0
0
Việc đề xuất nâng mức ngưỡng doanh thu không chịu thuế đối với hộ kinh doanh từ 100 triệu đồng lên 2 tỷ đồng mỗi năm đang tạo ra những luồng tranh luận mạnh mẽ, phản ánh sự mâu thuẫn giữa con số doanh số lý thuyết và thực tế lợi nhuận sau khi trừ chi phí vận hành.
Câu chuyện về chính sách thuế không đơn thuần là việc điều chỉnh các con số trên văn bản pháp luật mà còn là sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa bài toán nuôi dưỡng nguồn thu và bảo vệ sinh kế của hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Trong bối cảnh chi phí đầu vào và giá cả sinh hoạt biến động không ngừng, ngưỡng doanh thu hiện hành bị đánh giá là đã quá lạc hậu, vô tình tạo ra gánh nặng tài chính lên vai những người trực tiếp tham gia vào nền kinh tế vỉa hè hay các khu chợ truyền thống.
Thực trạng lợi nhuận mỏng và rào cản từ quy định hành chính
Ghi nhận thực tế tại các trung tâm thương mại và chợ đầu mối, doanh thu hằng năm đạt mức tỷ đồng thường được hiểu là con số lớn trong mắt người ngoài ngành, nhưng đối với các tiểu thương, đó lại là một thước đo đầy rủi ro. Nếu chia nhỏ mức doanh thu 2 tỷ đồng mỗi năm, một hộ kinh doanh chỉ cần thu về khoảng 166 triệu đồng mỗi tháng, tương đương mức 5,5 triệu đồng mỗi ngày. Đây là con số rất dễ đạt tới đối với những ngành hàng có giá trị sản phẩm cao nhưng biên lợi nhuận lại cực kỳ thấp như sữa, bia, thực phẩm chức năng hay đồ điện tử gia dụng.
Cụ thể, một đơn vị hàng hóa có giá bán vài trăm nghìn đồng đôi khi chỉ mang lại mức lãi ròng từ 20.000 đồng đến 50.000 đồng, tức là lợi nhuận chưa đầy 10%. Với mức doanh thu 5,5 triệu đồng một ngày như con số nêu trên, số lãi thực nhận sau khi bán hết hàng đôi khi chỉ dao động trong khoảng vài trăm nghìn đồng. Số tiền này chưa phải là thu nhập thực tế mà còn phải gánh vác hàng loạt các loại chi phí vận hành từ tiền thuê sạp, hóa đơn điện nước, phí bến bãi cho đến các chi phí sinh hoạt gia đình và bảo hiểm. Đối với những hộ kinh doanh có thuê thêm nhân công phục vụ, tình trạng lấy công làm lời hoặc kinh doanh dưới mức hòa vốn là điều thường xuyên xảy ra. Việc áp dụng một mức thuế cố định dựa trên tổng doanh thu mà không tính đến đặc thù lợi nhuận của từng mặt hàng khiến nhiều hộ kinh doanh cảm thấy rơi vào thế bị động và thiệt thòi về mặt tài chính.
Bên cạnh áp lực tài chính, sự phức tạp trong quản lý hóa đơn và chứng từ cũng là một điểm nghẽn lớn khiến môi trường kinh doanh của các hộ nhỏ lẻ trở nên căng thẳng. Trong hoạt động buôn bán thực tế, việc khách hàng đổi trả sản phẩm là điều tất yếu, nhưng quy trình hậu cần để xử lý những thay đổi này lại cực kỳ nghiêm ngặt. Khi một đơn hàng đã xuất hóa đơn từ nhiều tháng trước bị hoàn trả, việc truy soát chứng từ, lập biên bản đối chiếu có đầy đủ chữ ký của cả hai bên trở thành một quy trình tốn kém thời gian và công sức, đặc biệt là với những hộ không có bộ phận kế toán chuyên trách mà phải thuê dịch vụ bên ngoài. Nếu không thể hoàn thiện các thủ tục này theo đúng yêu cầu của cơ quan thuế, người bán đứng trước nguy cơ phải chịu thuế hai lần trên cùng một đơn vị hàng hóa, tạo ra sự ức chế và áp lực tinh thần. Nhiều tiểu thương thừa nhận rằng những quy định quá chặt chẽ này đang đẩy họ vào tình thế muốn rời bỏ nghề nghiệp truyền thống.
