0
0
Khi nhà đàm phán thương mại hàng đầu của Nhật Bản đến Washington để tham gia vòng đàm phán thuế mới vào tuần trước, một phái đoàn lưỡng đảng mang tên “Hữu nghị Nhật-Trung” vừa kết thúc chuyến thăm Bắc Kinh.
Một tuần trước đó, lãnh đạo đảng liên minh cầm quyền của Nhật Bản đã có mặt ở Bắc Kinh để trao lá thư từ Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba gửi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Nội dung lá thư không được tiết lộ, nhưng hai bên đã thảo luận về thuế quan của Mỹ cùng các vấn đề song phương khác.
Trong số các đồng minh của Mỹ đang bị Bắc Kinh lôi kéo giữa cuộc đối đầu thuế quan với Washington, Nhật Bản là trường hợp đặc biệt.
Nhật Bản không chỉ cam kết mạnh mẽ với liên minh của mình với Mỹ mà còn có một lịch sử phức tạp, không mấy dễ chịu với người láng giềng Trung Quốc – đặc biệt là những ký ức chiến tranh từ thế kỷ 20 vẫn còn ám ảnh chính trị hiện nay.
“Một mặt, họ là hàng xóm và là đối tác kinh tế quan trọng. Có rất nhiều điều kết nối Nhật Bản và Trung Quốc,” Matthew Goodman, giám đốc Trung tâm Địa kinh tế Greenberg tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, nhận xét. “Nhưng mặt khác, tôi nghĩ họ sẽ không nghiêng hẳn về phía Trung Quốc.”
Dù Nhật Bản không từ bỏ liên minh với Mỹ, nền tảng của chính sách ngoại giao và an ninh của quốc gia này, nhưng “các chính sách thuế quan và sự bất định mà Trump tạo ra thực sự đang làm Tokyo lo lắng,” Goodman cho biết.
Áp lực từ thuế quan của Trump
Tháng trước, Tổng thống Donald Trump thông báo mức thuế 24% đối với hàng hóa Nhật Bản trong một kế hoạch áp thuế rộng rãi lên khoảng 90 quốc gia. Nhà Trắng sau đó đã tạm dừng áp thuế nhưng vẫn giữ mức cơ bản 10% đối với tất cả các quốc gia trừ Trung Quốc, nhằm tạo thời gian để đàm phán. Tuy nhiên, mức thuế 25% đối với nhôm, thép và ô tô từ Nhật Bản đã có hiệu lực.
Các chính sách thuế của Trump cùng chiến lược “Nước Mỹ trước tiên” đã làm dấy lên nghi ngờ trong giới chính trị Nhật Bản về việc liệu Mỹ có còn là đồng minh đáng tin cậy, trong khi Trung Quốc đang tìm cách tranh thủ sự ủng hộ từ các quốc gia bị đe dọa bởi thuế quan, bao gồm cả Nhật Bản.
Dấu hiệu tích cực từ Bắc Kinh
Khi Tetsuo Saito, lãnh đạo Đảng Komeito của Nhật Bản, dẫn đầu đoàn đại biểu đến Bắc Kinh cuối tháng 4, Trung Quốc đã ám chỉ khó khăn trong cuộc chiến thuế quan với Mỹ và bày tỏ mong muốn cải thiện quan hệ với Tokyo. Một quan chức cấp cao Trung Quốc cho biết nước này đang “gặp khó khăn” khi thảo luận về mức thuế 145% mà Trump áp đặt lên các sản phẩm của Trung Quốc, theo các báo cáo từ Nhật Bản.
Ngay sau chuyến thăm của Saito, đoàn đại biểu lưỡng đảng từ Liên minh Nghị viện Hữu nghị Nhật-Trung cũng có mặt tại Bắc Kinh. Triệu Lạc Tế, nhà lập pháp hàng đầu của Trung Quốc, nói với đoàn rằng Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc Trung Quốc sẵn sàng thúc đẩy “các hình thức đối thoại và trao đổi đa dạng.”
Mặc dù Bắc Kinh chưa gỡ bỏ lệnh cấm nhập khẩu hải sản từ Nhật Bản như mong muốn của các đại biểu, nhưng đã có những dấu hiệu tích cực về đánh giá mức độ an toàn của việc xả nước thải đã qua xử lý từ nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi. Trung Quốc đã cấm nhập khẩu hải sản Nhật Bản vào năm 2023 với lý do lo ngại an toàn.
Lịch sử căng thẳng kéo dài
Quan hệ giữa Tokyo và Bắc Kinh lâu nay vẫn căng thẳng. Trong những năm gần đây, họ không chỉ tranh cãi về lệnh cấm hải sản mà còn về các tranh chấp lãnh thổ lâu đời trên quần đảo Senkaku (hay Điếu Ngư) ở biển Hoa Đông, sự gia tăng quân sự của Bắc Kinh và các vụ bạo lực chống lại công dân Nhật Bản tại Trung Quốc – một vấn đề phức tạp bởi lịch sử đau buồn giữa hai nước.
Trong khi đó, quan hệ gần gũi hơn giữa Tokyo và Washington dưới thời Tổng thống Joe Biden cũng khiến Bắc Kinh khó chịu, coi đây là một phần trong chiến lược của Mỹ nhằm kiềm chế Trung Quốc, đồng thời yêu cầu Nhật Bản phải “đối mặt và nhìn nhận lịch sử xâm lược.”
Nỗ lực duy trì cân bằng
Dù Nhật Bản hoan nghênh giọng điệu hòa hoãn hơn từ Bắc Kinh, họ vẫn nỗ lực ổn định quan hệ với Mỹ trong bối cảnh chính sách “Nước Mỹ trước tiên” của Trump. Tokyo hy vọng giải quyết tranh chấp thuế quan mà không gây xung đột với Washington, đồng thời ngăn Bắc Kinh tận dụng bất kỳ rạn nứt nào trong quan hệ Nhật-Mỹ.
Nhật Bản là một trong những quốc gia đầu tiên tham gia đàm phán thuế với Washington. Trong vòng đàm phán đầu tiên vào giữa tháng 4, Trump đã trực tiếp tham gia, cho thấy mức độ quan trọng của việc đạt được thỏa thuận. Chính quyền Trump được cho là đã thúc ép Nhật Bản mua thêm xe hơi sản xuất tại Mỹ và mở cửa thị trường cho thịt bò, gạo và khoai tây từ Mỹ.
Sau vòng đàm phán thứ hai ở Washington vào tuần trước, Ryosei Akazawa, trưởng đoàn đàm phán thuế quan của Nhật Bản, cho biết ông đang thúc đẩy yêu cầu Mỹ bỏ thuế và nỗ lực đạt được một thỏa thuận chấp nhận được cho cả hai bên.
(Theo báo chí nước ngoài)
