0
0
Dù duy trì đà tăng trưởng doanh thu hai con số trong những tháng đầu năm 2026, các doanh nghiệp ngành lương thực thực phẩm đang phải đối mặt với một thực tế khắc nghiệt khi giá đầu vào leo thang tới 60%. Trong bối cảnh biên lợi nhuận bị bào mòn, thị trường đang chứng kiến một cuộc chuyển dịch mang tính cấu trúc từ việc chạy đua về giá sang đầu tư vào hàm lượng giá trị sản phẩm.
Bức tranh kinh tế ngành thực phẩm những tháng đầu năm 2026 đang tồn tại hai mảng màu đối lập. Một bên là sự tăng trưởng ổn định về mặt số liệu thị trường, một bên là áp lực chi phí sản xuất đè nặng lên vai các nhà điều hành. Các báo cáo thực tế cho thấy chi phí đầu vào toàn ngành đã ghi nhận mức tăng kỷ lục, có thời điểm vọt lên ngưỡng 50 đến 60%. Sự gia tăng này không chỉ khu trú ở nhóm nguyên liệu cốt lõi mà còn lan rộng sang chi phí năng lượng và hệ thống logistics vận hành toàn chuỗi.
Khác với những giai đoạn biến động trước đây, sức mua của thị trường hiện nay chưa hoàn toàn hồi phục, khiến các đơn vị sản xuất rơi vào thế gọng kìm. Việc tăng giá bán để bù đắp chi phí là phương án cực kỳ rủi ro vì có thể khiến người tiêu dùng quay lưng hoặc chuyển sang các sản phẩm thay thế có giá rẻ hơn. Tại các buổi làm việc của Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.Hồ Chí Minh, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp thừa nhận đang phải nỗ lực duy trì mặt bằng giá ổn định cho các nhóm hàng thiết yếu bằng cách chấp nhận bù lỗ hoặc cắt giảm tối đa biên lợi nhuận để giữ chân khách hàng.
Điểm yếu từ sự lệ thuộc và giới hạn của mô hình tăng trưởng cũ
Nội tại ngành thực phẩm Việt Nam vốn tồn tại một nghịch lý kéo dài nhiều năm qua. Mặc dù là quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp với khả năng tự chủ khoảng 60 đến 70% nguyên liệu chính, nhưng thực tế có tới 80% các loại nguyên phụ liệu quan trọng như hương liệu và phụ gia vẫn phải nhập khẩu. Sự lệ thuộc này chính là tử huyệt khiến các doanh nghiệp nội địa trở nên yếu thế khi chuỗi cung ứng toàn cầu xảy ra đứt gãy hoặc chi phí nhập khẩu biến động.
Khi chi phí vận hành tăng quá cao, mô hình tăng trưởng dựa trên sản lượng lớn và giá rẻ dần bộc lộ những giới hạn không thể khỏa lấp. Các doanh nghiệp không còn nhiều dư địa để thực hiện các chiến dịch giảm giá hay chiết khấu sâu như trước. Thực tế này buộc bộ máy điều hành phải thực hiện các cuộc cải tổ vận hành triệt để, từ việc tối ưu hóa quy trình sản xuất cho đến tái cấu trúc danh mục sản phẩm. Những giải pháp ngắn hạn như cắt giảm nhân sự hay giảm chi phí marketing chỉ mang tính tạm thời và không thể giải quyết triệt để bài toán biên lợi nhuận đang ngày càng mỏng đi.
Sức ép từ thị trường đang đẩy nhanh quá trình sàng lọc tự nhiên. Những đơn vị chậm thay đổi hoặc quá phụ thuộc vào mô hình cạnh tranh bằng giá đang dần mất đi lợi thế. Ngược lại, những doanh nghiệp bắt đầu nhìn nhận lại chuỗi giá trị và tập trung vào việc quản trị rủi ro đầu vào đang tìm thấy những hướng đi bền vững hơn. Sự chuyển dịch này không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để tồn tại trong một môi trường kinh doanh vốn không còn nhiều chỗ trống cho những sản phẩm thiếu sự khác biệt.
Chiến lược tái cấu trúc bằng nghiên cứu phát triển và công nghệ
Để thoát khỏi vòng xoáy bão giá, ngành thực phẩm đang hướng tới một cuộc đua mới mang tên giá trị gia tăng. Trọng tâm của chiến lược này nằm ở hoạt động nghiên cứu và phát triển sản phẩm, nơi các chuyên gia tập trung vào việc tối ưu hóa công thức để giảm thiểu sự phụ thuộc vào các nguyên liệu đắt đỏ nhập khẩu. Thay vì sử dụng các thành phần phụ gia tổng hợp, xu hướng chuyển sang khai thác nguồn nguyên liệu tự nhiên bản địa không chỉ giúp tiết giảm chi phí mà còn đánh trúng tâm lý tiêu dùng hiện đại vốn đang rất khắt khe về yếu tố sức khỏe.
Vai trò của các trung tâm nghiên cứu và phát triển sản phẩm hiện nay không còn dừng lại ở việc hỗ trợ kỹ thuật mà đã trở thành nhân tố quyết định năng lực cạnh tranh. Việc đầu tư vào các dòng sản phẩm có đặc tính chuyên biệt như thực phẩm chức năng hoặc các sản phẩm đạt tiêu chuẩn nhãn sạch đang giúp doanh nghiệp thiết lập được mặt bằng giá mới cao hơn, tách biệt khỏi phân khúc cạnh tranh về giá rẻ.
Song song với cải tiến sản phẩm, việc số hóa vùng nguyên liệu và đẩy mạnh chế biến sâu đang được thực hiện quyết liệt. Việc minh bạch nguồn gốc thông qua các nền tảng công nghệ không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt chất lượng đầu vào mà còn là tấm vé để bước chân vào các kênh phân phối hiện đại và thị trường xuất khẩu.
