0
0
Trong bức tranh kinh tế năm 2025, nông nghiệp Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là trụ cột của xuất khẩu và an ninh lương thực quốc gia.
Chỉ trong 8 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 45,37 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm 2024. Với đà tăng trưởng này, mục tiêu 65 tỷ USD xuất khẩu trong năm 2025 đang trở nên khả thi. Tuy nhiên, để không chỉ đạt con số kim ngạch mà còn nâng cao vị thế nông sản trên thị trường thế giới, ngành nông nghiệp buộc phải dựa vào nghiên cứu – phát triển (R&D) và chuyển đổi số như hai trụ cột chiến lược.
Chìa khóa nâng giá trị nông sản Việt
Trong nhiều năm, nông sản Việt Nam chủ yếu xuất khẩu ở dạng thô hoặc sơ chế, giá trị gia tăng còn hạn chế. Bài toán đặt ra hiện nay không chỉ là tăng sản lượng mà phải nâng chất lượng, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu. Theo các chuyên gia, đầu tư cho R&D chính là chìa khóa để mở ra bước chuyển.
Hiện mức chi cho nghiên cứu trong nông nghiệp của Việt Nam mới đạt 0,5–0,6% GDP, thấp hơn đáng kể so với các quốc gia trong khu vực như Thái Lan (1%) hay Trung Quốc (hơn 2%). Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu nâng tỷ lệ này lên 2–3% GDP, kỳ vọng tạo ra cú huých cho đổi mới sáng tạo. Khi ngân sách được tăng cường, các viện nghiên cứu và doanh nghiệp có điều kiện phát triển giống cây trồng mới, công nghệ canh tác thông minh, cũng như các sản phẩm xanh thân thiện môi trường.
Trên thực tế, một số doanh nghiệp lớn đã chủ động đi trước. Đơn cử như Công ty CP Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC) đang áp dụng mạnh mẽ công nghệ số trong quản trị, sản xuất và phân phối. Nhà máy thông minh với dây chuyền tự động, hệ thống ERP, CRM, AI và bản đồ số hóa đất đai đã giúp doanh nghiệp vận hành trên 115% công suất thiết kế, giảm hơn 10% năng lượng tiêu hao và lọt vào nhóm 10% nhà máy có mức tiêu hao năng lượng thấp nhất toàn cầu.
Không chỉ dừng ở sản xuất phân bón, PVCFC còn theo đuổi chiến lược “nghiên cứu ngược” – phát triển sản phẩm dựa trên nhu cầu giá trị đầu ra của chuỗi nông sản. Điều này giúp công ty dịch chuyển từ một nhà sản xuất đơn thuần sang nhà cung cấp giải pháp dinh dưỡng toàn diện.
Ở khía cạnh nghiên cứu, Viện Nghiên cứu Rau Quả đã cho thấy hiệu quả của R&D gắn với chuyển đổi số. Giống nhãn Ánh Vàng chất lượng cao, hoa lan hồ điệp có thể điều tiết ra hoa bằng cảm biến và AI là những ví dụ minh chứng rõ nét. Thành công này không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu mà còn giúp nông dân nâng cao thu nhập, từng bước xây dựng thương hiệu nông sản Việt.
Doanh nghiệp – viện nghiên cứu: hợp lực để bứt phá
Các chuyên gia đều chung nhận định rằng, trong 10 năm tới, chuyển đổi số trong nông nghiệp sẽ trở thành xu thế chủ đạo. PGS.TS Đặng Văn Đông (Viện Nghiên cứu Rau Quả) dự báo: toàn bộ nông dân Việt Nam sẽ ứng dụng công nghệ số trong sản xuất, và tới 80–90% sản phẩm nông sản sẽ được làm ra từ quy trình có sự tham gia của trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn. Nếu hiện nay xuất khẩu rau quả chỉ đạt khoảng 6–7 tỷ USD thì con số 10 tỷ USD hoàn toàn có thể chạm tới trong tương lai gần.
Từ phía doanh nghiệp, TS. Lê Hoàng Kiệt (PVCFC) khẳng định, R&D và số hóa sẽ giúp nông nghiệp Việt thích ứng nhanh với biến động thị trường, rút ngắn thời gian đưa sản phẩm đến tay nông dân, đồng thời chuyển đổi từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”. Đây chính là bước ngoặt để nông sản Việt không chỉ đứng vững trong khu vực mà còn vươn tầm thế giới.
Điểm quan trọng là quá trình này không thể diễn ra đơn lẻ. Mối liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu, người nông dân và thị trường phải được thắt chặt, nhằm tránh tình trạng nghiên cứu xa rời thực tiễn hoặc sản phẩm thiếu tính cạnh tranh. PVCFC hiện đã hợp tác với hơn 20 viện, trường trong nước và nhiều đối tác quốc tế để bảo đảm hướng đi phù hợp.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, dư địa nâng cao giá trị xuất khẩu nông sản Việt Nam vẫn còn rất lớn. Với lợi thế khí hậu nhiệt đới, đa dạng cây trồng và sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính sách, khi R&D và chuyển đổi số được đầu tư đúng mức, ngành nông nghiệp hoàn toàn có thể đạt mục tiêu 65 tỷ USD trong năm nay, đồng thời tạo nền tảng để trở thành một trong những trung tâm nông sản của thế giới.