Sự tương quan giữa chính sách thuế và biến động kinh tế vĩ mô
Dưới góc nhìn quản lý và phân tích chính sách, việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu chịu thuế lên mức 2 tỷ đồng được các chuyên gia kinh tế nhận định là một bước đi cần thiết để phản ánh đúng thực tế thu nhập trong nền kinh tế. Điểm tựa quan trọng nhất để xây dựng con số này chính là sự đối chiếu với ngưỡng giảm trừ gia cảnh trong thuế thu nhập cá nhân đối với nhóm đối tượng làm công ăn lương.
Hiện nay, một cá nhân có thu nhập khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng vẫn nằm trong ngưỡng chưa phải đóng thuế sau khi tính các mức giảm trừ. Nếu thực hiện một phép tính tương quan, để một hộ kinh doanh có được mức thu nhập ròng 20 triệu đồng mỗi tháng, với biên lợi nhuận trung bình 10%, họ buộc phải đạt được mức doanh thu hàng tháng là 200 triệu đồng. Như vậy, tổng doanh thu trong một năm phải đạt mức 2,4 tỷ đồng mới có thể coi là tương đương về mặt thu nhập thực tế.
Chính vì vậy, đề xuất nâng ngưỡng lên 2 tỷ đồng không phải là một sự ưu ái mà là việc đưa chính sách trở về sát với nhịp sống của thị trường. Khi mức lương cơ sở tăng lên và lạm phát đẩy chi phí sinh hoạt lên cao, việc giữ nguyên ngưỡng thuế cũ sẽ khiến các hộ kinh doanh vốn dĩ chưa thuộc diện khá giả vẫn phải trích nộp ngân sách, gây mất cân bằng xã hội. Việc nới rộng ngưỡng thuế giúp loại bỏ những điểm chưa rõ ràng trong quản lý, nơi mà người kinh doanh phải tìm cách xoay xở để tồn tại, đồng thời khuyến khích sự minh bạch và tự giác trong thực hiện nghĩa vụ tài chính. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng cần có sự phân tách rõ ràng giữa thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng trong thiết kế chính sách để tránh gây xáo trộn.
Thách thức lớn nhất khi nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế chính là việc duy trì sự cạnh tranh công bằng trên thị trường giữa các mô hình kinh doanh khác nhau. Nếu một hộ kinh doanh có doanh thu gần 2 tỷ đồng mà hoàn toàn không phải chịu thuế giá trị gia tăng, họ sẽ sở hữu một lợi thế lớn về giá bán so với các doanh nghiệp nhỏ và vừa vốn phải thực hiện nghĩa vụ thuế đầy đủ ngay từ khi thành lập. Sự chênh lệch này có thể tạo ra một tâm lý e ngại chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp, khi mà các hộ kinh doanh có xu hướng duy trì quy mô nhỏ lẻ để hưởng lợi từ chính sách thuế thay vì mở rộng sản xuất và chuẩn hóa bộ máy quản lý.
Điều này đòi hỏi các nhà làm luật phải tính toán đến những điều khoản chuyển tiếp hoặc các quy định cụ thể về đối tượng để đảm bảo rằng chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh không vô tình kìm hãm tiến trình chuyên nghiệp hóa nền kinh tế, đồng thời vẫn bảo vệ được nguồn sinh kế cốt lõi của đại bộ phận tiểu thương trong bối cảnh khó khăn hiện nay.
