0
0
Vấn đề công bằng trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đang được đặt ra sau kiến nghị của một cá nhân kinh doanh tự do tại TP.HCM.
Cụ thể, kiến nghị này làm nổi bật sự khác biệt căn bản trong việc áp dụng cơ chế giảm trừ gia cảnh giữa người lao động hưởng lương và người có thu nhập từ hoạt động kinh doanh, đòi hỏi cơ quan chức năng cần có những xem xét, điều chỉnh chính sách để đảm bảo tính công bằng và nhân văn của luật thuế.
Trường hợp được nêu là của bà T.Đ., một cá nhân hoạt động kinh doanh tự do tại TP.HCM. Bà Đ. hiện có mức thu nhập hàng tháng dao động từ 13 đến 15 triệu đồng. Bà chưa lập gia đình và đang có trách nhiệm chăm sóc hai người phụ thuộc là bố mẹ ruột (sinh năm 1931 và 1936). Trước đây, khi còn làm việc tại một công ty, thu nhập của bà được tính thuế theo hình thức tiền lương, tiền công và được hưởng đầy đủ các khoản giảm trừ gia cảnh theo quy định, giúp giảm đáng kể số thuế phải nộp.
Tuy nhiên, từ giữa năm 2019, bà chuyển sang hoạt động kinh doanh tự do để tiện chăm sóc bố mẹ. Với thu nhập từ 13 – 15 triệu đồng/tháng, ước tính doanh thu hàng năm của bà vượt ngưỡng 100 triệu đồng quy định tại Thông tư 40/2021/TT-BTC của Bộ Tài chính. Do đó, bà buộc phải nộp thuế TNCN theo hình thức dành cho cá nhân kinh doanh, tức là nộp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, mà không được áp dụng giảm trừ gia cảnh cho bản thân hay người phụ thuộc.
Bà Đ. kiến nghị: “Tôi chưa lập gia đình, sống chung với bố mẹ. Hiện nguồn thu nhập tự do của tôi là 13-15 triệu đồng/tháng, không được xem xét giảm trừ gia cảnh. Tôi đề nghị cơ quan chức năng xem xét bổ sung giảm trừ gia cảnh cho người có thu nhập từ kinh doanh tự do.”
Phản hồi chính thức từ Thuế cơ sở 17 TPHCM cho thấy, việc bà T.Đ. không được giảm trừ gia cảnh là hoàn toàn đúng theo quy định thuế hiện hành. Cơ quan thuế đã trích dẫn Thông tư số 40/2021/TT-BTC của Bộ Tài chính, trong đó quy định:
- Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ hoạt động sản xuất, kinh doanh trong năm dương lịch từ 100 triệu đồng trở xuống thì thuộc trường hợp không phải nộp thuế GTGT và không phải nộp thuế TNCN.
- Căn cứ tính thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh là doanh thu tính thuế và tỷ lệ thuế tính trên doanh thu.
Thuế cơ sở 17 TPHCM kết luận: “Căn cứ các quy định nêu trên, theo quy định hiện hành thì không có giảm trừ gia cảnh khi tính thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.”
Cơ chế thuế và khoảng trống về công bằng xã hội
Sự khác biệt trong việc áp dụng giảm trừ gia cảnh xuất phát từ bản chất khác nhau của hai phương pháp tính thuế TNCN.
Thuế đối với Thu nhập từ tiền lương, tiền công: Được tính trên thu nhập chịu thuế (sau khi đã trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc). Cơ chế giảm trừ gia cảnh (11 triệu đồng/tháng cho bản thân và 4,4 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc) được áp dụng nhằm đảm bảo mức sống tối thiểu trước khi tính thuế theo biểu thuế lũy tiến từng phần. Phương pháp này tập trung vào khả năng đóng góp thuế dựa trên thu nhập ròng thực tế của cá nhân.
Thuế đối với Thu nhập từ Kinh doanh (Phương pháp khoán): Được tính trực tiếp trên doanh thu với tỷ lệ phần trăm cố định (ví dụ: 0.5% đối với kinh doanh hàng hóa, 1.5% đối với dịch vụ). Cơ chế này được thiết lập nhằm đơn giản hóa việc kê khai và quản lý thuế cho các cá nhân và hộ kinh doanh nhỏ lẻ, những người thường khó khăn trong việc lưu giữ chứng từ chi phí đầu vào. Vì tính theo doanh thu chứ không phải lợi nhuận, nên không có cơ chế giảm trừ gia cảnh đi kèm.
Khoảng trống về công bằng xã hội xuất hiện tại đây. Cá nhân kinh doanh như bà T.Đ., có doanh thu vượt ngưỡng miễn thuế 100 triệu đồng/năm nhưng lại có thu nhập ròng (sau chi phí) không cao và chịu trách nhiệm nuôi dưỡng người phụ thuộc, phải nộp thuế trên tổng doanh thu mà không được xem xét gánh nặng gia đình. Trong khi đó, nếu thu nhập 13-15 triệu đồng/tháng của bà là từ tiền lương, bà sẽ được giảm trừ gia cảnh và gần như chắc chắn được miễn thuế TNCN.
Kiến nghị điều chỉnh chính sách thuế
Kiến nghị của bà T.Đ. là tiếng nói đại diện cho nhiều cá nhân kinh doanh nhỏ, cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu điều chỉnh chính sách thuế để dung hòa giữa tính đơn giản trong quản lý thuế với sự công bằng xã hội.
Các chuyên gia về thuế và kinh tế cho rằng, để khắc phục bất cập này, cơ quan quản lý thuế có thể xem xét các giải pháp sau:
Cho phép lựa chọn phương pháp tính thuế: Cho phép các cá nhân kinh doanh tự do có doanh thu vượt ngưỡng nhưng có gánh nặng nuôi dưỡng người phụ thuộc được lựa chọn áp dụng phương pháp kê khai và tính thuế dựa trên lợi nhuận thực tế (Doanh thu – Chi phí hợp lý) để được hưởng giảm trừ gia cảnh, thay vì bắt buộc nộp theo tỷ lệ trên doanh thu.
Nghiên cứu áp dụng ngưỡng giảm trừ gia cảnh tương đương: Dù giữ nguyên phương pháp tính thuế trên doanh thu, có thể nghiên cứu cơ chế giảm trừ gia cảnh gián tiếp, ví dụ: tăng ngưỡng doanh thu miễn thuế TNCN (hiện là 100 triệu đồng/năm) cho các cá nhân kinh doanh có đăng ký người phụ thuộc, hoặc áp dụng tỷ lệ thuế thấp hơn.
Tăng cường minh bạch hóa: Thúc đẩy việc sử dụng hóa đơn điện tử và sổ sách kế toán đơn giản để khuyến khích cá nhân kinh doanh minh bạch hóa chi phí, tạo điều kiện cho cơ quan thuế quản lý và tính thuế dựa trên thu nhập ròng một cách chính xác hơn trong tương lai.
Việc điều chỉnh chính sách thuế không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là vấn đề đảm bảo nguyên tắc công bằng, bình đẳng trong việc phân phối gánh nặng thuế trong xã hội, đặc biệt đối với những người có thu nhập thấp và đang chăm sóc người thân.
