Thông tư 02 có thể kìm hãm nợ xấu?

Chỉ trong quý đầu năm 2024, nợ xấu của ngân hàng đã tăng vọt lên mức 3%. Liệu rằng nợ xấu có được kìm hãm khi Thông tư 02 được kéo dài đến hết năm nay?

Nợ xấu tăng vọt trong quý đầu năm 2024

Bức tranh kinh doanh quý đầu năm của ngành ngân hàng đã lộ diện. Mặc dù kinh tế khó khăn, nhưng nhiều nhà băng vẫn có tăng trưởng lợi nhuận tốt. Dù vậy, nợ xấu vẫn là “điểm nóng” tại không ít ngân hàng.

Báo cáo tài chính quý I/2024 thể hiện tỷ lệ nợ xấu của hệ thống ngân hàng đang tăng nhanh, lên trên ngưỡng 3%. Điển hình, VIB là 3,6%; BVBank ở mức 3,1%; SHB là 3%; Vietbank là 3,1%… Đáng chú ý, có ngân hàng đã tiệm cận mức 4% như PVCombank, ABBank.

Tại PVcomBank, tỷ lệ nợ xấu suýt soát 4%, trong đó nợ xấu tăng mạnh ở nhóm nghi ngờ (+15,8%) và có khả năng mất vốn (+17,4%).

Tiếp sau là ABBank, với tỷ lệ nợ xấu lên tới 3,92%, trong khi tăng trưởng tín dụng âm tới 19,34%.

Tuy nhiên, xét về con số, MB là nhà băng tăng nợ xấu nhiều nhất, tăng thêm 5.500 tỷ đồng chỉ trong vòng 3 tháng, tương đương tăng thêm 0,94 điểm phần trăm. Nợ xấu của MB tính đến ngày 31/3/2024 là 13.621 tỷ đồng, chiếm 2,34% tổng dư nợ. Trong đó, nợ có khả năng mất vốn tăng mạnh 110%, từ 2.851 tỷ đồng hồi cuối năm 2023 lên 5.996 tỷ đồng tại ngày 31/3/2024.

Báo cáo tài chính cho thấy 3 ngân hàng ghi nhận tỷ lệ nợ xấu giảm. Cụ thể, NCB giảm 0,8 điểm phần trăm, VPBank giảm 0,11 điểm phần trăm, SHB giảm 0,02 điểm phần trăm. Tuy nhiên, những nhà băng này lại thuộc top đầu về tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cao nhất hệ thống, lần lượt là 29%, 3,31% và 3%.

Trong báo cáo phân tích mới công bố, Công ty chứng khoán ACBS cho biết, nợ xấu đang gia tăng và áp lực dự phòng lớn với các ngân hàng. Nợ xấu, nợ nhóm 2 và nợ tái cơ cấu đều có xu hướng tăng lên trong quý I/2024. Xét về tổng thì tỷ lệ này đang thấp hơn giai đoạn quý II-III/2020 là giai đoạn dịch Covid-19. Nhưng xét riêng lẻ thì tỷ lệ nợ xấu (nhóm 3-5) và nợ nhóm 2 lại đang tăng lên đáng kể, cho thấy là một lớp nợ xấu mới đang có dấu hiệu hình thành.

Bên cạnh đó, trong giai đoạn quý II/2020, quý II/2021 và quý III/2021, quý I/2023, nợ tái cơ cấu giảm dần theo thời gian. Tuy nhiên từ quý II/2023 tới nay, nợ tái cơ cấu đang có xu hướng tăng dần. Tỷ lệ LLR – dự phòng bao phủ nợ xấu tiếp tục giảm sau khi tăng nhẹ vào quý IV/2023 cho thấy áp lực trích lập dự phòng của hệ thống ngân hàng vẫn còn khá lớn trong giai đoạn tới.

Sau khi hồi phục nhẹ trong quý cuối năm trước, tỷ lệ bao phủ nợ xấu trong quý đầu năm 2024 đã giảm hơn 7 điểm % xuống còn 87%, mức thấp nhất kể từ cuối quý III/2023. Trong đó, các ngân hàng dẫn đầu về quy mô cho vay như Vietcombank, BIDV, VietinBank hay MB thuộc nhóm có tỷ lệ bao phủ nợ xấu sụt giảm sâu nhất.

Tính đến cuối quý I chỉ còn 5 ngân hàng có tỷ lệ bao phủ nợ xấu trên 100%. Cuối năm 2023, từng có tới 10 ngân hàng trên mốc này, trong đó 4 ngân hàng có tỷ lệ bao phủ vượt 200%.

