0
0
Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết đang nghiên cứu khả năng thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia, kỳ vọng tạo sân chơi minh bạch, chuẩn hóa giá và thu hẹp chênh lệch với thị trường thế giới.
Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo đây không phải “đũa thần” có thể giải quyết mọi vấn đề ngay lập tức, mà cần lộ trình thận trọng, kỷ luật dữ liệu và giám sát nghiêm ngặt.
Ba giai đoạn hình thành sàn vàng
Theo Cục Quản lý Ngoại hối thuộc NHNN, sàn vàng dự kiến trải qua 3 giai đoạn phát triển. Giai đoạn đầu tiên tập trung vào vàng vật chất, hoạt động trong phạm vi nội địa và tách biệt khỏi các thị trường quốc tế. Thành viên tham gia gồm các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp được cấp hạn mức nhập khẩu vàng.
Giai đoạn thứ hai sẽ mở rộng sang giao dịch vàng miếng, qua đó phản ánh đúng nhu cầu sở hữu vàng phổ biến trong dân.
Giai đoạn cuối cùng là triển khai sản phẩm phái sinh, bước tiến quan trọng để thị trường vàng trở nên đa dạng, chuyên nghiệp và có chiều sâu.
Cách triển khai này phản ánh quan điểm “đi từng bước, đi đúng bước” của cơ quan quản lý, tránh lặp lại những hệ lụy từng xảy ra trong giai đoạn các sàn vàng tự phát hoạt động ồ ạt.
Theo ông Nguyễn Xuân Thành – Giảng viên cao cấp, Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright, nhiều mô hình sàn vàng quốc tế thành công nhưng không phù hợp với bối cảnh Việt Nam.
Tại Anh và Thụy Sĩ, thị trường vàng chủ yếu mang tính bán buôn, gắn chặt với các nguồn khai thác và chuỗi cung ứng toàn cầu. Giao dịch diễn ra qua hệ thống OTC với mức độ tự do hóa vốn rất cao.
Ở châu Á, Nhật Bản và Singapore vận hành các sàn vàng phái sinh hiện đại, nhưng họ có những điều kiện đặc thù: đồng tiền chuyển đổi mạnh, dòng vốn tự do và khung pháp lý tinh gọn.
“Tại Singapore, sàn giao dịch vàng thậm chí không cần giấy phép riêng, chỉ yêu cầu tuân thủ chuẩn chống rửa tiền. Những điều kiện này rất khó áp dụng trong thị trường Việt Nam vốn còn nhiều giới hạn về chuyển đổi ngoại tệ và quota nhập khẩu”, ông Thành nhấn mạnh.
Với đặc điểm gần giống Việt Nam hơn, Sở Giao dịch vàng Thượng Hải (SGE) được xem là mô hình phù hợp nhất. Khi thành lập năm 1999, SGE mang hai sứ mệnh: chuẩn hóa giao dịch vàng nhập khẩu và huy động vàng trong dân – mục tiêu hiện cũng là ưu tiên của Việt Nam. Tuy vậy, Trung Quốc từng gặp khó khi thiếu sản phẩm phái sinh, do đó Việt Nam cần thiết kế lộ trình phát triển hợp lý, bắt đầu từ vàng vật chất trước khi mở rộng.
Sàn vàng: Không phải chợ, mà là hạ tầng thị trường
PGS.TS. Ngô Trí Long nhận định, những đợt biến động giá vàng kéo dài, chênh lệch lớn so với thế giới và tâm lý nắm giữ bền bỉ trong dân không chỉ đơn thuần do cung – cầu tức thời. Yếu tố tâm lý, thông tin nhiễu và biến động quốc tế đều dễ dàng lan truyền vào thị trường trong nước, từ đó ảnh hưởng đến tỷ giá, lãi suất và ổn định vĩ mô.
Do đó, việc lập sàn giao dịch vàng không phải là mở thêm một khu chợ, mà phải là việc xây dựng một hạ tầng thị trường quốc gia với:
-
Cơ chế hình thành giá chuẩn công khai và minh bạch
-
Trung tâm bù trừ tập trung, hạn chế rủi ro hệ thống
-
Dữ liệu giao dịch được cập nhật thời gian thực
-
Công cụ giám sát hiện đại giúp cơ quan quản lý can thiệp kịp thời
-
Hành vi tích trữ tự phát được chuyển hóa thành giao dịch chính thức, có kiểm soát
“Đây là cách biến vàng từ ‘ẩn số khó đo’ thành một biến số có thể theo dõi, phân tích và quản trị được. Qua đó, thị trường vàng không còn là lực cản mà trở thành yếu tố hỗ trợ ổn định kinh tế vĩ mô,” ông Long nói.
Bài học từ quá khứ và lý do thời điểm hiện tại là “cửa sổ cơ hội”
Việt Nam từng trải qua giai đoạn 2006 – 2009 khi các sàn vàng tự phát nở rộ. Việc thiếu khung pháp lý, đòn bẩy cao, tiêu chuẩn rời rạc và giám sát yếu đã tạo rủi ro hệ thống. Quyết định đóng cửa các sàn năm 2010 và ban hành Nghị định 24/2012 là bước đi cần thiết để ổn định thị trường.
Nhưng ngày nay, bối cảnh đã thay đổi. Việt Nam đã có:
-
Hệ thống thanh toán thời gian thực
-
Hạ tầng định danh số rộng khắp
-
Công nghệ phân tích dữ liệu mạnh mẽ
-
Năng lực quản trị rủi ro và an ninh mạng tốt hơn
Theo ông Long, đây là “cửa sổ cơ hội” để thiết kế một sàn vàng hiện đại, an toàn, minh bạch, tránh đi vào vết xe đổ của mô hình cũ.
Không phải phép màu, nhưng là công cụ ổn định
Sàn vàng không thể giải quyết mọi vấn đề ngay lập tức, nhưng nếu được triển khai đúng lộ trình 3 bước, gắn với kỷ luật dữ liệu và truyền thông minh bạch, nó sẽ trở thành bộ giảm xóc cho nền kinh tế:
-
Thu hẹp chênh lệch giá trong – ngoài
-
Giảm đầu cơ, hạn chế tích trữ tự phát
-
Tạo thói quen giao dịch qua hệ thống giám sát
-
Tăng công cụ điều hành cho NHNN
Một thị trường vàng minh bạch, có hạ tầng hiện đại không chỉ giúp ổn định kinh tế vĩ mô, mà còn là bước tiến quan trọng trên con đường nâng cấp quản trị thị trường tài chính của Việt Nam.
