0
0
Trong những tháng cuối năm 2025, Thanh tra Ủy ban Chứng khoán Nhà nước liên tiếp ban hành các quyết định xử phạt đối với nhiều công ty chứng khoán vì vi phạm quy định về cho vay và cho vay ký quỹ.
Tần suất và tính chất các vụ việc cho thấy vi phạm margin không còn mang tính cá biệt, mà phản ánh những rủi ro mang tính hệ thống trong hoạt động của một bộ phận tổ chức trung gian trên thị trường chứng khoán.
Thị trường chứng khoán Việt Nam khép lại năm 2025 với mức tăng trưởng đáng chú ý của chỉ số VN-Index, song song với đó là những dấu hiệu cho thấy rủi ro đang tích tụ từ hoạt động sử dụng đòn bẩy tài chính. Trong bối cảnh thanh khoản gia tăng và tâm lý thị trường sôi động, hoạt động cho vay ký quỹ tại nhiều công ty chứng khoán có xu hướng mở rộng nhanh, kéo theo không ít vi phạm bị cơ quan quản lý “điểm tên”.
Các quyết định xử phạt được ban hành dồn dập trong ba tháng cuối năm đã phác họa rõ bức tranh về những lỗ hổng trong quản trị rủi ro, kiểm soát nội bộ và tuân thủ quy định pháp luật tại một số công ty chứng khoán, đặc biệt liên quan đến hoạt động cho vay ngoài khung chuẩn.
Vi phạm cho vay margin lan rộng, không còn là sự cố đơn lẻ
Theo thông tin công bố từ cơ quan quản lý, nhiều công ty chứng khoán bị xử phạt do thực hiện các nghiệp vụ cho vay khi chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý hoặc vượt ra ngoài giới hạn cho phép. Một số trường hợp cung cấp sản phẩm cho vay trên tài khoản giao dịch chứng khoán khi chưa báo cáo hoặc chưa được chấp thuận bằng văn bản từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Một số khác vi phạm quy định khi cho vay ký quỹ đối với các mã cổ phiếu đã bị loại khỏi danh sách chứng khoán đủ điều kiện giao dịch ký quỹ.
Đáng chú ý, có trường hợp công ty chứng khoán cho phép khách hàng giao dịch ký quỹ vượt quá sức mua hiện có trên tài khoản, làm gia tăng rủi ro mất an toàn tài chính. Thậm chí, một số doanh nghiệp bị phát hiện áp dụng các hình thức cho vay “biến tướng”, như ký kết hợp đồng đặt cọc mua bán giấy tờ có giá, sau đó hủy hợp đồng và hoàn trả tiền, qua đó tạo ra dòng tiền vay tương tự margin nhưng nằm ngoài khung pháp lý điều chỉnh trực tiếp.
Những hình thức này cho thấy xu hướng “lách” quy định không còn tinh vi ở cấp độ kỹ thuật nghiệp vụ, mà đã trở thành một phần trong cách thức vận hành tại một số công ty. Điều này làm mờ ranh giới giữa hoạt động cung cấp dịch vụ tài chính hợp pháp và các mô hình cho vay mang tính chất ngân hàng ngầm trong thị trường chứng khoán.
Đáng lưu ý, các vi phạm không dừng lại ở giai đoạn trước khi bị xử phạt. Theo ghi nhận thực tế đầu tháng 1/2026, một số môi giới tại các công ty chứng khoán vẫn chào mời khách hàng các gói vay với tỷ lệ cao hơn mức thông thường, kèm theo những giải thích linh hoạt về “chính sách nội bộ” hoặc điều kiện áp dụng riêng cho từng mã cổ phiếu. Thậm chí, xuất hiện tình trạng gợi ý nhà đầu tư sử dụng tài khoản đứng tên người khác để đạt tỷ lệ vay cao hơn, cho thấy mức độ rủi ro tiềm ẩn đối với thị trường.
Những diễn biến này cho thấy, dù cơ quan quản lý đã tăng cường hậu kiểm và xử phạt, việc tuân thủ kỷ luật margin tại một số công ty chứng khoán vẫn chưa thực sự được cải thiện một cách căn bản.
Rủi ro hệ thống khi đòn bẩy tài chính bị buông lỏng
Việc cho vay ký quỹ vượt chuẩn không chỉ tạo ra rủi ro cho từng công ty chứng khoán mà còn tác động trực tiếp đến sự ổn định của toàn thị trường. Khi dòng tiền margin được bơm mạnh vào các cổ phiếu mang tính đầu cơ cao hoặc chưa đủ điều kiện ký quỹ, giá cổ phiếu có thể tăng nhanh trong thời gian ngắn, tạo hiệu ứng lan tỏa tâm lý và thu hút thêm dòng tiền từ nhà đầu tư cá nhân.
Tuy nhiên, khi thị trường đảo chiều, chính những khoản vay vượt chuẩn này trở thành tác nhân khuếch đại biến động. Áp lực bán giải chấp diễn ra trên diện rộng, kéo theo những nhịp giảm sâu và nhanh, gây thiệt hại lớn cho nhà đầu tư cá nhân – nhóm thường có khả năng quản trị rủi ro và tiếp cận thông tin hạn chế hơn so với các tổ chức.
Trong khi đó, công ty chứng khoán, với vai trò chủ nợ và bên kiểm soát tài sản bảo đảm, thường có lợi thế trong việc thu hồi nợ hoặc xử lý tài sản sớm. Điều này dẫn đến sự chuyển dịch rủi ro từ trung gian tài chính sang nhà đầu tư, làm suy yếu nguyên tắc bảo vệ nhà đầu tư – nền tảng cốt lõi cho sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán.
Thực tế trên thị trường đã ghi nhận không ít cổ phiếu từng tăng mạnh trong thời gian ngắn, sau đó giảm sâu khi dòng tiền margin rút lui. Trên các diễn đàn đầu tư, nhiều nhà đầu tư phản ánh tình trạng thua lỗ nặng khi cổ phiếu giảm một nửa giá trị chỉ trong vài tháng, cho thấy tác động trực tiếp của việc sử dụng đòn bẩy quá mức.
Ở góc độ cấu trúc thị trường, tình trạng cho vay margin lộn xộn còn làm méo mó vai trò của công ty chứng khoán. Theo thiết kế ban đầu, công ty chứng khoán đóng vai trò trung gian, cung cấp dịch vụ môi giới, tư vấn và hỗ trợ tài chính trong khuôn khổ quản trị rủi ro chặt chẽ. Tuy nhiên, khi lợi nhuận gắn chặt với quy mô cho vay ký quỹ, một số công ty có xu hướng vận hành gần với mô hình ngân hàng bóng, nơi tăng trưởng phụ thuộc nhiều vào đòn bẩy thay vì chất lượng dịch vụ cốt lõi.
Việc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước liên tục ban hành các quyết định xử phạt cho thấy nỗ lực chấn chỉnh kỷ cương thị trường. Tuy nhiên, các vụ việc xảy ra trong thời gian qua cũng đặt ra yêu cầu về một cơ chế giám sát chủ động hơn, giảm độ trễ giữa vi phạm và phát hiện, đồng thời nâng cao trách nhiệm của bộ máy quản trị tại các công ty chứng khoán.
Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam hướng tới các mục tiêu dài hạn như nâng hạng thị trường và thu hút dòng vốn quốc tế, vấn đề kỷ luật cho vay ký quỹ không chỉ là câu chuyện tuân thủ, mà còn là yếu tố then chốt quyết định mức độ an toàn, minh bạch và niềm tin của nhà đầu tư đối với thị trường.
