SCIC đề xuất chuyển đổi thành quỹ đầu tư Chính phủ

SCIC đề xuất chuyển đổi mô hình hoạt động theo hướng kinh doanh vốn chuyên nghiệp, tiến tới hình thành Quỹ Đầu tư Chính phủ (Sovereign Wealth Fund – SWF). Mục tiêu là biến SCIC thành công cụ đầu tư chủ lực, tập trung nguồn lực thúc đẩy các dự án chiến lược và phát triển các doanh nghiệp quốc gia.

Quyết tâm này được đưa ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN) và đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Việc chuyển đổi này nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cao vai trò của SCIC, biến doanh nghiệp này thành một công cụ đầu tư tài chính chủ lực của nhà nước.

Mục tiêu là vượt ra khỏi chức năng thoái vốn và sắp xếp DNNN truyền thống để tập trung hỗ trợ triển khai các dự án chiến lược, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, khoa học công nghệ, và phát triển các doanh nghiệp quy mô lớn có khả năng vươn ra cạnh tranh toàn cầu. SCIC được kỳ vọng đóng vai trò cầu nối giữa khu vực kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân trong việc huy động vốn và đầu tư phát triển.

Dữ liệu cho thấy, SCIC đã khẳng định vai trò quan trọng trong quản lý vốn nhà nước trong gần 20 năm qua. Tổng lợi nhuận trước thuế lũy kế của SCIC từ khi thành lập (năm 2006) đến tháng 10 năm 2025 đạt 108.830 tỷ đồng và tổng giá trị danh mục đang nắm giữ đạt trên 200 nghìn tỷ đồng (tương đương khoảng 8 tỷ USD). Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) bình quân đạt khoảng 13%/năm.

Tham khảo kinh nghiệm mô hình Temasek

Trong các mô hình quỹ đầu tư chính phủ, Temasek Holdings (Singapore) được khuyến nghị phù hợp và có thể làm định hướng chuyển đổi tham khảo với SCIC.

Theo ông Adrian Chung, Trưởng ban Đối ngoại Temasek, Temasek có cơ chế quản trị độc lập, hoạt động như một công ty tư nhân 100% vốn nhà nước, tuân thủ nguyên tắc thương mại, ghi nhận mức lợi nhuận dài hạn bình quân ổn định ở mức khoảng 14–15% mỗi năm.

Cơ sở lựa chọn mô hình Temasek dựa trên sự tương đồng về mục tiêu ban đầu: cả SCIC và Temasek đều được thành lập để tách bạch chức năng quản lý hành chính của nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu vốn tại DNNN. Việc tham khảo Temasek được kỳ vọng giúp SCIC tăng cường niềm tin thị trường, hấp dẫn nhà đầu tư, đẩy mạnh thoái vốn theo nguyên tắc thị trường và nâng cao năng lực quản trị. Tại Hội thảo so SCIC tổ chức mới đây, các chuyên gia cũng phân tích sâu vai trò của SWF tại các quốc gia đang phát triển khác, bao gồm Khazanah của Malaysia, INA của Indonesia, và NIIF của Ấn Độ.

Giải pháp then chốt nâng tầm SCIC

Để thực hiện thành công chuyển đổi, ông Đinh Việt Tùng, Phó tổng giám đốc SCIC, đề xuất một bộ giải pháp toàn diện, tập trung vào ba trụ cột chính: nguồn lực, thể chế và nhân sự.

Các chuyên gia chỉ ra rằng việc chuyển đổi thành công phụ thuộc vào việc giải quyết được “vấn đề cốt lõi” là thay đổi tư duy quản lý và tháo gỡ các rào cản về thể chế hiện hành. Theo đánh giá, thể chế hiện tại vẫn mang nặng tư duy hành chính, tư duy quản lý cũ, dẫn đến sự can thiệp lớn của các cơ quan quản lý nhà nước vào các quyết định kinh doanh và đầu tư của SCIC.

