0
0
Trong 10 tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã chi kỷ lục gần 2,73 tỷ USD cho nhập khẩu thủy sản, tăng hơn 30%. Sự gia tăng này nhằm bù đắp thiếu hụt nguyên liệu trong nước, duy trì sản xuất xuất khẩu và tối ưu chi phí với nguồn cung giá rẻ từ các nước như Ấn Độ.
Trong bối cảnh ngành chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam đang tăng cường phục hồi và mở rộng thị trường, kim ngạch nhập khẩu thủy sản nguyên liệu đã ghi nhận một cột mốc lịch sử mới, phản ánh những thay đổi trong chiến lược nguồn cung của các doanh nghiệp trong nước.
Theo số liệu cập nhật từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 10 tháng đầu năm 2025, tổng chi phí nhập khẩu thủy sản của Việt Nam đã chạm mức xấp xỉ 2,73 tỷ USD. Mức chi này không chỉ là con số kỷ lục từ trước đến nay mà còn thể hiện mức tăng trưởng đáng kể, vượt hơn 30% so với cùng kỳ năm trước.
Riêng trong tháng 10/2025, giá trị nhập khẩu thủy sản đã đạt hơn 304 triệu USD, cho thấy nhu cầu nguyên liệu đầu vào vẫn ở mức cao và liên tục. Hiện tượng tăng trưởng nhập khẩu thủy sản này phản ánh một xu hướng lớn trong ngành: sự phụ thuộc ngày càng rõ rệt vào nguồn cung từ nước ngoài nhằm đáp ứng song song hai mục tiêu là phục vụ chế biến xuất khẩu và tiêu thụ tại thị trường nội địa.
Nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng mạnh mẽ của kim ngạch nhập khẩu thủy sản xuất phát từ sự thiếu hụt mang tính cơ cấu trong chuỗi cung ứng nguyên liệu trong nước. Mặc dù Việt Nam sở hữu một hệ thống hơn 600 nhà máy chế biến thủy sản có năng lực xuất khẩu lớn sang các thị trường khó tính như Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản và Trung Quốc, nhưng nguồn cung nguyên liệu nội địa lại không thể đáp ứng đầy đủ, đặc biệt là đối với các loại hải sản cao cấp, tôm và cá biển.
Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, tình trạng nguồn nguyên liệu trong nước không ổn định và khó dự báo đã buộc các doanh nghiệp phải tìm kiếm giải pháp bù đắp từ bên ngoài.
Việc nhập khẩu thủy sản nguyên liệu được các doanh nghiệp xem là một chiến lược thiết yếu để duy trì hoạt động sản xuất liên tục và ổn định. Trong bối cảnh công suất chế biến cần được duy trì, đặc biệt là để hoàn thành các đơn hàng xuất khẩu lớn vào dịp cuối năm, việc đảm bảo nguồn cung là ưu tiên hàng đầu.
Bên cạnh việc bù đắp sản lượng bị thiếu hụt, nguồn nguyên liệu nhập khẩu còn mang lại lợi thế về chi phí và tính cạnh tranh. Nhiều doanh nghiệp ghi nhận rằng, giá nguyên liệu nhập khẩu đôi khi thấp hơn từ 10 – 15% so với nguyên liệu tương tự được thu mua trong nước. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào mà còn mở rộng lựa chọn nguồn cung ở phân khúc giá thấp hơn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể của ngành chế biến xuất khẩu Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Cơ cấu nguồn cung và chiến lược đa dạng hóa nguyên liệu
Sự tăng trưởng nhập khẩu thủy sản được thúc đẩy bởi việc mở rộng quan hệ thương mại với các quốc gia cung ứng chính. Theo dữ liệu, Việt Nam hiện nhập khẩu thủy sản chủ yếu từ ba thị trường lớn là Ấn Độ, Indonesia và Na Uy. Ấn Độ vươn lên trở thành đối tác cung ứng lớn nhất, chiếm 15% tổng giá trị nhập khẩu, với mức tăng trưởng đáng chú ý là gấp đôi so với cùng kỳ năm trước.
Ấn Độ, với vị thế là một trong ba quốc gia xuất khẩu tôm lớn nhất thế giới, cung cấp nguồn tôm nguyên liệu giá cạnh tranh, giúp các nhà máy chế biến Việt Nam dễ dàng tiếp cận phân khúc thị trường có yêu cầu về giá thấp.
