Sát vách Hà Nội chuẩn bị xuất hiện “sân bay 5 sao” gần 200.000 tỷ đồng

Một trong những dự án hạ tầng hàng không quy mô lớn nhất từ trước đến nay tại Việt Nam – Cảng hàng không quốc tế Gia Bình – đang được Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư. Với tổng vốn hơn 196.000 tỷ đồng, tiêu chuẩn vận hành 5 sao theo Skytrax, mục tiêu trở thành top 10 sân bay 5 sao thế giới, đây được đánh giá là “siêu dự án” có khả năng tạo ra cực tăng trưởng mới cho vùng Thủ đô, đồng thời giảm tải cho Nội Bài vốn đang quá tải.

Đặc biệt, sân bay được định hướng đưa vào phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027, một sự kiện đối ngoại quan trọng của Việt Nam.

Siêu dự án chiến lược cho vùng Đông Hà Nội

Theo Tờ trình của Chính phủ trình bày trước Quốc hội sáng 14/11, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được quy hoạch tại tỉnh Bắc Ninh, ngay sát vùng Thủ đô. Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết dự án có vai trò đặc biệt quan trọng trong cấu trúc phát triển vùng, khi vừa tạo động lực kinh tế mới, vừa hỗ trợ Nội Bài – sân bay đang chịu áp lực lớn về công suất nhưng chưa thể mở rộng ngay.

Sân bay Gia Bình không chỉ tăng năng lực vận tải hành khách và hàng hóa cho toàn bộ vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, mà còn đóng vai trò lưỡng dụng, bảo đảm an ninh – quốc phòng và phục vụ các sự kiện đối ngoại cấp Nhà nước. Bộ trưởng nhấn mạnh: “Dự án có ý nghĩa đặc biệt trong bảo đảm an ninh quốc phòng và phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027”.

Đây cũng là một trong những công trình hạ tầng then chốt được Chính phủ lựa chọn để đưa vào khai thác phục vụ APEC, nhằm thể hiện năng lực tổ chức, hiện đại hóa hạ tầng quốc gia trước bạn bè quốc tế.

Tham vọng sân bay 5 sao – top 10 thế giới

Theo quy hoạch, sân bay Gia Bình được xây dựng theo tiêu chuẩn cấp 4F của ICAO – cấp cao nhất dành cho các cảng hàng không quốc tế lớn. Mục tiêu là phát triển một sân bay thông minh – xanh – bền vững, ứng dụng công nghệ thế hệ mới và đạt chuẩn dịch vụ 5 sao của Skytrax, đồng thời hướng tới nằm trong nhóm 10 sân bay 5 sao hàng đầu toàn cầu.

Bên cạnh đó, công trình phải đáp ứng các tiêu chí AQS – trải nghiệm hành khách xuất sắc do Hội đồng Sân bay quốc tế (ACI) đánh giá. Đây là bộ tiêu chuẩn khắt khe về quy trình, dịch vụ, tiện ích và sự hài lòng của hành khách.

Gia Bình còn được định hướng trở thành cửa ngõ hàng không mới của miền Bắc, trung tâm trung chuyển hành khách và hàng hóa, đồng thời là cơ sở MRO (bảo dưỡng – sửa chữa – đại tu máy bay) quy mô lớn cho khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Điều này giúp Việt Nam giảm lệ thuộc vào các trung tâm bảo dưỡng ở quốc gia khác và gia tăng giá trị trong chuỗi công nghiệp hàng không.

Quy mô khổng lồ: 30 – 50 triệu khách/năm, gần 200.000 tỷ đồng vốn đầu tư

Theo kế hoạch, dự án sân bay quốc tế Gia Bình sẽ được triển khai trong 2 giai đoạn:

• Giai đoạn đến 2030:

  • Công suất 30 triệu hành khách/năm

  • 1,6 triệu tấn hàng hóa/năm

• Giai đoạn đến 2050:

  • Công suất 50 triệu hành khách/năm

  • 2,5 triệu tấn hàng hóa/năm

Tổng diện tích hơn 1.800 ha, trong đó gồm:

• gần 125 ha đất an ninh

• hơn 327 ha đất công cộng

• hơn 169 ha đất ở

Dự án ảnh hưởng tới khoảng 7.100 hộ dân, trong đó có 5.800 hộ phải tái định cư, cùng 118 tổ chức liên quan. Đây được xem là một trong những đợt giải phóng mặt bằng lớn nhất tại Bắc Ninh từ trước đến nay.