Ông Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế trung ương, nhận định mục tiêu cốt lõi phải là “tối đa hóa giá trị trong dài hạn” chứ không phải mục tiêu ngắn hạn hay bảo toàn vốn đơn thuần. Ông Cấn Văn Lực và ông Nguyễn Đình Cung cùng kiến nghị cơ chế chính sách phải tháo gỡ, tạo sự thông thoáng để SCIC được tự quyết định đầu tư trên cơ sở thương mại và tách khỏi sự can thiệp hành chính.

Liên quan đến đánh giá hiệu quả, SCIC cần có cơ chế hạch toán, đánh giá riêng cho hoạt động đầu tư theo hiệu quả thị trường và đầu tư theo nhiệm vụ Chính phủ giao. Đặc biệt, cần có cơ chế bảo vệ người làm và đánh giá hiệu quả trên cơ sở “bảo toàn vốn trong trung dài hạn” theo danh mục đầu tư (chấp nhận rủi ro hợp lý), thay vì áp đặt mục tiêu bảo toàn 100% trong ngắn hạn cho từng dự án. Đối với thoái vốn, SCIC kiến nghị được cho phép chủ động quyết định thời điểm, phương thức và giá khởi điểm bán vốn theo nguyên tắc thị trường.

Về tăng cường nguồn lực và quy mô vốn, giải pháp trọng tâm là đẩy mạnh việc chuyển giao toàn bộ các DNNN thuộc nhóm thương mại (nhóm hoạt động vì mục tiêu gia tăng giá trị vốn nhà nước) về SCIC quản lý tập trung. Đồng thời, SCIC đề xuất cần có cơ chế tài chính đặc thù để giữ lại phần lớn, thậm chí toàn bộ lợi nhuận từ thoái vốn và lợi nhuận sau thuế (vượt mức 50% hiện tại) để bổ sung quỹ đầu tư phát triển và tăng vốn điều lệ.

Doanh nghiệp cũng đề xuất bổ sung chức năng xử lý tài sản xấu và mua bán nợ để tham gia sâu hơn vào tái cơ cấu doanh nghiệp yếu kém, và đa dạng hóa danh mục đầu tư cả trong nước và quốc tế (ví dụ: 80% trong nước, 20% nước ngoài). Ngoài ra, kiến nghị cũng cho phép thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm (Venture Capital) để thu hút vốn tư nhân vào các lĩnh vực mới như đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo và năng lượng mới.

Đối với tối ưu tổ chức bộ máy và nhân lực, SCIC đề xuất cần áp dụng mô hình quản trị tốt nhất, tăng cường tính độc lập và chuyên nghiệp, bổ sung chuyên gia độc lập trong hội đồng thành viên và các ủy ban. Về thu hút nhân tài, ông Nguyễn Đình Cung và ông Cấn Văn Lực cùng nhấn mạnh việc này là cần thiết để thực hiện sứ mệnh của một quỹ đầu tư chuyên nghiệp.

Do đó, SCIC đề xuất được trao quyền tự chủ xây dựng cơ chế tiền lương và thưởng có tính cạnh tranh theo thị trường, tương đương với các tổ chức đầu tư tài chính lớn, và trả thưởng theo kết quả đầu tư thực tế để thu hút và giữ chân nhân tài.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn khẳng định cam kết của Bộ Tài chính sẽ luôn sát cánh, tháo gỡ khó khăn, đồng thời nhấn mạnh: để chuyển đổi thành Quỹ đầu tư Chính phủ Việt Nam, SCIC cần xác định rõ cơ chế tài chính, nguồn lực và các chính sách đặc thù để có đủ cơ sở pháp lý thực hiện vai trò nhà đầu tư tài chính và dẫn dắt nền kinh tế.

Theo lộ trình đề xuất, quá trình chuyển đổi sẽ được thực hiện qua hai giai đoạn: Giai đoạn 1 (2026 – 2027) tập trung vào việc chuyển trọng tâm hoạt động sang đầu tư kinh doanh vốn, thí điểm các cơ chế đặc thù về đánh giá đầu tư và nhân sự. Giai đoạn 2 (2027 – 2030) sẽ là giai đoạn chính thức vận hành theo cơ chế quỹ đầu tư chính phủ, hoàn thiện hành lang pháp lý, mở rộng đầu tư trong và ngoài nước, và hình thành hệ sinh thái đầu tư chuyên nghiệp.