Thông tư 02 có thể kìm hãm nợ xấu?

Với tình hình tín dụng tăng thấp, nợ xấu có xu hướng tăng cao, nhiều ngân hàng thương mại đã kiến nghị Ngân hàng Nhà nước (NHNN) kéo dài thời hạn Thông tư 02/2023/TT-NHNN về cơ cấu, giữ nguyên nhóm nợ nhằm hỗ trợ khách hàng gặp khó khăn. Bởi theo quy định, Thông tư 02 sẽ hết hiệu lực vào ngày 30/6/2024.

Được biết, NHNN đã phối hợp với các bộ, ngành để rà soát, đánh giá kết quả thực hiện Thông tư 02 để báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Hiện, Văn phòng Chính phủ đang gửi lấy ý kiến lần 2 về việc sửa đổi Thông tư 02, sau đó NHNN sẽ bám sát các chỉ đạo để triển khai.

NHNN cho biết, chủ trương của Quốc hội và Chính phủ là tiếp tục hỗ trợ tháo gỡ khó khăn để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ổn định kinh tế vĩ mô trong năm 2024. Do vậy, việc kéo dài thời gian cơ cấu nợ theo Thông tư 02 sẽ góp phần hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho khách hàng vay vốn, góp phần hỗ trợ phục hồi phát triển nền kinh tế.

Thông tư 02 kéo dài đến hết năm 2024 nhằm hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận tín dụng. Tuy nhiên, chính sách nào cũng có 2 mặt, nên NHNN đã có những đánh giá và trước mắt là đề xuất kéo dài thêm 6 tháng.

Ngoài ra, việc kéo dài thời gian cơ cấu nợ đến 31/12/2024 sẽ góp phần làm giảm mức độ gia tăng nợ xấu nội bảng của TCTD và tạo điều kiện cho TCTD thực hiện hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho khách hàng, góp phần hỗ trợ phục hồi nền kinh tế.

Bên cạnh đó, NHNN cho rằng trường hợp kéo dài thời gian cơ cấu nợ theo Thông tư đến hết 31/12/2024 sẽ không ảnh hưởng đến cơ chế trích lập dự phòng rủi ro do kéo dài thời gian cơ cấu nợ và giữ nguyên nhóm nợ đối với hệ thống.

Như vậy, trong năm 2024, các khách hàng vay của ngân hàng đủ điều kiện sẽ được cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ. Điều kiện sẽ do các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài xem xét, đánh giá khó khăn để quyết định việc cơ cấu nợ. Thời gian cơ cấu không vượt quá 12 tháng từ ngày khoản nợ đến hạn.

Nhà băng mạnh tay trích lập dự phòng

Nợ xấu tăng đòi hỏi ngân hàng phải tăng trích lập dự phòng, cho dù Thông tư 02/2023/TT-NHNN được gia hạn đến cuối năm 2024.

Trong quý I, MSB tăng đến 34% chi phí dự phòng rủi ro tín dụng, lên 540 tỷ đồng. Mặc dù vậy, nhà băng này vẫn báo lãi trước thuế hơn 1.530 tỷ đồng, tăng nhẹ so với cùng kỳ.

Với việc tổng nợ xấu tính đến 31/3/20214 lên tới 8.062 tỷ đồng, tăng 31% so với đầu năm và tỷ lệ nợ xấu trên dư nợ tăng từ mức 1,79% đầu năm lên khoảng 2% vào cuối tháng 3, HDBank trích lập dự phòng rủi ro tín dụng 1.270 tỷ đồng trong quý, tăng 33% so với cùng kỳ năm ngoái. Dù vậy, Ngân hàng vẫn báo lãi trước thuế gần 4.028 tỷ đồng, tăng gần 47% so cùng kỳ.

Quý đầu năm, Eximbank cũng tăng chi phí dự phòng rủi ro lên 282 tỷ đồng, gấp 3 lần cùng kỳ. Kết quả, Ngân hàng chỉ còn lãi trước thuế hơn 661 tỷ đồng, giảm 24% so với cùng kỳ. VietinBank cũng dành hơn 8.049 tỷ đồng chi phí dự phòng rủi ro tín dụng trong quý đầu năm, tăng đến 20% so với cùng kỳ. Kết quả, Ngân hàng chỉ lãi trước thuế hơn 6.210 tỷ đồng trong quý I, tăng 4% so với cùng kỳ.

