0
0
Trước tình trạng gian lận, lừa đảo qua tài khoản và thẻ thanh toán diễn biến ngày càng phức tạp và tinh vi, ngành ngân hàng Việt Nam đã chính thức thiết lập một khung phối hợp chung để xử lý rủi ro.
Sáng kiến này được cụ thể hóa qua việc triển khai “Sổ tay hướng dẫn phối hợp hỗ trợ xử lý rủi ro đối với tài khoản, thẻ và đơn vị chấp nhận thanh toán liên quan đến giao dịch nghi ngờ gian lận, giả mạo, lừa đảo” vào ngày 21/10/2025.
Đây là động thái mạnh mẽ, thể hiện quyết tâm đồng bộ hành động của các tổ chức tín dụng nhằm bảo vệ khách hàng, củng cố uy tín hệ thống tài chính và chủ động ứng phó trước các thách thức của kỷ nguyên số.
Phát biểu tại cuộc họp triển khai, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), nhấn mạnh sự phát triển vượt bậc của hệ thống thanh toán số tại Việt Nam. Ông cho biết, Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có hệ thống chuyển tiền nhanh hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, tốc độ chuyển tiền nhanh chóng – đôi khi chỉ diễn ra trong vài phút, ngắn hơn nhiều so với quy trình tại một số nước tiên tiến – lại tạo kẽ hở để tội phạm mạng lợi dụng, khiến việc truy vết và thu hồi dòng tiền trở nên khó khăn.
“Để tuân thủ sự đồng thuận giữa các ngân hàng để cùng nhau bảo vệ khách hàng đòi hỏi quyết tâm cao từ cả bộ phận nghiệp vụ và lãnh đạo cấp cao tại các ngân hàng,” ông Tuấn khẳng định.
Nền tảng phối hợp mới giữa các ngân hàng
Ý tưởng về một cơ chế phối hợp toàn hệ thống đã được chỉ đạo từ Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng từ năm 2023. Theo TS Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), việc phối hợp liên ngân hàng là yếu tố then chốt. Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, nếu mỗi ngân hàng tự xử lý riêng lẻ, việc phát hiện và phong tỏa dòng tiền gian lận đã chuyển qua nhiều tài khoản là gần như bất khả thi.
Quá trình xây dựng Sổ tay kéo dài gần hai năm, qua bốn vòng soạn thảo và lấy ý kiến từ các ngân hàng hội viên, NAPAS, Bộ Công an, Viện Kiểm sát (VKS) và các cơ quan chức năng. Chính thức ban hành vào ngày 30/9/2025, Sổ tay này đóng vai trò là khung hướng dẫn thống nhất giữa các tổ chức tín dụng. Mặc dù không phải văn bản quy phạm pháp luật, Sổ tay được xây dựng dựa trên các quy định của Chính phủ, NHNN và hài hòa với quy chế nội bộ từng ngân hàng, nhằm thiết lập một “khung phối hợp chung” linh hoạt và hiệu quả.
Sổ tay quy định rõ ràng về các bước xử lý khi phát hiện giao dịch có dấu hiệu bất thường, bao gồm việc xác minh thông tin, tạm dừng giao dịch, thông báo kịp thời giữa các ngân hàng, và phối hợp với cơ quan điều tra.
Đặc biệt, quy trình được thiết kế để đảm bảo tính nhanh chóng, kịp thời trong môi trường thanh toán điện tử. Theo quy định trong Sổ tay, thời gian xử lý tối đa là T+3 (trong vòng 3 ngày làm việc) kể từ khi phát hiện dấu hiệu bất thường, các ngân hàng liên quan phải trao đổi thông tin và triển khai biện pháp ngăn chặn thông qua hệ thống của NAPAS và kênh liên lạc của Hiệp hội.
Ngân hàng tăng cường công nghệ và dữ liệu chống rủi ro
Để thực thi Sổ tay, các ngân hàng thương mại đã chủ động ứng dụng công nghệ để nâng cao năng lực giám sát và cảnh báo.
Bà Đỗ Thị Bích Mai, Phó Giám đốc thường trực Khối Vận hành VietinBank, cho biết ngân hàng này đã thử nghiệm hệ thống SIMO nội bộ từ tháng 9/2025. SIMO cho phép rà soát, cảnh báo tự động các tài khoản có dấu hiệu bất thường trên nhiều kênh. VietinBank đang mở rộng kết nối SIMO với các ngân hàng lớn khác (BIDV, Agribank, MB, và Vietcombank) trong tháng 11, với mục tiêu giám sát toàn diện, bao gồm cả ví điện tử, nhằm ngăn chặn lừa đảo xuyên ngân hàng và xuyên biên giới. Bà Mai cũng kiến nghị sớm mở rộng cơ chế chặn với tài khoản ví điện tử.
Đại diện NAPAS cho biết, vai trò của đơn vị này là tạo cơ chế phối hợp đồng bộ, giúp ngân hàng tạm thời loại trừ tài khoản nghi ngờ khỏi hệ thống. NAPAS hiện đang phối hợp với NHNN để kết nối hệ thống SIMO quốc gia, nhằm cảnh báo trực tiếp cho khách hàng ngay trên giao diện khi họ nhập thông tin chuyển tiền đến một tài khoản nằm trong danh sách nghi ngờ.
Quá trình phối hợp này còn giúp làm giàu kho dữ liệu rủi ro giữa các ngân hàng, xây dựng mô hình cảnh báo sớm. NAPAS cũng đang tích hợp dữ liệu từ Bộ Công an và NHNN, tạo kho dữ liệu tập trung về tài khoản rủi ro, phục vụ công tác điều tra và phòng ngừa tội phạm tài chính.
TS Nguyễn Quốc Hùng cho biết thêm, VNBA sẽ đóng vai trò đầu mối giám sát việc thực hiện Sổ tay, tổng hợp các phản ánh và báo cáo NHNN nếu phát hiện tổ chức tín dụng không tuân thủ quy trình phối hợp. Điều này nhằm đảm bảo Sổ tay thực sự đi vào cuộc sống, tạo nên khối đoàn kết, thống nhất trong toàn hệ thống, góp phần phòng, chống tội phạm công nghệ cao và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng.