Đứng thứ hai là Indonesia, chiếm 14,2% tổng giá trị nhập khẩu, với mức tăng trưởng 58%. Indonesia chủ yếu cung cấp các mặt hàng như cá ngừ, mực và các loại hải sản đánh bắt xa bờ khác, góp phần củng cố sự ổn định của nguồn nguyên liệu đa dạng cho ngành chế biến.
Trong khi đó, Na Uy là nguồn cung cấp thủy sản cao cấp, chiếm 10,7% tổng giá trị nhập khẩu và tăng 17% so với cùng kỳ. Các mặt hàng chủ lực từ Na Uy là cá hồi, cá tuyết và hải sản nước lạnh, phục vụ cả nhu cầu chế biến cho xuất khẩu và phân khúc tiêu dùng nội địa chất lượng cao (nhà hàng, khách sạn).
Sự tăng trưởng nhập khẩu thủy sản từ Na Uy là một điểm nhấn đáng chú ý. Theo Hội đồng Hải sản Na Uy (NSC), Việt Nam được xác định là một trong năm thị trường tăng trưởng nhanh nhất đối với hải sản Na Uy trên toàn cầu, chỉ sau Trung Quốc, Hàn Quốc, Anh và Hà Lan. Xuất khẩu hải sản từ Na Uy sang Việt Nam đã duy trì đà tăng trưởng liên tục trong 5 năm qua.
Cụ thể, sản lượng cá hồi Na Uy nhập khẩu vào Việt Nam trong năm 2024 đã vượt mốc 24.000 tấn, đưa Việt Nam trở thành thị trường lớn nhất của Na Uy tại khu vực Đông Nam Á. Điều này cho thấy sự dịch chuyển trong cơ cấu nhập khẩu thủy sản, không chỉ dừng lại ở nguyên liệu thô mà còn bao gồm các sản phẩm có giá trị cao, phục vụ cho đa dạng mục đích.
Bên cạnh việc giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn cung và chi phí, việc nhập khẩu thủy sản còn mang lại các lợi ích chiến lược quan trọng khác. Thứ nhất, nó giúp các doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng được các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của thị trường quốc tế về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và các chứng nhận chất lượng.
Đây là những yêu cầu bắt buộc khi xuất khẩu sản phẩm chế biến sang các thị trường lớn như EU, Mỹ và Nhật Bản. Thứ hai, nhiều doanh nghiệp đã tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan từ các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) mà Việt Nam là thành viên. Bằng cách nhập khẩu thủy sản nguyên liệu với thuế suất thấp hoặc bằng 0%, sau đó chế biến và tái xuất sang các thị trường khác, các doanh nghiệp đã tối ưu hóa được hiệu quả sản xuất và tạo thêm việc làm cho người lao động.
Thách thức từ sự phụ thuộc vào nhập khẩu thủy sản nguyên liệu
Mặc dù việc nhập khẩu thủy sản đã mang lại nhiều lợi ích trước mắt cho ngành chế biến xuất khẩu, các chuyên gia trong ngành đã đưa ra cảnh báo về những thách thức tiềm ẩn. Sự phụ thuộc ngày càng sâu sắc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu thủy sản, đặc biệt là các mặt hàng có giá thành rẻ, có nguy cơ làm suy yếu nền tảng của chuỗi giá trị thủy sản nội địa.
Khi các nhà máy chế biến có thể dễ dàng tiếp cận nguồn nguyên liệu từ nước ngoài với mức giá thấp hơn, mối liên kết kinh tế giữa các nhà máy này và các vùng nuôi trồng trong nước sẽ dần bị thu hẹp lại. Tình trạng này có thể gây ra những khó khăn nhất định cho người nuôi trồng và đánh bắt trong nước, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của ngành.
Để giải quyết những thách thức này và đảm bảo sự phát triển ổn định, Việt Nam cần triển khai các giải pháp mang tính chiến lược và dài hạn. Các chuyên gia nhấn mạnh sự cần thiết phải đẩy mạnh đầu tư vào việc xây dựng các vùng nuôi đạt tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời tăng cường kiểm soát chất lượng con giống và tối ưu hóa chi phí sản xuất.
Một yếu tố then chốt khác là việc củng cố và tăng cường liên kết chặt chẽ giữa các bên tham gia trong chuỗi: người nuôi, doanh nghiệp chế biến và nhà xuất khẩu. Việc chủ động được nguồn nguyên liệu chất lượng cao ngay tại thị trường nội địa không chỉ là một biện pháp nhằm ổn định sản lượng, mà còn là yếu tố quyết định để nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm thủy sản Việt Nam và bảo đảm vị thế cạnh tranh vững chắc trên thị trường toàn cầu trong những năm tiếp theo.