Tại ACB, lãi trước thuế quý I đạt hơn 4.892 tỷ đồng, giảm 5% so với cùng kỳ. Theo ông Từ Tiến Phát, lợi nhuận quý đầu năm 2024 của ACB giảm nhẹ, do không có khoản thu nhập bất thường như cùng kỳ năm trước và Ngân hàng tăng trích lập dự phòng nợ vay trong quý này (trích lập 512 tỷ đồng, gấp 2 lần cùng kỳ).

Tương tự, Techcombank dành ra gần 1.211 tỷ đồng để dự phòng rủi ro trong quý đầu năm, gấp 2,3 lần cùng kỳ. Tuy vậy, Ngân hàng vẫn lãi trước thuế gần 7.802 tỷ đồng, tăng 39%.

Chi phí dự phòng rủi ro tín dụng của TPBank cũng nhích thêm 1% so với cùng kỳ năm trước trong bối cảnh nợ xấu tăng thêm 6,8%. Cuối quý I, tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng này là 2,23%, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ ở mức 60%, giảm 3,5%.

Sacombank là ngân hàng hiếm hoi ghi nhận mức giảm đến 32% chi phí dự phòng rủi ro tín dụng trong quý I/2024, chỉ còn trích gần 678 tỷ đồng. Kết quả, Sacombank lãi trước thuế hơn 2.654 tỷ đồng, tăng 11% so với cùng kỳ. Với kết quả này, Sacombank đã thực hiện được 25% mục tiêu lợi nhuận cả năm (10.600 tỷ đồng lãi trước thuế) sau quý đầu tiên.

Ông Ngô Chí Dũng, Chủ tịch VPBank, thừa nhận tình hình nợ xấu của ngân hàng có cải thiện, nhưng vẫn ở mức cao trong quý 1/2024. Do đó, ngân hàng sẽ trích lập dự phòng rủi ro ở mức 13.500 tỉ đồng, tăng 1.000 tỉ đồng so với năm trước. Đồng thời, kỳ vọng thu hồi 3.000 tỉ đồng từ các khoản nợ xấu.

“Năm nay VPBank đặt mục tiêu kiểm soát nợ xấu dưới 3%. Dự phòng trong năm 2023 là 12.500 tỉ đồng trong đó dự phòng cho khách hàng cá nhân 8.000 tỉ đồng”, ông Dũng nói tại cuộc họp ĐHĐCĐ thường niên năm 2024.

Với lĩnh vực bất động sản, lãnh đạo VPBank đánh giá, đây là ngành tiềm năng, mang lại lợi ích lớn cho ngân hàng, nhưng hiện cần kiểm soát chặt. Điều này có nghĩa là chỉ các dự án thuộc phân khúc có nhu cầu mua thực và ở thực, đã hoàn thiện đầy đủ hồ sơ pháp lý mới nhận được vốn vay. Ngân hàng phân biệt rất rõ giữa sản phẩm chung cư thông thường và sản phẩm có tính đầu cơ cao thì không tài trợ.

Với SHB, ông Đỗ Quang Hiển, Chủ tịch HĐQT, cho biết tỷ lệ cho vay với lĩnh vực bất động sản là 16%. Ngoài ra, tỷ lệ trái phiếu cũng rất thấp. Số vốn huy động từ phát hành trái phiếu đều được sử dụng đúng mục đích và có tài sản bảo đảm.

Cũng theo ông Hiển, nợ xấu tăng lên là điều không ai mong muốn và tỷ lệ nợ xấu ở mức 2,7% của ngân hàng là “phản ánh trung thực hoạt động tình hình kinh tế, trong đó ngân hàng phải có trách nhiệm đồng hành chia sẻ với doanh nghiệp”. Do đó, ngân hàng sẽ tập trung cấu trúc tài sản, quản trị rủi ro và xử lý nợ xấu, bên cạnh chiến lược phát triển kinh doanh.

Cụ thể, từ nay đến hết tháng 9/2024, ngân hàng sẽ thành lập các tổ chuyên trách, với mạng lưới từ hội sở đến các chi nhánh trên khắp cả nước. Qua đó, các tổ chuyên trách này sẽ đồng hành trực tiếp với từng khách hàng nhằm xử lý, thu hồi các khoản nợ xấu. “Khi các khoản đã trích lập ngoại bảng được xử lý ổn sẽ tăng thu nhập cho ngân hàng”, ông Hiển nói.