng/cổ phiếu, thì 40.000 đồng chênh lệch còn lại cần được chứng minh bằng khả năng tạo lợi nhuận và dòng tiền trong tương lai.
Yeah 1 từng lên sàn với giá 300.000 đồng và sau đó rớt xuống dưới mệnh giá.
Nhìn rộng hơn về các đợt IPO gần đây, Chứng khoán LPS bắt đầu giao dịch trên HOSE ngày 18/8/2026 với giá tham chiếu 30.000 đồng/cổ phiếu, tương ứng vốn hóa khoảng 42.260 tỷ đồng. Đến phiên 4/9, LPS đóng cửa ở 23.700 đồng, thấp hơn 20% so với mức giá tham chiếu ngày đầu tiên.
Nông nghiệp Hoà Phát giảm từ 41.900 xuống 28.200 (-33%), Chứng khoán VPS từ 60.000 giảm 50% xuống quanh 30.000 đồng, Chứng khoán VPBankS giảm từ 33.000 xuống 24.000 (xấp xỉ 30%). Có DMX giảm khoảng 3% xuống 78.000 sau IPO.