Tổng vốn đầu tư của dự án đạt 196.378 tỷ đồng:

• Giai đoạn 1: 141.236 tỷ đồng

• Giai đoạn 2: 55.142 tỷ đồng

Toàn bộ vốn được huy động từ nhà đầu tư theo hình thức vốn chủ sở hữu kết hợp vốn huy động hợp pháp, không sử dụng ngân sách Nhà nước.

Thời gian hoạt động dự án được đề xuất là 70 năm (2025 – 2095).

Những băn khoăn của Quốc hội: kỹ thuật, tiến độ, đất lúa, GPMB và mô hình “sân bay kép”

Thẩm tra dự án, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cơ bản đồng thuận về sự cần thiết đầu tư, song đưa ra nhiều yêu cầu làm rõ.

1. Mô hình “sân bay kép” với Nội Bài

Ủy ban đề nghị Chính phủ đánh giá kỹ:

• Sự tương thích trong mô hình hai sân bay phục vụ cùng vùng Thủ đô

• Phân bổ lưu lượng khách, hàng hóa

• Điều phối vùng trời, bảo đảm an toàn bay

• Tránh tình trạng cạnh tranh không hiệu quả

2. Rủi ro về địa chất – thủy văn và hạ tầng kết nối

Cần bổ sung phân tích:

• Nền địa chất và khả năng thoát nước

• Tác động đến sông Ngụ

• Quy hoạch giao thông kết nối đa phương thức (đường bộ, đường sắt, metro)

• Tính đồng bộ hạ tầng với tiến độ sân bay

3. Tính khả thi của tiến độ phục vụ APEC 2027

Nhiều thách thức lớn:

• Khối lượng GPMB rất rộng

• Số hộ tái định cư lớn

• Địa chất phức tạp, thi công kéo dài

• Cần quy hoạch quỹ đất và chính sách xã hội kịp thời

4. Tác động xã hội: việc làm, chuyển đổi nghề và an ninh lương thực

Ủy ban yêu cầu có:

• Đề án đào tạo nghề cho người dân bị thu hồi đất

• Chính sách hỗ trợ việc làm mới

• Kế hoạch bảo đảm an ninh lương thực khi thu hồi diện tích lớn đất lúa 2 vụ

5. Hiệu quả kinh tế và thời hạn 70 năm

Cần làm rõ:

• Cơ sở tính toán thời hạn hoạt động

• Thời gian thu hồi vốn

• Cơ chế giám sát 5 năm/lần để cập nhật doanh thu – chi phí – lợi nhuận

• Điều chỉnh linh hoạt để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước – nhà đầu tư – người dân

6. Suất đầu tư gần 200.000 tỷ đồng

Ủy ban đề nghị:

• So sánh suất đầu tư với các dự án sân bay tương tự trong khu vực

• Điều chỉnh theo điều kiện giá cả địa phương

• Đảm bảo tránh đội vốn, tối ưu chi phí

Bước tiến lớn nhưng cần chuẩn bị kỹ lưỡng

Dự án sân bay quốc tế Gia Bình được kỳ vọng tạo bước đột phá về hạ tầng hàng không miền Bắc, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và nâng tầm vị thế quốc tế của Việt Nam. Tuy nhiên, quy mô rất lớn, tiến độ gấp gáp và phạm vi ảnh hưởng rộng đòi hỏi quá trình chuẩn bị phải được thực hiện sâu sát, đặc biệt ở các khâu kỹ thuật, tài chính, GPMB và kết nối hạ tầng.

Nếu được triển khai đúng tiến độ và tiêu chuẩn, Gia Bình sẽ không chỉ là sân bay 5 sao hiện đại bậc nhất khu vực, mà còn là biểu tượng mới của vùng Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới.