0
0
Năm 2024 chứng kiến những biến động lớn trên thị trường ngoại hối khi tỷ giá USD/VND liên tục chịu áp lực tăng mạnh.
Trước diễn biến này, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã buộc phải bán ra lượng lớn ngoại tệ để bình ổn thị trường. Tuy nhiên, động thái này không chỉ tác động đến tỷ giá mà còn gây ảnh hưởng sâu rộng đến cung tiền, thanh khoản và hệ thống ngân hàng trong nước.
Theo báo cáo chiến lược mới công bố của Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS), NHNN đã bán ra khoảng 9,35 tỷ USD trong năm 2024 nhằm kiểm soát tỷ giá và cân bằng cung cầu ngoại tệ. Hệ quả của việc này là cung tiền M2 bị co hẹp, khiến các ngân hàng thương mại phải điều chỉnh chính sách huy động vốn, đồng thời đối mặt với chi phí vốn cao hơn. Cùng với đó, áp lực tỷ giá, chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) và tình hình kinh tế toàn cầu đã tạo ra những tác động đáng kể đến hệ thống tài chính trong nước.
Tỷ giá và diễn biến can thiệp ngoại hối của NHNN
Theo SHS, năm 2024 không phải là một năm dễ dàng đối với thị trường tỷ giá khi đồng USD tiếp tục mạnh lên. Tỷ giá USD/VND trong năm đã tăng 5,01%, tạo áp lực lớn lên thị trường tài chính trong nước. Để kiểm soát tình hình, NHNN đã can thiệp mạnh mẽ vào thị trường ngoại hối bằng cách bán USD từ dự trữ ngoại hối.
Hai đợt can thiệp chính trong năm 2024 được ghi nhận như sau:
- Đợt 1 (22/04 – 04/07): NHNN bán 6,64 tỷ USD sau khi quyết định nâng trần tỷ giá ngày 15/04. Việc nâng trần tỷ giá vào thời điểm đó khiến thị trường phản ứng mạnh, dẫn đến tình trạng đầu cơ và áp lực tỷ giá gia tăng, buộc NHNN phải hành động để giữ ổn định.
- Đợt 2 (cuối năm 2024): NHNN tiếp tục bán ngoại tệ khi lãi suất liên ngân hàng giảm mạnh vào ngày 17-18/12. Thời điểm này trùng với cuộc họp của FED, khi Chủ tịch Jerome Powell tuyên bố rằng thị trường không nên kỳ vọng quá nhiều vào việc FED sẽ cắt giảm lãi suất nhanh chóng do lạm phát Mỹ chưa thực sự ổn định.
Bên cạnh đó, vào tháng 11/2024, Kho bạc Nhà nước cũng có nhu cầu mua 1,98 tỷ USD để trả nợ nước ngoài. Tuy nhiên, thời điểm đó NHNN chưa cần phải can thiệp ngay lập tức do áp lực tỷ giá vẫn đang được kiểm soát.
Tác động đến cung tiền và hệ thống ngân hàng
Việc NHNN bán ngoại tệ đã trực tiếp tác động đến cung tiền M2, khiến chỉ số này chỉ tăng 9,42% trong năm 2024, thấp hơn nhiều so với mức trung bình các năm trước. Nguyên nhân chính của sự co hẹp cung tiền M2 bao gồm:
- Suy giảm dự trữ ngoại hối: Khoảng 9,35 tỷ USD đã bị rút khỏi dự trữ ngoại hối để can thiệp vào thị trường.
- Giải ngân đầu tư công chậm: Theo báo cáo của SHS, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công trong năm 2024 chỉ đạt 78% kế hoạch, làm giảm mức độ bơm tiền vào nền kinh tế.
- Bội thu ngân sách Nhà nước: Mặc dù thu ngân sách năm 2024 đạt 206,7 nghìn tỷ đồng, nhưng việc giữ lại nguồn thu này thay vì tái đầu tư đã góp phần làm giảm lượng tiền trong hệ thống tài chính.
Với việc cung tiền M2 bị thu hẹp, thanh khoản trong hệ thống ngân hàng không còn dồi dào như trước. Điều này khiến các ngân hàng thương mại buộc phải điều chỉnh chính sách huy động vốn để đảm bảo cân đối tài chính.
Để bù đắp khoảng cách giữa tín dụng và huy động vốn, các ngân hàng đã đẩy mạnh phát hành trái phiếu và giấy tờ có giá nhằm huy động nguồn vốn dài hạn. Đây là biện pháp không chỉ giúp cải thiện thanh khoản mà còn đáp ứng các tiêu chuẩn quản trị rủi ro theo Basel III, mà NHNN dự kiến áp dụng trong thời gian tới.
Tuy nhiên, động thái này cũng dẫn đến một hệ quả tiêu cực là chi phí vốn tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM) của các ngân hàng. Khi chi phí huy động vốn tăng lên, lợi nhuận từ hoạt động tín dụng của ngân hàng sẽ bị thu hẹp, gây áp lực lên kết quả kinh doanh.
Chính sách của NHNN và triển vọng 2025
Bước sang năm 2025, NHNN đã thực hiện một động thái quan trọng khi chặn trần tỷ giá ở mức 25.450 VND/USD. Quyết định này đã giúp xóa bỏ những đồn đoán về việc NHNN có thể nâng trần tỷ giá, qua đó ổn định tâm lý thị trường và hạn chế tình trạng đầu cơ.
Theo SHS, để duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính, NHNN có thể sẽ tiếp tục sử dụng công cụ tín phiếu để hút bớt lượng tiền dư thừa trong hệ thống ngân hàng. Điều này sẽ giúp đẩy lãi suất liên ngân hàng lên cao hơn Fed Fund Rate, qua đó giữ vững chênh lệch lãi suất USD/VND và hạn chế dòng vốn ngoại tệ chảy ra nước ngoài.
Một điểm đáng chú ý khác là NHNN đang có xu hướng dịch chuyển từ cung tiền M2 sang M3, nhằm tăng tính linh hoạt trong điều hành chính sách tiền tệ và phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế.
Năm 2024 là một năm đầy biến động đối với thị trường tài chính và hệ thống ngân hàng Việt Nam. NHNN đã phải bán ra lượng lớn ngoại tệ để bình ổn tỷ giá, nhưng điều này cũng làm cung tiền co hẹp, gây áp lực lên thanh khoản và chi phí vốn của hệ thống ngân hàng.
Trong năm 2025, câu chuyện lớn nhất mà hệ thống ngân hàng phải đối mặt sẽ là áp lực duy trì lợi nhuận trong bối cảnh NIM suy giảm. Đồng thời, việc thích ứng với chính sách tiền tệ của NHNN và những thay đổi trên thị trường quốc tế sẽ là yếu tố quan trọng quyết định sự ổn định của hệ thống tài chính Việt Nam trong thời gian tới.
