0
0
Mở rộng công cụ huy động vốn, thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và bổ sung khuôn khổ pháp lý cho bảo lãnh thanh toán trái phiếu là ba điểm đáng chú ý trong dự án sửa đổi Luật Chứng khoán.
Sau hơn 5 năm thực thi, Luật Chứng khoán năm 2019, được sửa đổi, bổ sung năm 2024, đang tiếp tục được rà soát để đáp ứng những yêu cầu mới của thị trường. Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán đã được trình và thảo luận tổ tại Quốc hội cuối tuần qua.
Tạo thuận lợi cho huy động vốn
Một trong những mục tiêu quan trọng của lần sửa luật này là tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và các tổ chức tham gia thị trường, thông qua cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và hoàn thiện quy định về hoạt động chứng khoán.
Theo định hướng được cơ quan quản lý đề cập trong quá trình xây dựng dự thảo, thị trường cần phát triển đa dạng sản phẩm như trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững, trái phiếu phục vụ các dự án đối tác công tư (PPP) và cơ chế bảo lãnh thanh toán trái phiếu. Đây là những công cụ có thể bổ sung nguồn vốn trung, dài hạn cho doanh nghiệp và các dự án phát triển kinh tế.
Một vấn đề đáng chú ý khác là chứng khoán hóa các khoản nợ. Về nguyên tắc, cơ chế này cho phép chuyển đổi những dòng tiền hoặc tài sản tài chính đủ điều kiện thành sản phẩm chứng khoán có thể đầu tư, qua đó tạo thêm nguồn vốn và mở rộng cơ sở nhà đầu tư. Nếu được thiết kế phù hợp, chứng khoán hóa có thể giúp tăng thanh khoản cho tài sản tài chính, hỗ trợ xử lý nợ và giảm sự phụ thuộc của doanh nghiệp vào tín dụng ngân hàng.
Tại phiên thảo luận ngày 17/10, một số đại biểu Quốc hội đề nghị nghiên cứu đưa những quy định nền tảng về chứng khoán hóa khoản nợ trực tiếp vào Luật Chứng khoán, thay vì chỉ triển khai thông qua cơ chế thử nghiệm. Lý do là một công cụ có khả năng phục vụ nhu cầu rộng của thị trường vốn cần có khuôn khổ pháp lý ổn định, đủ rõ về tài sản được chứng khoán hóa, chủ thể tham gia, quyền của nhà đầu tư và trách nhiệm quản lý.
Với trái phiếu xanh, bài toán cũng không dừng ở việc cho phép phát hành. Doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu về tiêu chí môi trường, công bố thông tin và quản lý, báo cáo việc sử dụng vốn. Nếu chi phí tuân thủ quá cao mà không có cơ chế khuyến khích phù hợp, sản phẩm khó phát triển trên quy mô lớn, bởi vậy cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tốt có thể huy động vốn với chi phí hợp lý, đồng thời giúp nhà đầu tư nhận diện rõ chất lượng và mục đích sử dụng vốn.
Bên cạnh đó, dự luật cũng đề xuất bỏ quy định chào bán lần đầu ra công chúng phải đáp ứng bán 15% vốn cho ít nhất 100 nhà đầu tư.
Sandbox mở không gian cho mô hình mới
Điểm mới thứ hai là việc bổ sung cơ sở pháp lý cho cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) trong lĩnh vực chứng khoán.
Theo định hướng của dự thảo, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được áp dụng với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới trong phạm vi, đối tượng, không gian và thời gian xác định. Các tổ chức tham gia phải đáp ứng điều kiện, tiêu chí xét duyệt, được cơ quan có thẩm quyền cấp phép hoặc chứng nhận và chịu sự giám sát trong quá trình thử nghiệm. Cơ quan quản lý cũng có thẩm quyền điều chỉnh, gia hạn, tạm dừng hoặc chấm dứt thử nghiệm theo quy định.
Cách tiếp cận này có thể tạo dư địa cho các mô hình tài chính ứng dụng công nghệ, dịch vụ đầu tư số và những phương thức cung cấp sản phẩm mới. Quan trọng hơn, quá trình thử nghiệm giúp cơ quan quản lý thu thập dữ liệu thực tế để đánh giá rủi ro, hoàn thiện quy định trước khi xem xét mở rộng phạm vi áp dụng.
Tuy vậy, sandbox không nên bị hiểu là một vùng miễn trừ pháp luật hay cơ chế cho phép doanh nghiệp thử nghiệm bằng tiền của nhà đầu tư mà không chịu trách nhiệm. Tại các phiên thảo luận về dự án luật, vấn đề giới hạn trách nhiệm và bảo vệ nhà đầu tư đã được đặt ra. Một cơ chế miễn, loại trừ trách nhiệm nếu có phải được xác định rõ điều kiện và phạm vi; không thể trở thành lá chắn cho hành vi gian lận, cố ý vi phạm hoặc không chủ động phòng ngừa, cảnh báo rủi ro đã biết.
Chấn chỉnh thị trường trái phiếu
Điểm mới thứ ba liên quan trực tiếp đến bài toán khôi phục niềm tin trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp, đặc biệt sau những biến động khiến nhà đầu tư quan tâm hơn đến khả năng trả nợ thực chất của tổ chức phát hành.
Dự thảo Luật bổ sung khuôn khổ pháp lý cho hoạt động của tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu. Theo định hướng được công bố, tổ chức bảo lãnh cam kết thực hiện nghĩa vụ thanh toán thay cho doanh nghiệp phát hành trong trường hợp doanh nghiệp không thanh toán đầy đủ hoặc đúng hạn gốc và lãi trái phiếu, theo phạm vi cam kết và quy định áp dụng.
Nếu được triển khai với điều kiện cấp phép, năng lực tài chính và cơ chế giám sát phù hợp, hoạt động bảo lãnh có thể tạo thêm một lớp bảo vệ cho nhà đầu tư, đồng thời giúp doanh nghiệp đủ điều kiện tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý hơn. Đây cũng là cách đa dạng hóa các chủ thể tham gia thị trường, thay vì để nhà đầu tư tự gánh gần như toàn bộ rủi ro tín dụng của doanh nghiệp phát hành.
Nghị định 200/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 5/6/2026, đã bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường kỷ luật thị trường. Trong đó có yêu cầu quản lý riêng nguồn vốn huy động và sử dụng đúng mục đích đã công bố; kiểm soát điều kiện phát hành và hệ số nợ đối với các nhóm doanh nghiệp thuộc phạm vi áp dụng; đồng thời nâng cao trách nhiệm công bố thông tin của tổ chức phát hành và các đơn vị cung cấp dịch vụ. Nghị định cũng quy định chặt chẽ hơn về điều kiện đối với nhà đầu tư cá nhân tham gia một số loại trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.
Như vậy, việc bổ sung cơ chế bảo lãnh trong Luật Chứng khoán được nhìn nhận như một mảnh ghép trong quá trình hoàn thiện thị trường, không phải giải pháp thay thế các tiêu chuẩn về chất lượng tín dụng và minh bạch thông tin.
